یادی از استاد جمشید امینی
شمع فرش و قالی
حسین عسکری
 

استاد جمشید امینی از طرّاحان فرش نوین ایران و بنیانگذار شیوه هنری «نقاشی بر قالی» است. در سال ۱۲۸۲ در روستای فَشَند واقع در غرب استان البرز دیده به جهان گشود. در دو سالگی مادرش را از دست داد و در پنج سالگی به همراه خانواده­‌اش راهی تهران شد. پدرش او را به مکتبی فرستاد که دارای کارگاه قالی­بافی بود.
پس از یک سال هنرآموزی نزد استاد غلامحسین
قالی­باف کرمانی، در سال ۱۲۹۸ با یاری میرزا علی­خان محمودی کاشانی از شاگردان استاد کمال‌الملک، وارد مدرسه صنایع مستظرفه شد. طرّاحی را نزد استاد محمّد غفاری مشهور به
کمال‌­الملک فراگرفت و در آن مدرسه دار قالی برپا کرد. در سال ۱۳۰۷ در رشته گوبلن‌بافی دیپلم عالی گرفت؛ دیپلمی که در سال ۱۳۱۸ از سوی وزارت معارف، معادل لیسانس هنرهای زیبا تلقّی گردید. او پس از کسب تجارب دوره جوانی، وقت خود را بیشتر به آموزش هنرجویان هنرستان­های هنرهای زیبا اختصاص داد و در مهر ۱۳۳۷ بازنشسته شد.
او با حمایت و توصیه استاد کمال­‌الملک، هنرمندانه فاصله نقّاشیِ رنگ و روغن و بافت قالی با پشم و کُرک را از میان برداشت. به پرده‌ها جان داد نه به یاری قلم‌­مو و رنگ بر بوم نقّاشی که به مدد نخ و تار و پود بردارِ قالی. نخستین هنرمندی است که به بافت فرش با استفاده از پرسپکتیو و سایه روشن پرداخت. نقشه‌های سنّتی را بسیار آسان می‌بافت اما تبحّر او در بافت فرش بدون نقشه و از روی تصویر بود. به این ترتیب بود که استاد امینی، مبتکر شیوه هنری «نقاشی بر قالی» در ایران شد. نخستین اثر هنری وی فرش «نازی­‌آباد» است که زیرنظر استاد کمال‌الملک بافته شده است. دکتر حسن امینی فرزند استاد امینی همچنان ادامه دهنده شیوه هنری پدرش است.
تابلوهای منظره، مرغ پابسته، پل ورسک، خلقت آدم (کپی از میکل آنژ)، شیر خفته، دو گنجشک نشسته، اینشتاین، اسب، گل­های آفتابگردان، ضامن آهو و تصویر استادکمال‌الملک از دیگر آثار بی ­همتای استاد امینی است. این قالی‌ها،­چنان استادانه بافته شده‌اند که حتّی از فاصله نزدیک هم با نقّاشی تفاوتی ندارد. برخی از این آثار در موزه هنرهای ملّی، کاخ سعدآباد و کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود. آثار استاد امینی در نمایشگاه جهانی بروکسل سال ۱۹۵۸میلادی دیپلم گراند­پری را برای او به ارمغان آورد. او درباره یکی از آثارش گفته است:
«پل ورسک را که بافتم، قوام السلطنه آن را در سفری که به شوروی داشت به مقام های
‌آن کشور هدیه کرد. بعد که برگشت گفت آن قدر که آن جماعت به پل ورسک احترام گذاشتند به من اعتنا نکردند. آنان همان کسانی بودند که کمال‌­الملک را تبعید کردند و او در سکوت و در غربت غریبانه در نیشابور مُرد.»
استاد امینی در ۱۹ دی‌۱۳۷۷ درگذشت و سه روز بعد، در زادگاهش فشند از توابع شهرستان ساوجبلاغ به خاک سپرده شد. از جمله توصیه­ های اخلاقی استاد به شاگردانش، پاکی زبان و احترام به زنان بود. او عقیده داشت که مردان بزرگ را زنان پاکدامن و نجیب ساخته­‌اند، پس باید به ستایش مقام زن و مادر پرداخت.

منابع:
شیرین صوراسرافیل، طرّاحان بزرگ فرش ایران، ص ۴۶۵؛ عباس سرمدی، دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام، ص ۱۰۰؛ جامعه، ش ۸۴، ص ۵؛ خبرنامه ساوجبلاغ، ش ۱۲، ص ۷؛ هنر و مردم، ش ۲۹، ص ۱۶؛ تندیس، ش۲۴۷؛ فصلنامه هنر، ش ۲۰، ص ۵۲؛ شهروز مهاجر و محمّدحسن حامدی، مکتب کمال ­الملک، ص ۵۴؛ دانشنامه دانش­گستر، ج ۳، ص ۱۲۷٫

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ