نقد و بررسی «اسفندیارنامه» در شهر کتاب | Ettelaat International Newspaper

صفحه اصلی » فرهنگی-هنری » نقد و بررسی «اسفندیارنامه» در شهر کتاب

نقد و بررسی «اسفندیارنامه» در شهر کتاب

 

نشست نقد و بررسی کتاب «اسفندیارنامه‌» نوشته‌ مهری باقری ۲۶ مرداد در نشست‌های هفتگی شهر کتاب برگزار شد. در این نشست علاوه بر مؤلف، ابوالقاسم اسماعیل‌پور و مجتبی منشی‌زاده به سخنرانی پرداختند.
به گزارش ایسنا، بر اساس گزارش رسیده از شهر کتاب، «اسفندیارنامه» کتابی است پژوهشی که نویسنده‌ آن، مهری باقری، کوشیده است تا آن‌چه را در اسناد و گزارش‌های مکتوب به اسفندیار مربوط می‌شود، از کهن‌ترین نوشته یعنی اوستا و اشارات تاریخ‌نگاران یونانی و کتاب‌های مذهبی و ادبیِ بازمانده از دوران پیش از اسلام به زبان پهلوی و نیز آثار نویسندگان سده‌های نخستین اسلامی تا پژوهش‌های مستشرقان، همه را گرد آورده در مداخل جداگانه، هر یک را با عنوانی مشخص در اختیار خوانندگان و پژوهشگران قرار دهد.
مهری باقری، استاد زبان‌شناسی و زبان‌های ایرانی باستان در دانشگاه تبریز، در نشست نقد این کتاب گفت: بخش عمده‌ای از فرهنگ امروز ما با پیشینه فرهنگی‌مان مرتبط است. مثلاً نام آخرین ماه سال اسفند است که یکی از مهم‌ترین ماه‌های سال است. دانشجویان از من در مورد ارتباط نام اسفندیار و ماه اسفند می‌پرسیدند، از ارتباط خاندان کارنگ با اسفندیار یا از تقدم و تأخر هفت‌‌خان اسفندیار و هفت خان رستم. پرسش‌های بسیاری از این دست بود که باعث شد روی شخصیت اسفندیار تمرکز کنم.
همچنین ابوالقاسم اسماعیل‌پور، اسطوره‌شناس و استاد دانشگاه شهید بهشتی در رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی، با اشاره به تألیفات پیشین باقری در زمینه تاریخ زبان فارسی و واج‌شناسی تاریخی زبان فارسی، گفت: اسفندیارنامه به ما می‌آموزد که نگاه تخصصی به موضوعات داشته باشیم. این کتاب درگیر کلی‌گویی‌ کتاب‌هایی که پیشتر با موضوع اسفندیار نوشته شده است، نیست. با این کتاب می‌آموزیم که چطور می‌توان راجع به یک شخصیت کتاب نوشت. کتاب، شخصیت اسفندیار را از تاریخ‌های کهن تا روزگاران پسین بررسی کرده است. بعد از «سوگ سیاوش» اثر شاهرخ مسکوب، این کتاب دومین تک‌نگاری در مورد شخصیت‌های کلیدی شاهنامه است. نثر شیرین و فصل‌بندی مناسب نیز از دیگر خصایص کتاب است. کتاب افق‌های دیگری را از شخصیت اسفندیار عیان می‌کند و برداشت و نگاه مؤلف در جای‌جای کتاب مستتر است.اسماعیل‌پور افزود: کتاب اسفندیارنامه به من آموخت که نبرد رستم و اسفندیار در کنار نبرد رستم و سهراب، دو سوگ‌نامه‌ ملی ما هستند. این سوگ‌نامه‌ها که نمی‌توان نام تراژدی را بر آن‌ها نهاد، ویژه فرهنگ ما هستند. اگر سوگ‌نامه‌ سیاوش را هم به این دو بیافزاییم، با سه شخصیت کلیدی شاهنامه آشنا خواهیم شد. اسفندیار نماد نسل نو در برابر رستم، نماد نسل پیشین است. تقابل این دو، نماد تقابل دو نسل است. اسفندیار، زرتشتی تمام‌عیاری است که نمی‌تواند از راه آیین خود سرپیچی کند و در مقابل، رستم پهلوانی آیین‌مدار نیست. رستم قهرمان ملت ایران است و اسفندیار قهرمان کیش زرتشتی. رستم و اسفندیار قهرمانان ملی و آیینی هستند. رستم با کشتن اسفندیار به مرگ نزدیک می‌شود؛ زیرا پیش‌بینی شده بود که کشنده اسفندیار پس از او عمر زیادی نخواهد داشت.
مجتبی منشی‌زاده، استاد دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهش‌گر در زمینه تاریخ زبان فارسی و زبان‌های ایرانی با اشاره به این‌که از ویژگی‌های این کتاب پرداختن به خردنامه فردوسی است، گفت: کتاب اسفندیارنامه هم جنبه اسطوره‌شناختی دارد، هم وجه تاریخی و هم نگاه جامعه‌شناختی.
او یادآور شد: فردوسی در قرن سوم و چهارم دغدغه‌ای جز احیای تمدن و فرهنگ ایرانی نداشته است. به نظر می‌رسد او در داستان اسفندیارنامه تقابل دو نظام را به تصویر کشیده است. گشتاسپ شاهنامه هم با گشتاسپ اوستایی نمی‌توانند یکی باشند. او در متن اوستایی کِی و از سلسله کیانی است که نه فقط دین زرتشتی را می‌پذیرد، بلکه مبلغ آن نیز می‌شود. در دین زرتشی مقابله با دروغ اهمیت محوری دارد؛ اما در شاهنامه می‌بینیم که اسفندیار چند بار از بدعهدی پدر ناراحت می‌شود. بنابراین به راحتی می‌توان دو گشتاسپ را شناسایی کرد.منشی‌زاده تصریح کرد: در داستان اسفندیار دو قطب را می‌بینیم. جامعه‌ای آیین‌مدار که یادآور آیین‌ ساسانیان است و در یک سطح رستم را می‌بینیم که اهل دین خاصی نیست و جز سربلندی ایران و مردمان چیزی نمی‌خواهد. کار فردوسی آگاهانه است، هرچند یافته‌هایش با نکات تاریخی سازگاری ندارد.در آغاز نشست، علی‌اصغر محمدخانی، معاون فرهنگی شهرکتاب، ضمن مروری بر کتاب گفت: اسفندیار یکی از شخصیت‌های مهم شاهنامه‌ فردوسی است که به معنای آفریدهء پاک و مقدس است و قدیمی‌ترین منبعی که از او نام برده، اوستا است. داستان‌های اسفندیار در شاهنامه از داستان‌های معروف این پهلوان در ادبیات کهن فارسی است. پژوهشگران داستان رستم و اسفندیار را «شاه‌داستان شاهنامه و نقطه اوج حماسه»، «ایرانی‌ترین داستان ایرانی» و «داستان داستان‌ها» دانسته‌اند.
وی افزود: در شعر فارسی از همان آغاز از اسفندیار به‌عنوان مظهر پهلوانی و دلاوری یاد شده است و در شعر رودکی، عنصری، فرخی، سعدی، نظامی، خاقانی، امیرمعزی و سنایی، اشاره‌های مهمی به او هست. کتاب «اسفندیارنامه» کتاب جامعی درباره‌ اسفندیار است و از جنبه‌های گوناگون به اسفندیار پرداخته است.


Scroll To Top