ژنرال «باجوا» و چالش‌های پیش روی پاکستان
 

بالاخره بعداز گمانه زنی های مختلف بر سرابقاء یا تغییر ژنرال راحیل شریف، دوره سه ساله فرماندهی این ژنرال محبوب مردم پاکستان خاتمه یافت و ژنرال قمر جاوید باجوا که حکم فرماندهی او اخیرا توسط رئیس جمهوری پاکستان امضا شده است، رسماً سکان فرماندهی ارتش این کشور را بر عهده گرفت.انتخاب فرمانده ارتش پاکستان درهر دوره ای همواره خبرساز بوده است. این موضوع از دومنظر قابل توجه است: اول این که پاکستان یک کشور هسته ای است و دوم این که دارایی های هسته ای این کشور دراختیار ارتش قرار دارد. به هرشکل نکته قابل توجه این است که انتخاب فرمانده جدید ارتش پاکستان با استقبال جامعه مدنی این کشور مواجه شده است.
در نخستین واکنش خارجی به انتصاب قمر جاوید باجوا به فرماندهی ارتش پاکستان، سفارت آمریکا در اسلام آباد با صدور بیانیه ای از این انتصاب استقبال واعلام کرد:خواستار کمک به پاکستان در مسیر تلاش های این کشور در امر مبارزه با تروریسم هستیم.دراین بیانیه همچنین آمده است: خواستار آن هستیم تا به پاکستان کمک کنیم به قول ها و وعده های خود مبنی بر اجازه ندادن به تروریست ها برای استفاده از خاک این کشور علیه همسایگانش، عمل کند. گفتنی است آمریکا بارها پاکستان را متهم به کم کاری و عدم برخورد جدی در مبارزه با برخی گروه های تروریستی از جمله «شبکه حقانی» کرده ومدعی است پاکستان آنگونه که باید، با این گروه تروریستی برخورد نمی کند و اجازه می دهد عوامل این گروه علیه افغانستان و نیروهای آمریکایی مستقر در این کشور عملیات انجام دهند.
همچنین ژنرال بازنشسته بیکسرام سینگ فرمانده سابق ارتش هند از ژنرال قمرجاوید باجوا بعنوان یک ژنرال حرفه ای واقعی و برجسته یادکرده است. براساس اطلاعات منتشر شده، ژنرال باجوا در سال ۲۰۰۷ میلادی تحت رهبری ژنرال بیکسرام سینگ به عنوان فرمانده یک تیپ درعملیات حفظ صلح سازمان ملل درکنگو فعالیت داشته است.بگفته سینگ باید صبر کرد تا ببینیم باجوا چگونه خود را مطرح خواهد کرد.
ژنرال باجوا درسوابق خود، فرماندهی سپاه راولپندی ( یکی از مهمترین ستونهای نظامی ارتش پاکستان در کل خط کنترل موسومLOC )ونیز تاسیسات راهبردی در داخل و اطراف اسلام آباد را برعهده داشته است. گفته می شود یکی از دلائل اصلی انتخاب وی ، دارابودن دانش و تجارب گسترده در پرونده های مهم بخصوص کشمیر و خطLOC بوده که این روزها اوضاع ناآرامی را پشت‌سر می‌گذراند. همچنین سرعت در تصمیم‌گیری و فرماندهی و پایبندی به نظم و انضباط حرفه‌ای از جمله ویژگی‌های فرمانده جدید ارتش پاکستان ذکر شده است.
ژنرال راحیل شریف درشرایطی پست فرماندهی را به سپهبد قمر جاوید باجوا تحویل می دهد که براساس نظر مردم، مسئولان، احزاب ونهادهای مختلف پاکستان توانست در دوره سه ساله خدمت خود، کارنامه قابل قبولی به ویژه درحوزه مبارزه با تروریسم به جا بگذارد.راحیل شریف بدون شک محبوب ترین وموفق ترین فرمانده ارتش پاکستان بوده که در اوج محبوبیت بازنشسته شده است.بسیاری از مردم و احزاب پاکستان خواستار تمدید دوره فرماندهی راحیل شریف بودند ، اما وی شخصاً مخالف ادامه حضورش در سمت فرماندهی ارتش بود و از مدت ها پیش اعلام کرده بود که قصد ماندن در این سمت را ندارد.ژنرال شریف در آخرین ماه ها و هفته های خدمت خود درارتش، حضور زیادی دربرنامه ها ومراسم مختلف و درمجموع حضور زیادی مقابل دوربین رسانه ها داشت و به نظر می رسد وی با محبوبیتی که در زمان فرماندهی ارتش کسب کرده است، برنامه هایی برای دوران بازنشستگی خود دارد.
سپهبد قمر جاوید باجوا فرمانده جدید ارتش پاکستان تجربه زیادی در امور منطقه کشمیر و مناطق شمالی پاکستان دارد و در مناصب و مسئولیت های مختلف در ارتش خدمت کرده است.برخلاف بسیاری ازمقامات پاکستان که هند را دشمن اصلی کشور خود می دانند، فرمانده جدید ارتش پاکستان افراط گرایی را بزرگ ترین تهدید برای پاکستان می داند.این امرنشان می دهد که با وجود تغییر فرمانده ارتش ، راه ژنرال راحیل شریف ادامه خواهد یافت و گفتمان حاکم تغییر نخواهد کرد.
ژنرال باجوا میراث دار ژنرال راحیل شریف
نوازشریف نخست وزیر پاکستان مهمانی مفصلی را به مناسبت خاتمه دوره سه ساله فعالیت ژنرال راحیل شریف در کاخ نخست وزیری ترتیب داد و تعاریف و تمجیدهای مفصلی را از عملکرد وی به عمل آورد.این درشرایطی بود که روابط بین بخش های ارتش و دولت پاکستان در طول سال های گذشته همواره با تنش های جدی همراه بود.
در این رابطه گفته می شود با وجود توصیه‌های شهباز شریف برادر نواز و
سر وزیر ایالت پنجاب و نیز چوهدری نثارعلی خان وزیر کشور به نخست وزیر مبنی بر ابقای ژنرال راحیل شریف در سمت خود ، شخص نواز شریف با تمدید دوره فرماندهی ژنرال راحیل شریف موافق نبوده است.به نظر می رسد یکی از دلایل اصلی این موضوع ، محبوبیت بیش از اندازه وچشمگیر ژنرال راحیل شریف نسبت به سایر سیاسیون این کشور بخصوص نواز‌شریف بوده است.این محبوبیت چشمگیر در عمل قدرت و وزنه بخش نظامی را نسبت به بخش غیرنظامی و در مقایسه با سایر دوره ها سنگین‌تر ساخته است.
تحلیلگران مسائل داخلی پاکستان معتقدند ژنرال راحیل شریف با رویکرد جسورانه، حرفه ای وروشن خود مسیرمبارزه با تروریسم درپاکستان را تغییرداد. درشرایطی که در دوره فرماندهی ژنرال ضیاء الحق که بهره برداری از جهادگران به‌عنوان یک ابزار نظامی درافغانستان خطLOC علیه هند آغاز شد، ژنرال راحیل شریف اولین نظامی بود که به افرادی که به نام دین و از طریق تروریسم بدنبال ضربه زدن به پاکستان بودند، اعلان جنگ داد.
وی باراه اندازی عملیات «ضرب عضب» در ژوئن ۲۰۱۴میلادی در از بین بردن پایگاههای طالبان در وزیرستان شمالی هیچ تردیدی از خود بروز نداد.براساس آمارمنتشرشده از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳ دست‌کم صدها نفر از شهروندان پاکستان درنتیجه انجام حملات تروریستی کشته شدند.همزمان بااوجگیری فعالیت های داعش در مناطق عراق و سوریه و چشم‌انداز احتمالی حضور داعش در پاکستان، ارتش در دوره فرماندهی ژنرال راحیل شریف توانست با هرگونه زمینه ای که بتواند به اوجگیری فعالیت هواداران این گروه در پاکستان بیانجامد به شدت برخورد کند.به عبارت دیگرارتش پاکستان تلاش کرد هرگونه ظرفیتی که احتمال الحاق به داعش داشته باشد را هدف قرار داده و در نطفه خفه کند.
کشته شدن ملک اسحاق سرکرده لشگر جهنگوی به همراه پسر و ۱۲ تن از همراهانش در ایالت پنجاب که براساس اطلاعات منتشره درصدد پیوستن به گروه داعش بود، یک نمونه از اینگونه فعالیت ها به حساب می‌آید. ژنرال راحیل شریف علاوه بر به حداقل رساندن تهدیدات تروریستی درداخل این کشور، توانست دولت را نیز که دراین مسیر در تردید به سر می برد، با خود همراه کند و یک موفقیت واقعی را برای تامین امنیت در پاکستان رقم بزند.
یکی دیگر از دستاوردهای ژنرال راحیل شریف پاکسازی دومین شهر مهم پاکستان یعنی کراچی از اخاذی، آتش افروزی و فعالیت های مجرمانه ومسلحانه بود.این فعالیت ها که با فعالیت برخی سیاستمداران و احزاب سیاسی ( از جمله احزاب سرشناس مردم و جنبش قومی متحده)نیز مرتبط بود، شرایط را به‌گونه ای در کراچی ناامن کرده بود که نزدیک به سه دهه کسی جرات سروسامان دادن به این وضع را نداشت. به هر شکل ژنرال راحیل شریف درشرایطی دوره سه ساله فرماندهی خود را به پایان رساند که از منظر افکارعمومی و جامعه مدنی پاکستان در قامت یک قهرمان ملی جلوه کرد.
این درشرایطی بود که سلف وی یعنی ژنرال اشفاق کیانی با وجود تمدید دوره فرماندهی اش، چنین شرایطی را تجربه نکرد. وی حتی به‌دلیل ترس از واکنش ستیزه جویان جرات نکرد تا نیروی نظامی به وزیرستان شمالی اعزام کند. به هرشکل با آمدن ژنرال باجوا، همانگونه که خواجه آصف وزیردفاع پاکستان اعلام کرده تغییرفرماندهی در ارتش، سیاست های کلی ارتش را تغییر نخواهد داد و سیاست های ارتش همچنان بدون تغییر اساسی، ادامه خواهد یافت.
به عبارت دیگرتغییری در سیاست عمومی ارتش وگفتمان حاکم ایجاد نخواهد شد ومسیر ژنرال راحیل شریف ادامه خواهد یافت. وی در راستای نهایی کردن تلاش‌ها برای نابودی مظاهر تروریسم در پاکستان گام برداشته و احتمالاً شتاب بیشتری به عملیات ضرب عضب در این کشور خواهد داد. موضوعی که بنظر می رسد در راس اولویت ها ومطالبات افکارعمومی پاکستان قرار دارد.
همچنین از آنجا که پیش بینی می شود لحن تهدیدات هند در آینده علیه پاکستان تندتر خواهد شد، لذا احتمالاً وی تلاش خواهد کرد تا مقابله با تهدیدات یادشده را مدیریت کند. انتظار مردم پاکستان این است که دربرابر تهدیدات هند باید محکم و پایدار ایستاد که این موضوع به نحوه مقابله ارتش این کشور بستگی دارد. همزمان افکار عمومی این کشور نیز انتظار دارد تا بخش غیرنظامی یا همان دولت فدرال بگونه ای در برابر تهدیدات فزاینده هند برخورد کند که این کشور بخود اجازه ندهد پاکستان را مورد استهزا و تمسخر قرار دهد. جامعه مدنی پاکستان انتظار دارد تا فرمانده جدید ارتش پاکستان علاوه بر اولویت بخشی به محورهای تامین امنیت مرزهای پاکستان وحذف تروریست ها و افراطیون از صحنه این کشور، نقشی کلیدی را در تقویت نهادهای مدنی و استقرار مستحکم منافع ملی جدید با هدف تامین آینده ای امن و مرفه برای این کشور داشته باشد.
چالش‌های پیش‌روی ژنرال باجوا
اگرچه اوضاع امنیتی کلی درپاکستان بهبود یافته است اما افزایش حملات تروریستی اخیر در ایالت بلوچستان و مناطق قبایلی یادآوری تلخی است مبنی براینکه پاکستان برای مبارزه با تروریسم راهی طولانی درپیش دارد . با توجه به ریشه‌های قوی ستیزه جویی و افراط گرایی در ساختار اجتماعی پاکستان باید اذعان کرد که این دو مقوله از جدی ترین چالش های پیش روی فرمانده جدید ارتش پاکستان محسوب می شود.به اعتقاد سناتور عبدالقیوم (ژنرال بازنشسته ارتش و وابسته به حزب مسلم لیگ نواز ) ارتباطات خارجی ستیزه جویان با سازمان اطلاعاتی هند نیز مزید برعلت بوده و باعث گردیده تا خشونت‌ها در ایالت بلوچستان تشدید شود. سوالی که دراینجا مطرح می شود این است که آیا سیاست ژنرال باجوا متفاوت تر از سلف خود خواهد بود؟ اکرام سیگال یک تحلیلگر امور دفاعی پاکستان گفته است به احتمال زیاد فعال تر خواهد بود چرا که به زعم وی، فرمانده جدید ارتش پاکستان نقش کلیدی در تغییر دکترین ارتش برای مقابله موثربا تهدید ستیزه جویان داشته است.
به نظر این تحلیلگر ، ستیزه جویی و افراط‌گرایی بعنوان فوری ترین تهدید، نقش مضاعفی نسبت به تهدید سنتی و همیشگی یعنی هند پیدا کرده است.گذشته ازاین بزرگترین چالشی که ژنرال باجوا با آن مواجه است این است که دولت فدرال را برای اجرای بهتر و سریع تر برنامه ملی مبارزه با تروریسم موسوم بهNAPمتقاعد سازد. موضوعی که ژنرال راحیل شریف بابت آن همواره نگاهی انتقادی نسبت به عملکرد دولت داشت.
چالش مهم و بزرگ دیگر پیشبرد پروژه بزرگ کریدور اقتصادی پاکستان- چین موسوم بهCPEC خواهد بود. اجرای این پروژه ۴۶میلیارد دلاری در شرایطی توسط چین درحال پیگیری است که درمیانه گروهی ازچالش های داخلی، منطقه ای و بین المللی قرار گرفته است. ازاین رو اجرای موثر این پروژه منوط به اجرای یک رژیم امنیتی بسیار قوی محلی خواهد بود. همچنین تعامل موثر با افغانستان برای فرمانده جدید ارتش یک ضرورت اجتناب ناپذیرخواهدبود.
درمجموع بسیاری ازتحلیلگران محلی نسبت به فرماندهی جدید ارتش پاکستان در تمامی حوزه ها امیدوار بوده وانتظار دارند تا میراث ژنرال راحیل شریف همچنان چراغ راه ژنرال قمر جاوید باجوا باشد. در این حال، یکی از فرماندهان عالی سابق ارتش پاکستان و از تحلیل گران صاحب نام این کشور معتقد است در دوره فرماندهی جدید ارتش پاکستان که ژنرال ‘قمر جاوید باجوا’ عهده دار آن شده است، انتظار می‌رود روابط و همکاری های دفاعی-نظامی و امنیتی پاکستان با ایران بیش از پیش تقویت شود.
سپهبد ‘طلعت مسعود’ در گفتگو با خبرنگار ایرنا گفت: اعتقاد دارم ژنرال باجوا نسبت به فرمانده قبلی ارتش پاکستان، اولویت و اهمیت بیشتری به روابط و همکاری با ایران به ویژه در حوزه های دفاعی-نظامی قائل خواهد بود.ژنرال ‘قمر جاوید باجوا’ که در روزهای های اخیر رسما از سوی رئیس جمهوری پاکستان به عنوان فرمانده جدید ارتش این کشور منصوب شده بود، در مراسمی رسمی، سکان فرماندهی مقتدر ترین نهاد پاکستان را از ژنرال راحیل شریف تحویل گرفت.این تحلیلگر ارشد و مقام سابق ارتش پاکستان که از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های صاحب نظر در این کشور محسوب می شود، گفت: ژنرال باجوا از هرگونه تقویت روابط ایران و پاکستان، اعم روابط و همکاری های سیاسی، اقتصادی،تجاری و به ویژه دفاعی، نظامی و امنیتی میان دو کشور همسایه و دوست به گرمی استقبال خواهد کرد.
سپهبد طلعت مسعود همچنین درباره رویکرد ارتش پاکستان در دوره فرماندهی جدید نسبت به موضوع افغانستان گفت: به نظر می رسد ژنرال باجوا قصد دارد مسیر بهبود روابط اسلام آباد-کابل را از طریق جلب اعتماد افغانستان نسبت به پاکستان دنبال کند.وی افزود: سیاست کلی پاکستان در قبال افغانستان و دیگر مسائل منطقه ای با روی کار آمدن ژنرال باجوا به عنوان فرمانده ارتش تغییر نخواهد کرد و انتظارها این است که رویکرد فرمانده سابق ارتش نسبت به مسائل افغانستان و هند همچنان ادامه یابد و در همان مسیر تقویت شود.به اعتقاد سپهبد طلعت مسعود، ژنرال باجوا در ابتدای دوره فرماندهی خود سعی خواهد کرد رفتار هندی ها را به ویژه در خصوص تحولات مربوط به خط کنترل مرزی کشمیر مورد ارزیابی و سنجش دقیق قرار دهد و ببیند که آیا هند با روی کار آمدن فرمانده جدید ارتش در پاکستان، تغییری در رفتار و خصومت های خود در قبال خط کنترل مرزی انجام خواهد داد یا نه.
این فرمانده ارشد سابق ارتش پاکستان درخصوص مبارزه با تروریسم به عنوان یکی از مهم ترین وظایف ارتش و انتظارات مردم از این نهاد گفت: ژنرال قمر جاوید باجوا در زمینه مبارزه با تروریسم، چاره دیگری جز ادامه دادن راه نسبتا موفقیت‌آمیز سلف خود یعنی ژنرال راحیل شریف، نخواهد داشت .ژنرال راحیل شریف در دوره فرماندهی خود توانست گام های موثری در عرصه مبارزه با تروریسم بردارد و با انجام عملیات ضدتروریستی گسترده، اقدامات خوبی در تقویت امنیتی پاکستان از جمله در منطقه بلوچستان انجام داد هرچند که مسائل و مشکلات امنیتی همچنان گریبانگیر پاکستان است اما نسبت به چند سال قبل، پیشرفت‌های نسبتا خوبی ایجاد شده است.
وی گفت: مبارزه با تروریسم و محافظت از مرزهای پاکستان در برابر نفوذ شبه نظامی، بطور طبیعی مهم ترین و نخستین خواسته و انتظار مردم و نهادهای مختلف پاکستان از ارتش این کشور است.سپهبد طلعت مسعود در خصوص روابط دولت و ارتش پاکستان در دور فرماندهی ژنرال باجوا به ویژه در حوزه سیاست خارجی دولت پاکستان گفت: مسلما ژنرال باجوا سعی خواهد کرد در استقلال عمل دولت از جمله در حوزه سیاست خارجی مداخله نکند اما درعین حال نواز شریف نخست وزیر پاکستان در برخی مواقع از مشورت های فرمانده ارتش در بحث سیاست خارجی دولت استفاده خواهد کرد که این به معنای مداخله قدرت نظامی در امور سیاسی تلقی نمی شود. به هرحال ارتش محدودیتی برای دولت پاکستان در امور سیاسی و سیاست خارجی ایجاد نخواهد کرد و نخست وزیر آزادانه و با پشتیبانی ارتش، به فعالیت های خود ادامه خواهد داد.
تقویت امنیت مناطق مرزی پاکستان با ایران، از اولویت های ارتش باشد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ