خرّم‌آباد، استراحتگاه خورشید در دره سبز | Ettelaat International Newspaper

صفحه اصلی » فرهنک مردم » خرّم‌آباد، استراحتگاه خورشید در دره سبز

خرّم‌آباد، استراحتگاه خورشید در دره سبز

 

گشت و گذاری در استان لرستان
شنیدن نام خرم‌آباد، حتی اگر درباره آن هیچ چیز ندانید، شما را برای دیدن این شهر مشتاق می‌کند؛ پس در ابتدا با نامش آغاز می‌کنیم، هرچند خرم‌آباد از دو واژه «خرم» و «آباد» تشکیل شده است و ترکیب آن به معنای جایی بسیار سرسبز و دارای بناهای آباد است. اما این معنا با نام لری آن، یعنی «خورموؤه» (Khormo’ah)، همخوانی ندارد. «خور» به معنای اختصاری خورشید و «موؤه» در گویش لری به معنای «شدن» است و همچنین می‌تواند معنای نشستن و یا فرورفتن هم داشته باشد.
به خاطر شکل قیفی‌مانند شهر خرم‌آباد که دره‌ای و محصور در میان کوه‌های اطراف است. معنای اصطلاح خورموؤه، «محل فرو رفتن خورشید» است؛ یعنی جایی که خورشید در آن فرو می‌رود. اگر مسافر این شهر باشید، در هر طرف از خود شهر و یا در فاصله ۵ تا ۱۰ کیلومتری از آن، در هنگام غروب آفتاب، می‌توانید این فرو رفتن خورشید در آغوش دره را خودتان ببینید.
با ما به خرم‌آباد، مرکز استان لرستان، بیایید که خودش به دلیل طبیعت بی‌نظیرش یکی از زیباترین مقاصد گردشگری است. خورشید هم در این دره زیبا استراحت می‌کند…

فلک‌الافلاک را کشف کنید
برج و باروهای زیبا و استوار قلعه فلک‌الافلاک، یکی از باشکوه‌ترین آثار تاریخی شهر خرم‌آباد، از هر گوشه شهر که دنبالش بگردید، پیداست. این قلعه که متعلق به دوران ساسانیان بوده و نام قدیمی آن هم «دژ شاپورخواست» یا «قلعه دوازده برجی» است، هشت برج دایره‌ای شکل و دیوارهای بلند و محکمی دارد که از دور هر گردشگری را به سوی خود می‌کشد.
این قلعه بر بلندای تپه‌ای مرتفع و سبز در مرکز شهر خرم‌آباد، مثل دژی مستحکم، با مساحت ۵۳۰۰ متری و معماری چشمگیرش، مغرور و استوار ایستاده است و اکنون به عنوان موزه مردم‌شناسی، یکی از جاذبه‌های بی‌نظیر گردشگری این شهر زیباست. نکته جالب دیگر اینکه رودخانه‌ای مثل خندق از دورتادور این قلعه باشکوه می‌گذرد و از زیر تپه‌ای که قلعه روی آن بنا شده است هم، در هر طرف، چشمه‌ای روان است.
دیدن فضای داخلی این برج با چهار تالار باشکوهش و معماری تاریخی عصر ساسانیان از یک‌سو و تماشای موزه مردم‌شناسی کاملی که با بازسازی مهم‌ترین رسوم زندگی عشایر و پیشینه سنتی شهر، بخش مهمی از فرهنگ و آداب و رسوم این منطقه را معرفی می‌کند، از طرف دیگر، می‌تواند بازدید از این قلعه تاریخی را به عنوان اولین گزینه برای گردشگری در خرم‌آباد مطرح کند.

دریاچه سورمه‌ای کیو
یکی از منحصر به فردترین و زیباترین دریاچه‌های استان لرستان، یعنی دریاچه کیو، را می‌توانید در شهر خرم‌آباد ببینید، مساحت این دریاچه هفت هکتار و عمق آن بین ۳ تا ۷ متر است که در یک فرآیند طبیعی از سرچشمه‌ای به همین نام در قسمت شمالی شهر خرم‌آباد به وجود آمده است.
«کیو» در زبان لری به معنای رنگ آبی کبود است، در کنار این تالاب، پارکی زیبا قرار دارد و تپه‌ای سبز برفراز آن دیده می‌شود؛ معجزه‌ای از رنگ‌های آبی تیره و سبز، اگر کم‌آبی‌های چند سال اخیر را درنظر نگیریم، کیو، یک فرآیند زمینی بی‌نظیر است که لذت تماشای یک دریاچه آبی تیره و بسیار دیدنی را به شما می‌بخشد.
دریاچه کیو در شمال‌غربی شهرستان خرم‌آباد قرار دارد و همانطور که گفته شد پارک زیبای سرسبز و خرمی هم در کنار آن قرار دارد که قطعاً برای دوستداران طبیعت، ترکیب این دریاچه و پارک، جاذبه‌ای غیرقابل صرف‌نظر است.

کوه گل‌سنگ
مخمل‌کوه، کوه زیبایی است که از ورودی شرقی خرم‌آباد، یعنی تنگ زاهدشیر تا ورودی شمالی تنگ‌شبیخون، کشیده شده است و از درون شهر به صورت دیواری محکم و برافراشته به نظر می‌رسد. وجه تسمیه مخمل‌کوه هم به دلیل نوعی گل‌سنگ است که سرتاسر آن را پوشانده است.
این گل‌سنگ مخمل‌مانند، بر روی سنگ رسوبی کوه قرار دارد و در فصل بهار و به خصوص هنگام بارش باران، به رنگ سبز و در باقی فصول به رنگ مشکی درمی‌آید. البته همیشه قسمت‌هایی از مخمل کوه که کمتر آفتاب‌گیر است، سرسبز و دیدنی‌تر است.
در قسمت انتهای شمالی مخمل‌کوه، در تنگ‌شبیخون، به همت اداره کل منابع طبیعی لرستان، پارکی جنگلی دایر شده که در فصل بهار و زمستان بسیار دیدنی است.
مخمل کوه برای کوه‌پیمایی بسیار مناسب و در دسترس بوده و با چند دقیقه رانندگی با اتومبیل‌تان از داخل شهر به دامنه آن می‌رسید، بعد از کوه‌پیمایی روی یکی از زیباترین کوه‌های این منطقه، در قسمت انتهای کوه هم آبشاری قرار دارد که برای دوستداران طبیعت، حسابی دیدنی است.
به طور کلی دسترسی به کوه در خرم‌آباد، به آسانی طبیعت‌گردی در این شهر زیباست؛ یعنی کوهنوردان علاقه‌مند کافی است به هرکدام از حاشیه‌های شهر بروند تا کوه‌پیمایی کنند، اما برای صخره‌نوردان حرفه‌ای هم کوهی بی‌نظیر به نام «یافته» وجود دارد که در ۱۰ کیلومتری غرب خرم‌آباد واقع شده و بهشت صخره‌نوردان است.

شهر سرچشمه‌ها
در محدوده شهری خرم‌آباد هشت سرچشمه وجود دارد که با جوشش همیشگی‌شان، آب سرد و گوارایی را به این شهر هدیه می‌دهند. سرچشمه کیو، سرچشمه اراز، سرچشمه گلستان، سرچشمه گلسرخ، سرچشمه شابختی و چشمه‌های دیگری که تعدادی از آنها به خاطر توسعه شهری و خیابان‌کشی به زیر پوست شهر نقل مکان کرده‌اند، چند نمونه از این چشمه‌ها هستند، بنابراین جویبارهای این شهر همواره از آب گوارای دلپذیری پر است و درختان سر به فلک کشیده چنار با تغذیه از این آب‌های زلال و روان در مرکز شهر و خیابان‌های اصلی مطهری و شهدا خودنمایی می‌کنند، با دیدن سرسبزی چنارها و جوی‌های روان در شهر خرم‌آباد، حال و روحیه‌تان خوب می‌شود.
غاردوستان بیایند
وجود غارهایی که از اولین زیستگاه‌های بشر بوده‌اند و قابلیت دسترسی آسانی دارند، می‌تواند یکی از جاذبه‌های منحصر به فرد شهر خرم‌آباد باشد، غارهای کُنجی، اَرجِنه، گیلوران، قَمَری و یافته همه در محدوده و یا حومه این شهر قرار دارند.
اما در اینجا می‌خواهیم از غار «دوشه» به طور خاص نام ببریم؛ غاری که در روستای کرشوراب، از توابع چگنی خرم‌آباد، قرار دارد و بخش بسیار ویژه‌اش، وجود ۱۱۰ نقاشی و کتیبه‌ای است که انسان‌های اولیه بر دیوارهای این غار کشیده‌اند. صحنه رزمگاهی به اندازه ۵۵ در ۸۰ سانتی‌متر که بر روی آن نقش ۱۸ نفر سوار و ۱۹ پیاده با تیر و کمان و آلات جنگی دیده می‌شود، یکی از زیباترین صحنه‌هایی هستند که روی دیواره‌ها نقش بسته‌اند. چه کسی می‌تواند برای دیدن آن‌همه نقش هزاران ساله بشر وسوسه نشود؟ پس اگر راهی خرم‌آباد شدید غار «دوشه» را از دست ندهید.

خرم آباد هم سی و سه پل دارد!
پل صفوی یا پل آجری که در میان مردم خرم‌آباد به «پل گپ» به معنی پل بزرگ هم شناخته شده است، پل تاریخی معروف شهر خرم‌آباد، متعلق به دوره صفوی است که روی رودخانه شهر بنا شده است. حمید ایزدپناه، مؤلف کتاب «آثار باستانی و تاریخی لرستان»، ساخت آن را ـ بنا بر روایات شفاهی مردم بومی ـ مربوط به زمان سلطنت شاه طهماسب و شاه عباس صفوی، یعنی اوایل حکومت صفویه، می‌داند؛ پلی که شباهت زیادی به سی و سه پل اصفهان داشته و به دلیل بی‌توجهی به آن در طی اقدامی تأسف‌آور، پایه‌های میانی‌اش در سال ۱۳۳۰ به دستور فرماندار وقت برای تسهیل عبور آب خراب شد و این اقدام فاجعه‌ای بود که از ارزش تاریخی پل گپ کاست، اما هنوز هم این پل برای گردشگران علاقه‌مند به تاریخ ایران می‌تواند جالب توجه باشد.

مناره آجری خرم‌آباد
جالب است بدانید پیش از اسلام از مناره‌ها، علاوه بر جنبه‌های مذهبی‌شان، برای هدایت کاروان‌ها و مسافران به سوی شهرها و مناطق مسکونی استفاده می‌شد؛ یعنی شب‌ها بر بلندای مناره‌ها آتش روشن می‌کردند تا مسافران و کاروان‌ها در تاریکی شب بتوانند شهر را پیدا کنند اما در دوره اسلامی مناره‌ها کاربردهای متنوع دیگری هم پیدا کردند؛ یعنی علاوه بر نقش پیشین خود برای استحکام بناها و سازه‌های پیرامون برای جلوگیری از رانش زمین به هنگام زلزله و همینطور اقامه اذان، مناجات و موارد دیگر مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
بنای مناره خرم‌آباد با قدمتی حدود ۹قرن پیش در جنوب این شهر و در کنار مکان شهر قدیمی «شاپورخواست» بر روی پایه‌ای سنگی بنا شده است شما می‌توانید با پیمودن ۹۹ پله دورانی تا بام این مناره بالا بروید. بقایای معماری سنگ و گچ با دیوارهای ضخیم در نزدیکی مناره، نشان می‌دهد که تأسیساتی مثل مسجد و کاروانسروا و… دورتادور این مناره در گذشته وجود داشته است.
با توجه به سبک معماری این سازه، احتمالاً تاریخ ساخت آن به دوره فرمانروایی دیلمان برمی‌گردد. بلندای آن بر اثر عوامل طبیعی کاهش یافته و این روزها با وجود پایه سنگی، ارتفاع آن به ۳۰ متر می‌رسد، ورودی مناره در جبهه غربی روی سطح پایه قرار گرفته و این بنای ارزشمند بسیار قدیمی، با این وصف، بدون شک دیدن دارد.

نقش موسیقی در سوگ و سور
موسیقی در خون مردم لر جاری است و ماهور نوای شب و روزشان است، در سور و سوگ در سورنا می‌دمند و بر دهل می‌کوبند. یکی از کارهایی که حتی عادی‌ترین مردم هم دنبال آن هستند نواختن حداقل یک ساز است. پرطرفدارترین ساز هم، باتوجه به سبک و نوای موسیقی، کمانچه است. در خرم‌آباد مغازه‌های ساز فروشی و کارگاه‌های ساخت ساز، به وفور یافت می‌شود.

باباطاهر خرم‌آبادی!
جالب است بدانید باباطاهر، شاعر و عارف قرن پنجم هجری که در سال ۳۲۶ هجری خورشیدی در خرم‌آباد زاده شده و اشعار او به زبان لری است، برای مقبره‌اش دو مکان درنظر گرفته شده که یکی در همدان و دیگری در خرم‌آباد است و دلیلی برای اثبات هیچکدام وجود ندارد،‌ ولی باتوجه به تولد، سکونت و زبان ایشان و همچنین وجود محله‌ای قدیمی به همین نام در خرم‌آباد (در باو طاهر ـ dar baw taher) وجود مقبره واقعی در خرم‌آباد، محتمل‌تر است. مسلک ایشان از شاخه‌های تصوف به نام «اهل حق» است که هنوز در لرستان پیروانی دارد. اگر از دوستداران باباطاهر هستید می‌توانید با حضور در کنار مقبره این شاعر پرآوازه در خرم‌آباد ادای احترام کنید.

سوغات خرم‌آباد
اولین و شاید سالم‌ترین سوغات خوراکی‌ای که می‌توانید از خرم‌آباد بخرید عسل منحصر به فردی است که از نظر مرغوبیت حرف ندارد، در خرم‌آباد مغازه‌هایی که منحصراً عسل می‌فروشند بسیار زیاد هستند، عسلی که درجه‌بندی هم دارد و به علت اینکه فروشندگانش معمولا برای دل خود و نه تجارت، به این کار مبادرت ورزیده‌اند، عسل مرغوبی تولید کرده و می‌فروشند.
اگر شیرینی دوست دارید، «کاک» که شیرینی سنتی خرم‌آباد است و با روغن حیوانی پخته می‌شود یا کلوچه سنتی خرم‌آباد، بهترین سوغاتی است که می‌توانید امتحانشان کنید و در آخر گلیم، جاجیم(ماشتَه ـ mashtah) کمانچه سه‌سیم(کانچه لری) را به عنوان ره‌آورد سفر خرم‌آورد می‌توانید با خودتان ببرید. در پایان بگوییم گَرداوبَردینَه، کتیبه و معماری سنگی حوض موسی، کاروان سرای گوشه شهنشاه، کاروانسرای میرزا سیدرضا، خانه آخوند ابو و جاهای دیدنی دیگری هم در خرم‌آباد و حومه آن وجود دارند که پرداختن به تک‌تک آن‌ها مقدور نیست اما هر کدام در جای خود دیدنی‌اند و می‌توانند برای سفر به این شهر زیبا، دلیل و بهانه باشند.

لرستان، بهشت کباب‌خورها
با اندکی جست‌وجو درخوراک‌های خوشمزه و خاص استان لرستان می‌توانید به سادگی بفهمید که تنوع غذایی بسیار زیادی در میان غذاهایشان وجود دارد؛ انواع آش‌ها و خوراک‌های مخصوص این منطقه که مردمانش همواره به دلیل جغرافیای حاصلخیزش در کشاورزی و دامداری فعال بوده‌اند و دارای پیشینه غنی غذایی هستند، نشان می‌دهد که این استان می‌تواند برای گردشگری غذا حرف‌هایی شنیدنی داشته باشد.
جالب است بدانید همانقدر که غذاهای گیلان بر پایه پخت گیاهان و استفاده از تخم‌مرغ و سیر شکل گرفته‌اند، در خصوص لرستان قضیه برعکس است؛ یعنی بیشتر خوراک‌های لری‌ ـ به جز آش‌‌های متنوعش ـ با استفاده از گوشت گوسفند و گاو تهیه شده و محبوب‌ترین و قدیمی‌ترین غذایشان، کباب است. اگر مسافر خرم‌آباد باشید و بخواهید در یک رستوران محلی غذایی خاص و خوشمزه را امتحان کنید ممکن است به شما «زیر برنجی» یا همان «آش گوشت» پیشنهاد شود و از طرفی هم خوردن کباب بروجرد که گفته می‌شود با کیفیت‌ترین کباب ایران است، دل گردشگران خوش‌اشتها را در سفر به این خطه خوشمزه برده و خاطره لذیذش در ذهنشان می‌ماند، اما این تمام قصه نیست و به واقع استان لرستان از نظر تنوع غذایی شگفت‌زده‌تان می‌کند.

لرستان سرزمین خوشمزه‌‌ترین آش‌‌ها
در اولین نگاه به فهرست بلندبالای خوراک‌های مرسوم در استان لرستان، تنوع بسیار زیاد آش‌‌ها قابل توجه است؛ آش‌هایی که گاهی آوازه‌شان به شهرهای دیگر هم رسیده اما بسیاری از آن‌ها با کمال تأسف، به دلیل استقبال نکردن رستوران‌‌ها و هتل‌ها، برای گردشگران غیرقابل دسترس و برای مردم منطقه هم در حال فراموشی‌اند.
باورش سخت است اما بعید نیست اگر تمام رستوران‌های شهر را هم زیر پا بگذارید در منوی‌شان آش محلی و بومی مورد نظرتان را پیدا نکنید.
حالا اگر دوست داشته باشید به طور دقیق‌تر درباره آش‌های این ناحیه بدانید می‌توانیم بگوییم یکی از معروف‌ترین‌شان آش «کشکینه» است که با استفاده از کشکینه(ترخینه) درست می‌شود و روش درست کردن آن هم این است که ابتدا خود کشکینه را با یک لیوان کشک، یک لیوان بلغور گندم و مقداری سبزیجات معطر درست می‌کنند؛ یعنی بلغور گندم، کشک(یا دوغ) و سبزی کوهی معطر را باهم آنقدر می‌جوشانند تا کشک یا دوغ به خورد بلغور برود و سفت شود سپس آن را به صورت کلوچه درآورده و می‌گذارند سفت شود، در مرحله بعد نخود و لوبیای خیس خورده را پخته و عدس و کشکینه خشک را به آن اضافه می‌کنند وقتی کشکینه‌ها در آب باز شد، پیاز داغ و زردچوبه را باهم سرخ کرده و با نمک و فلفل به آش اضافه می‌کنند. بعد از یک ساعت هم سبزی آش را در قابلمه ریخته و باز به مدت یک ساعت می‌پزند تا آش خوب جا بیفتد.

سُغدو یا دلمه سیرابی
وسوسه گردشگران ماجراجو
یکی دیگر از جالب‌ترین و محبوب‌ترین غذاهای لری خوراکی محلی به نام «سغدو» است که با برنجِ خیس خورده، سیرابی، آْلو بخارا، گردو، روغن، آب و ادویه درست می‌شود.
برای تهیه این خوراک،‌ ابتدا مواد گفته شده را مثل دلمه در سیرابی گاو یا گوسفند ریخته و سپس آن را با نخ و سوزن می‌دوزند، در مرحله بعد این دلمه‌ها را داخل دیگی که با آب و روغن داغ پر شده، روی آتش می‌پزند تا به قول معروف خوب دم بکشد. بعد از آماده شدن، این دلمه‌ها را داخل مجمع(سینی بزرگ) می‌گذارند و سر سفره می‌آورند تا افراد به اندازه‌ای که میل دارند از آن ببرند و بخورند. غذای خوشمزه و جالبی است که می‌تواند برای گردشگران ماجراجو، وسوسه‌انگیز باشد.

شماری از معروف‌ترین
غذاها و آش‌‌های استان لرستان
آش شله ماش دورود، آش کلونک شهرستان الیگودرز که از گیاه خودرویی تهیه می‌شود که در فصل بهار در این منطقه می‌روید و حسابی محبوب است. دلمه برگ مو بروجرد که برای تهیه آن از باقلا، ماست و روغن حیوانی به اضافه مواد همیشگی دلمه استفاده می‌شود.
شامی کوو، غذاهای محلی خرم‌آباد، همان شامی است که پخت آن علاوه بر گوشت چرخ‌کرده، سیب‌‌زمینی و تخم‌مرغ از رب انار، مغز گردو سبزی‌های معطر هم استفاده می‌شود. گله‌ریزه بروجرد که به عنوان یکی از غذاهای سنتی بروجرد از گوشت چرخ‌کرده، سیب‌زمینی، نخود، پیاز، آرد نخود یا گندم،‌ رب گوجه‌فرنگی، نمک و سبزی خشک معطر تهیه می‌شود.
آش دوغ لری، آش پرشکه، آش‌های ترشی، وارکواز و ماسوا مخصوص بروجرد، نوژیاو یا عدسی مخصوص لری، آش بادن جان ملایر از دیگر غذاهای این استان هستند.

شیره انگور و کلوچه قندی
اگر عازم استان لرستان هستید و دوست دارید با دستی پر از سوغاتی برگردید پیشنهاد می‌کنیم بروجرد که دومین شهر مهم است را به عنوان اولین توقفگاه در استان لرستان انتخاب کنید.
در بروجرد ۲ نوع خوراکی خوشمزه وجود دارد که هم برای دوستداران شیرینی و هم برای کسانی که می‌خواهند یک خوراکی خوشمزه به عنوان سوغات خریداری کنند، گزینه بسیار مناسبی است.
شیره انگور و کلوچه قندی دو سوغات مهم و زبانزد بروجرد است که نمی‌توانید بی‌تفاوت از کنار آن بگذرید. در خرید شیره انگور از خرید آن به صورت فله‌ای اجتناب کنید، چون اینگونه شیره‌ها که به صورت سنتی تهیه می‌شوند، از لحاظ سلامت به هیچ‌وجه قابل اطمینان نیست، سعی کنید شیره انگور را در بسته‌بندی‌های مخصوص تهیه کنید.

بهترین سوغاتی‌های خوشمزه بروجرد
اگر در لرستان، خصوصا در بروجرد، میهمان یکی از اهالی آنجا شدید بدون شک با یک کلوچه شیرین و خوشمزه که به «کلوچه قندی» معروف است، پذیرایی خواهید شد.
این کلوچه از روغن حیوانی تهیه می‌شود و به همین دلیل طعم و عطری دلپذیر دارد. بهترین و با کیفیت‌ترین این کلوچه‌ها را می‌توانید از بروجرد تهیه کنید. علاوه بر کلوچه قندی، بروجردی‌ها در پخت سمنو نیز مهارت خاصی دارند. رنگ سمنوی بروجردی با سمنوهایی که تا به حال خورده‌اید تفاوت ویژه‌ای دارد و علاوه بر آن، طعم بسیار خوشمزه‌تری نیز دارد.
ورشوسازی
یکی از صنعت‌های مهم استان لرستان، خصوصا در بروجرد، ورشوسازی است. ورشو نوعی آلیاژ است که از آن برای ساخت ظروف استفاده می‌شود. چون هنر ورشوسازی از کشور لهستان وارد ایران شده،‌ نام ورشو به دلیل شهر ورشو، مرکز کشور لهستان، روی این فلز به تدریج ماندگار شده است. ظروف ورشو به رنگ نقره‌ای است که با مهارت استادکاران بروجردی روی آن قلم‌زنی می‌شود. این صنعت در شهر بروجرد بیشتر رایج است و به عنوان یکی از سوغاتی‌های مهم این شهر در حوزه صنایع دستی شناخته می‌شود. اگر سماورهای نقره‌ای قدیمی که هنوز هم موجود است، خاطرتان باشد بیشترشان ساخته اهالی بروجرد است و به سماورهای بروجردی معروفند. علاوه بر هنر ورشوسازی، قالی‌بافی نیز یکی از فعالیت‌های اقتصادی رایج در استان لرستان است که در شهرستان‌های خرم‌آباد، الیگودرز و دورود بیشتر به چشم می‌خورد.

بازار بزرگ بروجرد
در بروجرد بازار بزرگی وجود دارد که در زبان محلی به آن «راسا» یا راسته بازار می‌گویند. این بازار به سبک و سیاق سنتی و در دوره قاجاریه ساخته شده است. علاوه بر مغازه‌های مدرن امروزی هنوز هم دکان‌هایی وجود دارد که روستاییان در آن به فروش صنایع دستی بومی منطقه خود مشغول هستند. اگر سری به بازار راسا زدید می‌توانید صنایع دستی مانند گیوه، جوراب، نمد، ظروف مسی و پارچه‌های سنتی را از این بخش خریداری کنید.
سعیده خداوردیان، ملیحه مهدوی


Scroll To Top