زندگی انسان شکارگر ـ گردآورنده، در دوران پارینه سنگی
 

بهترین سازگاری بشر با طبیعت زمانی بود که غذایش را در طبیعت وحشی به طور مستقیم از شکار حیوانات و چیدن گیاهان و میوه ها به دست می آورد. این روش زندگی ۹۰ درصد تاریخ زندگی بشر را تشکیل می دهد و تا ۱۲هزار سال پیش همه انسان ها شکارچی و جمع آوری کننده غذا بودند و این روش زندگی جوامع دوران پارینه سنگی بود. بر اساس داده ها و کشفیاتی که از ۲۰۰۰ سال پیش تا کنون به دست ما رسیده است و با اتحاد دو دانش باستان شناسی و انسان شناسی، تمدن های شکارچی ـ گردآورنده نوآوری های بدیعی را در اختیار بشریت گذاشته که در گذشته مربوط به جوامع دوران نوسنگی بوده اند. از جمله این نوآوری ها صیقل سنگ و سرامیک، اهلی کردن سگ، گزینش برخی گونه های گیاهی و برخی از اشکال کشاورزی مانند جنگل کاری است.

در واقع با ابداع کشاورزی، شکار و ذخیره مواد غذایی از حیات وحش و منابع غذایی طبیعی به تدریج کم رنگ شد و در بسیاری از نقاط دنیا ایجاد زمین های کشاورزی و تربیت یا اهلی کردن حیوانات یا همان دامداری متداول شد. کشاورزی نخستین بار ۱۲هزار سال پیش در نقاط مختلفی از دنیا از جمله خاورمیانه، آسیا، آمریکای مرکزی و اطراف رشته کوه های آند ظهور کرد. با افزایش تعداد جوامع کشاورز، زمین هایی را که انسان های شکارگر ـ گردآورنده در آنها زندگی و فعالیت می کردند را هم به مناطق کشاورزی تبدیل کردند و دولت هایی مانند هند باستان، چین باستان، اولمک، آفریقای نیمه بیابانی و «نورث چیکو» بر پایه کشاورزی تشکیل شدند. در نتیجه امروزه فرهنگ های شکارگر ـ گردآورنده اغلب در مناطقی که برای کشاورزی مناسب نیستند زندگی می کنند.

امروزه فقط تعداد اندکی از جوامع به عنوان شکارچی ـ گردآورنده طبقه بندی می شوند که آنها هم تحت تأثیر محیط، باغبانی و گلکاری و نگهداری از حیوانات اهلی را با روش زندگی باستانی خود تلفیق کرده اند. آنها فقط به همان اندازه که نیاز دارند منابع غذایی طبیعی را شکار و جمع آوری می کنند. به خوبی با فون و فلور غنی پیرامون خود سازگار شده اند و بر خلاف جوامع کشاورز و دامدار که تلاش می کنند منابع غذایی را پرورش دهند و تولید کنند مجبور نیستند در محیط خود تغییر بزرگی ایجاد کنند و فقط از آن چه به صورت وحشی موجود است مصرف می کنند.

انسان های شکارچی ـ گردآورنده چه در گذشته و چه امروزه در صورتی که منابع طبیعی پیرامونشان کم شود به زندگی کوچ نشینی روی می آورند. آنها جانوران وحشی را شکار می کنند، از آنها تغذیه می کنند، از استخوان هایشان ابزار درست می کنند و با پوستشان برای خود لباس درست می کنند. سوزن های آنها از جنس استخوان و نخ هایشان از فیبرهای گیاهی یا جانوری است.

همچنین می دانند چگونه ببافند و چگونه نخ و طناب درست کنند. آنها می توانند برای صید ماهی زوبین درست کنند و میوه ها، هسته ها و دانه های خوراکی را جمع آوری کنند. سگ که تنها حیوان اهلی شکارچی ـ گردآورنده های دوران پارینه سنگی بود را برای این که در شکار به آنها کمک کند اهلی می کردند نه این که بخواهند از گوشت آن استفاده کنند.

«لویس بین فورد» در دهه ۱۹۵۰ این نظریه را مطرح کرد که انسان ها با لاشه خواری و نه با شکار، غذای گوشتی خود را فراهم می کردند.

انسان‌های اولیه دوران پارینه سنگی در جنگل‌ها و بیشه زارها زندگی می‌کردند و می‌توانستند از جانوران دریایی، انواع تخم پرندگان، دانه‌های خوراکی و میوه‌ها در کنار لاشه های حیوانات تغذیه کنند. بر اساس این نظریه آنها از لاشه حیواناتی تغذیه می‌کردند که یا توسط شکارگرهای دیگر کشته شده یا به دلایل طبیعی مرده بودند.

زیستگاه انسان های شکارگر ـ گردآورنده و چیزهایی که می‌ساختند منطبق با ریتم فعالیت‌های آنها، مدت زمان و تنوع آنها بود. برخی از فعالیت‌هایی که انجام می‌دادند آنها را به سمت زندگی نیمه یکجانشینی سوق داد. به طور کلی آنها در طول سال چندین بار محل زندگی خود را عوض می‌کردند. آنها کاری را که برای زندگی موقت در یک مکان لازم بود انجام می‌دادند.

بدین منظور آنها از پوست حیوانات و پوسته خارجی درختان و گیاهان برای ساخت چادر استفاده می کردند. با شاخ و برگ درختان برای خود کلبه درست می کردند یا این که زیر صخره ها و حفره های سنگی پناه می گرفتند تا از آسیب جانوران درنده و آب و هوای نامناسب در امان باشند.

به علاوه با این شیوه زندگی تغییر مکان و جابه جایی راحت بود. در سیبری سازه‌های قابل سکونتی را کشف کرده‌اند که در گذشته‌های دور انسان‌های شکارگر ـ گردآورنده با استخوان های ماموت‌ها ساخته بودند.

در قرن نوزدهم به شیوه زندگی شکارگر ـ گردآورنده نگاهی تحقیرآمیز داشتند. ولی امروزه به این نتیجه رسیده‌اند که باید بیشتر راجع به این نوع زندگی بشر بدانیم، چرا که هیچ ضرری برای طبیعت نداشت و امکان برقراری یک زندگی اجتماعی و فرهنگی که هماهنگ با محیط زیست بود را فراهم می‌کرد.

*فرزانه پورمظاهری

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ