اعتیاد در سه سطح | Ettelaat International Newspaper

صفحه اصلی » علی رضا خانی » اعتیاد در سه سطح

اعتیاد در سه سطح

علی رضا خانی :

بالاخره قرار شد پنهان‌کاری و لاپوشانی کنار گذاشته شود با این گفته محمدرضا آذرنیا دبیر شورای هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان تهران که گفت شیوع اعتیاد در مدارس تهران جدی است.
این مسئول در کنفرانسی که روز چهارشنبه ۲۶ خرداد برگزار شد، شیوع اعتیاد در مدارس استان تهران را ۲ر۱ درصد اعلام کرد و افزود بیمارستانی ویژه دانش‌آموزان معتاد اختصاص داده شده است تا دانش‌آموزان در آن بیمارستان ترک اعتیاد کنند.
سخن گفتن درباره اعتیاد، سهل ممتنع است. از یک سو، شیوع اعتیاد در کشور به قدری واضح و وسیع است که هیچ کس را یارای کتمان آن نیست و از دیگر سو، افراد و گروهها و مجامع و نهادهای بسیاری، با بودجه‌های زیاد، درباره اعتیاد کار و تحقیق کرده‌اند و هزاران پژوهش و سخنرانی و سمینار و کنفرانس و جزوه و کتاب و سی‌دی عرضه شده است، به حدی که دیگر از شدت کهنگی موضوع، کسی رغبت به پژوهش تازه ندارد…
یکی از اصلی‌ترین مشکلات درباره اعتیاد، جهل بسیاری از کسانی است که وارد این حوزه می‌شوند. بسیاری گمان می‌کنند اعتیاد را می‌توان با نصیحت و پند و اندرز درمان کرد. خانواده‌ها را توصیه می‌کنند که فرزندانتان را پند دهید… در شهر تابلو و بیلبورد با عکس جمجمه ترسناک نصب می‌کنند و ساده اندیشانه گمان می‌کنند با این کارها و خرج کردن پول‌هایی، اعتیاد از جامعه رخت می‌بندد و… حال آنکه با چشم خود می‌بینند که هر سال وضع اعتیاد بدتر می‌شود.
نبود آمار درست از وضع و ترکیب اعتیاد، از دیگر جهل‌هایی است که ما به اعتیاد داریم. مسئولان این حوزه به درستی نمی‌دانند که چه تعداد آدم معتاد هستند؟ (برای همین بین ۳ تا ۵ میلیون آمار می‌دهند!) ترکیب شان از نظر نوع مصرف چیست؟ ترکیب‌‌شان از نظر میزان مصرف چگونه است؟ در چه گروه‌های سنی و جنسی و با چه پراکنشی قرار دارند؟ ترکیب معتادان از نظر تعلق به طبقه اجتماعی چگونه است؟ هر سال چند نفر معتاد می‌شوند؟‌چه تعداد آدم در اثر عوارض مستقیم یا غیرمستقیم اعتیاد می‌میرند؟‌ دلایل گرایش طبقات متوسط به اعتیاد چیست؟‌
اعتیاد معضل پیچیده‌ای است و آدم‌هایی که معتاد نیستند از درک آدم‌های معتاد عاجزند و این یکی از عوامل پیچیدگی موضوع است. یک فرد سالم، هرگز نمی‌تواند بفهمد یا تصور کند که یک معتاد، به اعتیاد چگونه نگاه می‌کند و با استعمال ماده مخدر چه حسی در او خلق می‌شود…
اینجا قصد شکافتن موضوع اعتیاد، دلایل و راه‌های علاج آن را نداریم و البته ادعای دانستن همه این موضوعات را هم هرگز نداریم که آنهایی که دارند، بسی لاف گزاف می‌زنند و به خاطر همان لاف و گزاف‌ها هم وضع اعتیاد در ایران امروز به حال و روز فعلی رسیده است. اما به‌طور بسیار اجمالی به‌عنوان یک فصل‌بندی، موضوع اعتیاد را در سه سطح از هم منفک می‌کنیم:
۱ـ سطح خرد: فرد در اثر عوامل روانشناختی (که ریشه فردی دارد) و عوامل اجتماعی (که ریشه جامعه‌شناختی دارد)، احساس می‌کند نیاز به‌نوعی لذت‌ و آزادی فردی دارد. درست است که اعتیاد فرد، بیشتر توسط ارتباط با گروه‌های ناهنجار حاصل می‌شود، اما مصرف ماده مخدر، حتی اگر در جمع باشد،‌ رفتاری فردی و لذت حاصل از آن نیز فردی است. «فرد» ممکن است در اثر فشار، نگرانی از آینده، فقر، نداشتن التذاذ شخصی، نومیدی، انزوا، فرار از مشکلات یا ترس از جامعه به‌اعتیاد مبتلا شود.
۲ـ سطح میانه: خانواده،‌محله، گروه‌های همسال، گروه‌های ناهنجار، گروه‌های بزهکار اماکن عمومی نظیر کلوب‌های تفریحی، باشگاه‌های ورزشی و …. در اعتیاد نقش مهمی دارند. بدیهی است همه این‌گروه‌ها و نهادها را باید در صور امروزی آن، از جمله شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی هم دید. بر این‌اساس احتمال ابتلا به اعتیاد، در محله‌ای که شمار معتادان آن زیاد است یا گروه‌های سنی که شمار معتادان در آن سنین زیاد است، بالا می‌رود. احتمال ابتلا به اعتیاد در میان افرادی که در یک سازمان اجتماعی، از مدرسه و دانشگاه تا اداره و شرکت کار می‌کنند که شمار مبتلایان بیشتری دارد، بالاتر است…
۳ـ سطح کلان: سطح کلان خود در دو سطح قابل ارزیابی است:
الف ـ سطح کلان ملی:
دولت‌ها، موظفند شرایط زیست توأم با عزت و رفاه مردمان را فراهم ‌آورند. زمینه بهداشت،‌ معیشت، آموزش، اشتغال، درآمد کافی، زندگی آبرومندانه و سرشار، تفریحات سالم و رشد و بالندگی و آزادی‌های مدنی شهروندان را مهیا کنند.
چنانچه دولت‌ها در انجام وظایفشان ناکام باشند و اقتصاد کشور دچار رکود و خمود شود، طبعاً فرصت‌های شغلی از بین می‌رود، نرخ بیکاری بالا می‌رود، درآمدها کم و ناپایدار می‌شوند و امنیت معیشتی
و آرامش روانی جامعه خدشه‌ناک می‌شود. در این اوضاع، برخی به خاطر فرار از مصائب به اعتیاد رو می‌آورند و برخی به خاطر فرار از بیکاری به شغل خرده فروشی مواد رو می‌آورند… به طوری که طبق آمار ارائه شده فقط سال گذشته ۷۵ هزار خرده فروش مواد مخدر دستگیر شده‌اند. همیشه اعتیاد در دوران رکود، ناپایداری اقتصادی، ناپایداری سیاسی، نابرابری اجتماعی و فساد سیاسی اوج می‌گیرد…
ب ـ سطح کلان جهانی:
کارتل‌ها و تراست‌های مواد مخدر،‌کماکان با قدرت کار می‌کنند. این کارتل‌ها در دولت‌های بزرگ جهان کرسی دارند. برای همین است که در افغانستان، هنگامی که زیر چکمه‌های سربازان آمریکا قرار گرفت تولید تریاک افزایش یافت! حال آن که سوزاندن مزارع تریاک توسط ارتش آمریکا ساده‌ترین کار ممکن بود.
مثلث طلایی در شرق و کلمبیا و برخی دیگر از کشورهای آمریکای لاتین در غرب عالم، کماکان مشغول تولید انبوه مواد مخدرند. مواد مخدر صنعتی هم که ترکیبی آسان دارد، در سراسر جهان تولید می‌شود. ارزش تجارت سالانه مواد مخدر ۱۶۰۰ میلیارد دلار است که از مجموع درآمد چهل کشور جهان بیشتر است.
هرگز مافیای بین‌المللی مواد مخدر نمی‌خواهد از چنین رقم درشتی چشم بپوشد. برای همین مواد مخدر را در سه حوزه «تولید»، «توزیع» و «مصرف» حمایت می‌کند. همین مافیای بین‌المللی که از حمایت آدم‌های صاحب منصبی در درون حاکمیت قدرت‌های بزرگ و برخی کشورهای منطقه برخوردار است تاکنون چند هزار شهید به نیروی انتظامی ایران تحمیل کرده است. چنین مافیایی ایران را به عنوان بخشی از بازار توزیع و مصرف مواد مخدر هدف‌گیری کرده است و قرار نیست به هیچ قیمتی از این بازار بزرگ چشم بپوشد. برای همین است که دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر آمار می‌دهد که مواد مخدر سالانه ده هزار میلیارد تومان به ایران خسارت زده است. بخشی از این رقم، سود مستقیم مافیای مواد مخدر است. به گفته همان مقام، یک قاچاقچی جوان مواد مخدر، در مدت کوتاهی چنان سود حیرت انگیزی برده است که با بخشی از آن یک شهرک مسکونی در شمال کشور خریده است.
به هر حال، هر نوع برنامه‌ریزی برای موضوع اعتیاد و مواد مخدر، باید رویکردهایی از «سطح خرد» تا «سطح کلان بین‌المللی» داشته باشد وگرنه در حد نصیحت و اندرز و بیلبورد و کمپ و تصویر جمجمه باقی خواهد ماند.


Scroll To Top