یاد/پروفسور ابوالقاسم غفّاری
نخستین ایرانی رهیافته به ناسا
حسین عسکری

پروفسور ابوالقاسم غفّاری فرزند میرزا حسین‌خان، از برجسته‌ترین دانشمندان ایرانی در حوزه علوم ریاضی، فیزیک و صنعت فضا و نخستین ایرانی ره‌یافته به آژانس فضانوردی آمریکا (ناسا) است.
او در ۲۵ خرداد ۱۲۸۶ در یک خانواده فَشَندی در تهران زاده شد. فشند روستایی پرجمعیّت در بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ واقع در استان البرز است.
تحصیلات اوّلیه را در دبیرستان دارالفنون به پایان رساند سپس لیسانس در رشته ریاضی را از دانشگاه نانسی فرانسه دریافت کرد. پس از دریافت درجه دکتری در رشته ریاضی از دانشگاه سوربن فرانسه و کارآموزی در رصدخانه پاریس، در سال ۱۳۱۵ به ایران بازگشت.
مدّتی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بود تا این‌که در سال ۱۳۲۵ راهی دانشگاه سلطنتی لندن شد و پس از تلاش چندساله، مدرک علمی دیگری در زمینه «تصحیح فاکتورهای سرعت» و «روش هودوگراف در دینامیک گازی» را دریافت کرد.
پس از آن در دانشگاه های لندن و آکسفورد به حلّ مسایل پیچیده فیزیک سرگرم شد و «نسبیّت» را نیز در دانشگاه آکسفورد از پروفسور ادوارد آرتور میلن فراگرفت.
در سال ۱۳۳۹ به دعوت دانشگاه هاروارد به آمریکا رفت و پژوهش‌هایی را با موضوع «معادلات دیفرانسیل» و «حلّ مسایل دینامیک گازی» به انجام رساند. او همچنین در دانشگاه ایالتی پرینستون دستیار تحقیقاتی ریاضی بود که با پروفسور آلبرت اینشتین (م‌۱۹۵۵میلادی) درباره «نظریه وحدت میدان‌ها» همکاری کرد. وحدت میدان‌ها، نظریه‌ای است که سال‌ها ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است و تلاشی است در جهت یگانه کردن کل نیروهای جهان هستی. پروفسور غفاری درباره نخستین ارتباطش با اینشتین می‌گوید: «هر نسخه‌ از تِزی را که در پاریس نوشته بودم به مناطق مختلف فرستادم. یکی از آنها را برای اینشتین در پرینستون فرستادم که او هم در جواب، یک نامه کوتاه به زبان انگلیسی فرستاد… او نوشته بود: بسیار جالب است!»
در سال ۱۳۴۱ بار دیگر به ایران بازگشت و در دانشگاه تهران به تدریس «معادلات دیفرانسیل» پرداخت. پروفسور غفّاری به هنگام تدریس و پژوهش در دانشگاه واشنگتن، در سال ۱۳۴۳ با عنوان دانشمند هوا – فضا به «مرکز پرواز فضایی گودارد» منتقل شد. پس از آن به پروژه بزرگ آپولو پیوست و به انجام محاسبات مربوط به مسیر انتقال کپسول حامل انسان به مدار کره ماه پرداخت. پرتاپ‌های اوّلیه آپولو تا مأموریت آپولو ۱۰ همگی آزمایشی بودند تا در نهایت دانشمندان فضایی آمریکا موفّق شدند در مأموریت آپولو ۱۱ بر سطح کره ماه فرود آیند. این دانشمند نامدار ایرانی در سال ۱۳۵۱ از ناسا بازنشسته شد و پژوهش‌های خود را در زمینه دینامیک‌‌های ستاره‌‌ای و کنترل ماموریت‌‌های بین‌ سیاره‌‌ای ادامه داد. در سال ۱۳۴۸ به پاس خدماتش در جریان مأموریت آپولو ۱۱ از ریچارد نیکسون (م‌۱۹۹۴ میلادی) رئیس جمهوری وقت آمریکا، مدال افتخار دریافت کرد.
در سال ۱۳۸۶ آیین یکصدمین سال تولّد پروفسور غفاری با حضور گروهی از چهره‌‌های علمی ایرانی مقیم آمریکا از جمله دکتر فیروز نادری (از مدیران ارشد ناسا) در لس‌‌آنجلس برگزار شد. پروفسور غفّاری شامگاه سه‌‌شنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۲ در ۱۰۶ سالگی در آمریکا درگذشت. از او حدود پنجاه رساله علمی در حوزه ریاضیات محض و کاربردی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و فارسی منتشر شده ‌است.
***
توضیح عکس:
از چپ به راست: پروفسور ضیاءالدین، پروفسور بهابها (رئیس کمیسیون انرژی هندوستان و از دانشمندان هسته‌‌ای برجسته این کشور)، پروفسور ابوالقاسم غفّاری، پروفسور عبدالسّلام (پدر فیزیک هسته‌‌ای پاکستان و یکی از سه برنده نوبل فیزیک ۱۹۷۹)، پروفسور نصیر.
پروفسور غفاری درباره این عکس نوشته است: «یک کنفرانس علمی در لاهور پاکستان (آوریل ۱۹۵۳) برگزار شد که من هم دعوت شده بودم برای سخنرانی. آنجا، هم بهابها بود و هم جوان فیزیکدانی به نام عبدالسّلام؛ همان که بعداً جایزه نوبل هم گرفت. من عبدالسّلام را از لندن می‌شناختم. این دو با هم خیلی اختلاف داشتند. من سر ظهر دست هر دو را گرفتم و با هم بردم ناهار و تمام تلاشم را کردم که این‌ها را آشتی دهم…»

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ