موسیقی رمضان در ایران | Ettelaat International Newspaper

صفحه اصلی » مقالات » موسیقی رمضان در ایران

موسیقی رمضان در ایران

 

به شوق زادروزِ یکی از سختکوشان بی ادعای عرصه موسیقی
که چرا آغاز سخن را با گفتار ارزشمندی از شادروان «سید ابوالقاسم اِنجوی شیرازی» می‌خواهم آغاز کنم. شاید یکی از دلایل آن، تأثیرپذیری پژوهشگر ارجمند و گرامی‌«هوشنگ جاوید» از این دانشمند بزرگ بوده است: «این موسیقی (مقامی) و فرهنگ توده، چنان عرصه پهناوری دارد که نیروی انسانی چند هزار نفری کاردان مطلع و علاقه مند، باید سالها به مطالعه و تحقیق علمی‌و گردآوری فنی و اصولی بپردازد و موارد آنها را از حافظه سالخوردگان و هنرمندانِ هنر ناحیه بگیرد و ثبت و ضبط کند» (۱)
هوشنگ جاوید، نامی‌آشنا برای دوستداران گنجینه موسیقی نواحی است. مردی که بی تعارف، عمر خود را وقف موسیقی کرد.
اگر خدمات و زحمات چهار دهه اخیر هوشنگ جاوید را به کنار نهیم و فقط به کتاب ارزشمند «» وی بسنده نماییم، به زعم نگارنده، همین کتاب برای قرن اخیر بس است و کفایت می‌کند.
اثر جاودانه ای که بسیاری از سنت‌ها و آیین‌های فراموش شده و یا رو به فراموش ماه رمضان را به صورت مکتوب درآورد. از چاووش خوانی (استقبال خوانی) تا الوداع خوانی (بدرقه خوانی) و همچنین آداب مناجات خوانان (پیش سحرخوانان) و سحوری خوانان (سحری خوانان) و رمضانیه‌ها و بسیاری دیگر از رسوم مهجور و مغفول مانده کنونی که با پژوهش‌های میدانیِ هوشنگ جاوید جمع آوری و تدوین شد.
صلوات خوانی، ذکرخوانی، بسم الله خوانی و منقبت خوانی هم از دیگر آیین‌هایی بودند که در این ایام اجرا می‌شد و به گفته هوشنگ جاوید، موسیقی‌هایی که در این ایام نواخته می‌شدند، به جز منقبت خوانی‌های شب قدر، همه شاد بودند. آواها و نواهایی که تا همین ۵۰ – ۶۰ سال پیش نیز کم و بیش در اقصی نقاط کشور شنیده می‌شد. ذکرخوانی از مهم ترین اجزای موسیقی رمضان از منظر صاحبنظران به خصوص جناب جاوید است. هنری که اشکال مختلفی داشته و هدف از آن، تقویت نیروی معنوی و سوق دادن روزه داران به سمت نیکی و نیکویی است.
عبارات و جملات آموزنده ای که با آواها و نواهای موسیقایی توسط بزرگترها برای کوچکترها و جوانان خوانده می‌شد که متأسفانه اکنون در حال فراموشی است.
البته چند سال گذشته، جشنواره ای با عنوان «ذکر و ذاکرین» به اهتمام هوشنگ جاوید و معدود دلسوز فرهنگی دیگر، در تهران برگزار می‌شد که می‌توانست تا حد زیادی به آشنایی مردم با این آیین‌ها کمک کند؛ اما با تغییر مدیریت‌ها، برگزاری این جشنواره هم به حاشیه رفت.
با نهایت احترام به زحمات و خدمات هوشنگ جاوید در این خصوص، ولی بایستی اذعان داشت که موسیقی رمضان بدون ثبت و «ضبط»، در حال منسوخ شدن و از بین رفتن است.
هوشنگ جاوید معتقد است که بهره گیری از آداب و رسوم و نغمه‌ها، یکی از راه‌های مؤثر در جذب گردشگر است، ولی متولیان فرهنگی و گردشگری نسبت به این مهم بی توجه بوده اند وگرنه مثل کشور ترکیه و برخی از کشورهای عربی، از این آواها و سنن، برای دعوت از گردشگر از یک سو و کسب درآمد و حفظ فرهنگ خود از سوی دیگر می‌توان بهره برد. (۲)
فارغ از موسیقی رمضان، هوشنگ جاوید در خصوص گنجینه موسیقی نواحی و فرهنگ عامه خدمات و زحمات بسیاری داشته است؛ آن هم در کشوری که فرسخ به فرسخ آن، حایز نغمات خاص خود است.
جاوید در این خصوص می‌گوید: «گستردگی موسیقی نواحی و پهناوری «نواها»، «نیمه‌ها»، «نالشها»، «هواها»، «مقوم‌ها»، «پرده‌ها»، «یولها» و «بالادها» در آن به حدی است که انگار در کنار اقیانوسی از نغمه، به عظمت نقشه ایران ایستاده ایم.
هر پنج کیلومتر یک دور ایقاعی جدید، به هر گوشه از این خاک که سر بکـــشیم، اولین نغمه‌های ســازی یا آوازی که به گوش انسان می‌رسد، حکایت از پای بندی به وحدانیت، ارتباط با کائــنات و دلبستگی به مقدسات است …» (۳)
برای این پژوهشگر خستگی ناپذیر آرزوی سلامتی و بهروزی داشته و امید است، سیستم فرهنگی کشور و سایر مسئولان و متولیان فرهنگی از آرا و نظرات ارزنده و ارزشمند بزرگانی چون هوشنگ جاوید بهتر و بیشتر بهره مند گردند. چهارده خرداد زادروز میلاد ایشان است که با فاصله کمی از آغاز ماه مبارک رمضان امسال، مصادف شده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت:
۱ـ اشارات موسیقی، محمد مهدی محمدی، سوره مهر چاپ اول ۱۳۸۶، ص ۵۹
۲ـ روزنامه صبا، گزارشی در مذمت فراموشی نغمه‌های ماه رمضان، ۱۰ تیر ۱۳۹۳- ص ۱۰
۳ـ اشارات موسیقی، محمد مهدی محمدی، سوره مهر چاپ اول ۱۳۸۶- ص ۶۹


Scroll To Top