مؤلفه‌های سیاست خارجی روسیه؛اهداف و اولویت‌ها
شاخص‌های قدرت در بزرگترین کشور جهان
بخش دوم و پایانی
 

اشاره:
روسیه اهمیت زیادی برای حفظ جایگاه موروثی قدرت از شوروی سابق قائل است و به دنبال تحقق اهداف بلندمدت خود در رقابت استراتژیک با آمریکا است.مرکز مطالعات خاورمیانه بیروت با انتشار گزارشی مفصل به بررسی مؤلفه‌ها و شاخص‌های سیاست خارجی دولت روسیه طی سال‌های گذشته پرداخته و نحوه تعامل این کشور با واحدهای سیاسی موجود در منطقه و جهان را بررسی کرده است که به آن می پردازیم:
مبحث دوم:
شاخص‌های داخلی و خارجی سیاست‌های روسیه
شمه ای از نظام سیاسی روسیه و تحول دموکراتیک این کشور: نظام سیاسی در روسیه را قانون اساسی این کشور تعیین می‌کند که در همه پرسی عمومی در ۱۲ دسامبر سال ۱۹۹۳ به تصویب رسیده است. قانون اساسی روسیه مبتنی بر جداسازی بین قوای قضایی و اجرایی و قانون‌گذاری است. نظام سیاسی روسیه نمونه‌ای از نظام دموکراتیک هدفمند است که مبتنی بر حاکمیت فردی و شبه فردی است. وقتی که ولادیمیر پوتین در پایان سال ۱۹۹۹ قدرت را در دست گرفت ، هدف اساسی وی ایجاد دولتی مبتنی بر اقتصاد بازار بود. او می‌خواست کشور را به نمونه ای از لیبرال دموکراسی موجود در غرب تبدیل کند. وی سیستم دموکراسی هدفمند از این آزادی‌ها و حقوق را عمدتاً برای مصرف خارجی در برابر افکار عمومی جهان و مصرف داخلی در برابر جریان‌های مخالف دولت دنبال می کرد، با این وجود این سیستم همواره به دنبال تضعیف جریان‌های مخالف بود. ایجاد دموکراسی هدفمند در بسیاری از کشورهای عضو اتحاد جماهیر شوروی سابق تنها در نتیجه تلاش شهروندان برای رهایی از هرج‌ومرج موجود نبود، بلکه در این میان حاکمان سعی داشتند خود را از محاسبه قضایی دور نگه دارند. در این میان مشروعیت دولت در روسیه همچنان مبتنی بر کاریزمای ولادیمیر پوتین است که موفق شد بار دیگر روسیه را به عرصه بین‌المللی وارد کند.
الف: شاخص‌های داخلی سیاست روسیه: شاخص‌های داخلی نقش اساسی در تأثیرگذاری بر ایجاد رویکردهای خارجه روسیه ایفا می‌کند، لذا در این بخش به بررسی مؤسسات رسمی و غیررسمی و دیگر شاخص‌های داخلی موجود در سوریه می‌پردازیم.
اول: مؤسسات رسمی:
۱-قوه قضاییه:
جمعیت فدرال یا اتحادیه پارلمان روسیه بزرگ‌ترین مقام قانون‌گذاری و نمایندگی مردم در دولت این کشور است. پارلمان از دو مجلس تشکیل می‌شود:
الف: مجلس سنا: ۱۷۵ فرد به نمایندگی از تمامی بخش‌های اصلی اداری کشور در این مجلس حضور دارند، هر بخش دو نماینده دارد که یکی از آنها نماینده محلی مقام‌های قانونگذاری است و فرد دوم نماینده محلی قوه اجرایی است. این مجلس متولی مسائل مربوط به فدرالیسم از جمله مرزهای دولت و استفاده از نیروهای مسلح در خارج از سوریه و موافقت با اعلام احکام عرفی رئیس‌جمهوری و موافقت با اعلام حالت فوق‌العاده و پذیرش یا رد طرح‌های ارائه شده از سوی مجلس دوما است .
ب: مجلس دوما: این مجلس از ۴۵۰ نماینده تشکیل شده که تمامی آن‌ها بر اساس لیست‌های انتخابی حزبی و فردی انتخاب می‌شوند. اعضای مجلس دوما برای یک دوره پنج ساله انتخاب می‌شوند. اعضای این مجلس حق برکناری شورای وزیران و بررسی رأی اعتماد ارائه شده به دولت فدرال روسیه، برکناری نخست وزیر و استماع گزارش‌های سالانه دولت اتحادیه روسیه و عملکرد آن را دارند. اعلام عفو و نظارت قانونی بر عملکرد قوه مجریه از دیگر وظایف این مجلس است .لازم به ذکر است که قوه مقننه در روسیه در زمینه تصویب پیش نویس قوانین و مسائل مربوط به سیاست خارجی رئیس جمهوری نیز نقش دارد. به عنوان مثال مجلس اتحادیه روسیه در نشست روز چهارشنبه ۳۰ سپتامبر سال ۲۰۱۵ با درخواست ولادیمیر پوتین برای اجازه دادن به استفاده از نیروهای هوایی روسیه در خارج از مرزهای این کشور موافقت کرد. در همین رابطه دیمیتری پسکوف سخنگوی رئیس‌جمهوری روسیه اعلام کرد : روسیه تنها کشوری است که در عملیات بر ضد داعش در سوریه به صورت قانونی و بنا به درخواست دولت مشروع این کشور وارد عمل می‌شود. وی توضیح داد که انجام چنین اقداماتی تنها پس از جلب اختیار از سوی شورای امنیت سازمان ملل یا بنا به درخواست دولت قانونی کشور امکان پذیر است. سخنگوی کرملین در این رابطه تصریح کرد که مأموریت این عملیات در زمینه مبارزه با تروریسم و حمایت از سوریه در مبارزه علیه تروریسم و افراط گرایی است.
۲-قوه مجریه:
الف: رئیس‌جمهوری: رئیس‌جمهوری با رأی‌گیری مستقیم برای دو دوره متوالی انتخاب می‌شود که هر دوره شش سال طول می‌کشد. بر اساس اصلاحات صورت گرفته در قانون اساسی این کشور که با رأی موافق اکثریت مطلق اعضای مجلس اتحادیه روسیه همراه بوده، مدت چهار سال به شش سال تغییر پیدا کرده است. رئیس‌جمهوری مرکز ثقل نظام سیاسی روسیه و محور عملیات تصمیم‌گیری در این کشور به شمار می رود. بر اساس اصلاحات صورت گرفته در قانون اساسی روسیه در سال ۱۹۹۳ رئیس‌جمهوری اختیارات گسترده‌ای داشته و نمایندگی این کشور در داخل و خارج را بر عهده دارد. وی سیاست‌های کلی نظام و رویکردهای سیاست داخلی و خارجی را تعیین می‌کند و حق مشخص کردن نخست وزیر و معاونان وی و عزل و نصب آن‌ها را بعد از پیشنهاد مجلس دوما در اختیار دارد. وی همچنین می‌تواند در صورت ضرورت دولت را منحل اعلام کند.تعیین رئیس بانک مرکزی و قضات دادگاه‌های عالی و دادگاه قانون اساسی و تعیین نمایندگان خود در گوشه و کنار کشور از دیگر اختیارات رئیس‌جمهوری است. شورای امنیت ملی کشور بنا به دستور رئیس‌جمهوری و با ریاست وی تشکیل جلسه داده و سیاست‌های دفاعی کشور را تعیین می‌کند. رئیس‌جمهوری روسیه فرمانده نیروهای مسلح به شمار رفته و حق دعوت به برگزاری انتخابات و همه‌پرسی عمومی و پیشنهاد اصلاح قانون اساسی و پیشنهاد قوانین مختلف را در اختیار دارد. وی می‌تواند در زمان تهدید کردن روسیه با تجاوز خارجی یا تهدیدات ناگهانی حالت فوق العاده اعلام کند. او حق عزل و نصب نمایندگان دیپلماتیک روسیه در کشورها و سازمان‌های بین‌المللی را دارد، استوارنامه دیپلمات‌های خارجی در سوریه را دریافت می‌کند. رئیس جمهوری می‌تواند در کشور حالت فوق‌العاده اعلام کند. وی همچنین مدیریت مذاکرات و امضای معاهدات بین‌المللی را نیز برعهده دارد. بر اساس اختیارات گسترده‌ای که بر عهده رئیس‌جمهور روسیه گذاشته شده است ، ولادیمیر پوتین نقش اساسی در ترسیم کلیات سیاست خارجی روسیه دارد.پوتین در دور اول انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۰ موفق شد ۵۳ درصد از آراء را به خود اختصاص دهد. روسیه در این مدت شاهد احیای ثبات داخلی و تقویت حاکمیت خود بود. وی بار دیگر در سال ۲۰۰۴ به عنوان رئیس‌جمهوری کشور انتخاب شد و روند تکمیل زیرساخت‌های روسیه و تحقق ثبات سیاسی و اقتصادی در این کشور را دنبال کرد.بعد از وی نیز دیمیتری مدودوف معاون وی ریاست جمهوری در روسیه را در اختیار گرفت.وی در این دوره برنامه‌های پوتین در خیزش روسیه را دنبال کرد. پس از آن پوتین بار دیگر در انتخابات مارس ۲۰۱۲ با کسب ۶۴٫۷۲ آراء به عنوان رئیس‌جمهوری روسیه انتخاب شد و تاکنون این سمت را در اختیار داشته است.
ب: دستگاه اجرایی (دولت ): از جمله مهم ترین اختیارات دولت ارائه بودجه فدرالی به مجلس دوما و تلاش برای اجرای سیاست‌های داخلی و خارجی در کشور و اجرای سیاست‌های ترسیم شده در زمینه‌های فرهنگی و امور آموزشی و بهداشتی، سیاست خارجی و عرصه‌های دیگر است. دولت وظیفه کمک‌کننده به رئیس‌جمهوری را بر عهده دارد .
ج: ارتش روسیه (ساختارهای نظامی ) : ارتش روسیه جایگزین ارتش سرخ شوروی سابق به شمار می‌رود ، اما در زمان بوریس یلتسین از سیاست‌های وی خشمگین بوده و از سیاست‌های پوتین خرسند است. ارتش در زمان اعلام کاندیداتوری پوتین برای ریاست جمهوری روسیه از وی حمایت کرد تا شاید برون رفتی از بحران خود پیدا کند.روسیه جزو کشورهای هسته‌ای جهان به شمار می‌رود از نظر قدرت نظامی بعد از ایالات متحده آمریکا در رتبه دوم قرار دارد. این کشور از بزرگترین رقبای قدرت هسته‌ای جدید آمریکا به شمار می‌رود، روسیه اهمیت زیادی برای حفظ این جایگاه موروثی قائل است و به دنبال تحقق اهداف بلندمدت خود یعنی حفظ این رقابت استراتژیک با آمریکا است. دونیس ایکار در این زمینه معتقد است که وضعیت بین‌المللی روسیه تا حد زیادی با موقعیت هسته‌ای این کشور ارتباط دارد. وی در عین حال تأکید می‌کند که سلاح هسته‌ای تنها منبع قدرت نظامی روسیه به شمار نمی‌رود و بخش فضایی و سلاح‌های دیگر نیز در این زمینه مورد توجه است. سلاح‌هایی که به نظر می‌رسد بسیار پیشرفته است. روسیه تنها رقیب واقعی آمریکا از ابعاد نظامی به شمار می‌رود، این کشور تنها صاحب بمب هسته‌ای نیست، بلکه قدرت بالایی در تخریب و سلاح‌های کلاسیک بسیار پیشرفته‌ای را در اختیار دارد. روسیه همچنین ارتشی دارد که روحیه مبارزه و حفظ وحدت در میان عناصر آن مشخص است. بسیاری از ژنرال‌های روس و شخصیت‌های بانفوذ در این کشور تمایلی به بازگشت به دوره امپراتوری ندارند، اما می‌خواهند اوضاع روسیه را به عنوان یک قدرت برتر در جهان مطرح کنند. آنها اعتقاد دارند که ایجاد ارتش در سطوح پیشرفته می‌تواند روسیه را به دوره گذشته به عنوان یک قدرت برتر امیدوار کند. از این ‌رو در زمان رسیدن ولادیمیر پوتین به قدرت، وی تلاش زیادی برای بالا بردن روحیه عناصر حاضر در نیروهای مسلح روسیه از طریق بهبود اوضاع معیشتی و مالی آنها داشت و توجه ویژه‌ای نیز به توسعه توانمندی‌های زمینی و هوایی و دریایی روسیه انجام داد. به این ترتیب ارتش روسیه از لحاظ توانمندی‌های زمینی و هوایی بسیار قدرتمند شده و تعداد کلاهک‌های موشکی روسیه بالغ بر ۱۱ هزار کلاهک است که شامل کلاهک‌های تاکتیکی و هسته‌ای می‌شود. روسیه همچنین در آغاز سال ۲۰۱۴ در گفتمان نظامی خود اصلاحاتی را انجام داد که در نتیجه مخاطراتی بود که فراروی این کشور قرار داشت. به این ترتیب در دوران ریاست جمهوری پوتین به نسبت دوره یلتسین ارتش روسیه بسیار قوی‌تر از قبل شده است .
د: وزارت خارجه : وزارت خارجه روسیه همواره به دنبال توسعه استراتژی عمومی سیاست خارجی فدرال روسیه است و پیشنهادهای خود را در این رابطه به رئیس‌جمهور ارائه کرده و همواره به دنبال اجرای سیاست خارجی کشور پس از این مفاهیم است. مهم‌ترین اولویت‌های محول شده به این دستگاه سیاسی به عنوان عامل اجرایی سیاست‌های رئیس‌جمهوری روسیه شامل موارد زیر است:
۱-تلاش برای ایجاد نظم باثبات از مناسبات بین‌المللی مبتنی بر احترام و مساوات.
۲-تقویت مبانی قانونی مناسبات بین‌المللی برای تضمین همکاری مسالمت‌آمیز و ثمربخش بین دولت‌ها به‌ علاوه حفظ توازن در منافع آنها.
۳-کاستن از نقش قدرت در مناسبات بین‌المللی همراه با تقویت ثبات استراتژیک.
۴-همکاری بین‌المللی در زمینه‌های اقتصادی و زیست محیطی و توسعه همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه.
ملاحظه می‌کنید که سیاست خارجی روسیه در دوره ولادیمیر پوتین تغییرات زیادی نسبت به گذشته داشته است، این سیاست‌ها به ویژه با تصدی سرگئی لاورف در وزارت خارجه روسیه تغییرات اساسی را شاهد بوده و این کشور دوره جدیدی از مشارکت در مناسبات بین‌المللی در عرصه منطقه‌ای و جهانی را شاهد بوده است. در این رابطه لاوروف وزیر خارجه روسیه مقاله ای را تحت عنوان «افق تاریخی سیاست خارجی روسیه» در یک مجله این کشور به نگارش درآورد و تأکید کرد که روسیه به دنبال بازگرداندن نقش ویژه خود در اروپا و جهان است. وی در این مقاله می‌افزاید: برخی در داخل و خارج روسیه اعتقاد دارد که تقدیر کشور ما این است که همواره عقب بیفتد و این کشور باید با شرایط و بازی‌هایی که دیگران طراحی می کند، خود را سازگار کند و نظر خود را در محافل بین‌المللی مطرح نکند.وی می‌افزاید که تبلیغات غربی تلاش دارد روسیه را متهم به پذیرش دیدگاه‌های تجدیدنظرطلبان و تلاش برای تخریب نظم بین‌المللی موجود نماید، گویا این کشور بود که در سال ۱۹۹۹ افغانستان را موشک باران کرد یا در سال ۲۰۰۳ به عراق حمله کرد یا برنامه‌های شورای امنیت را از بین برد یا در سال ۲۰۱۱ با استفاده از زور معمر القذافی را برکنار کرد.وی در پایان این مقاله تأکید می‌کند: ما همچنان اعتقاد داریم که بهترین راهکار برای تضمین منافع ملت‌های اروپایی ایجاد فضای اقتصادی و انسانی متحد از اقیانوس اطلس گرفته تا اقیانوس آرام است، به گونه‌ای که اتحادیه اقتصادی بین اروپا و آسیا پدید آید که حلقه اتصال بین کشورهای اروپایی و آسیایی و سواحل اقیانوس آرام باشد.
و: سرویس‌های اطلاعاتی روسیه: «کا گ ب» نام سرویس‌های اطلاعاتی سابق روسیه است که در ۲۰ دسامبر ۱۹۱۷ به ریاست فلیکی درز سنسکای و نظارت ولادیمیر لنین رئیس‌جمهوری این کشور تأسیس شد. این مؤسسه اطلاعاتی در روز شش نوامبر ۱۹۹۱ بعد از تلاش رئیس کا گ ب برای ترور میخائیل گورباچف رئیس‌جمهوری سابق اتحاد جماهیر شوروی منحل اعلام شد تا سازمان «اف اس بی» به عنوان اداره ویژه عملیات امنیت داخلی و خارجی روسیه جایگزین کا گ ب شود. این مؤسسه مسئول فعالیت‌های اطلاعاتی روسیه و جاسوسی در خارج از این کشور براساس اختیارات قانون اساسی روسیه است که مأموریت‌های زیر را برایش تعریف کرده است:
۱-مدیریت اطلاعاتی کشور.۲-اتخاذ تمامی تدابیر برای تضمین سیستم فعال امنیتی روسیه. ۳- فعالیت‌های جاسوسی علمی و تکنولوژی ارتباطی.۴-اجرای عملیات امنیتی مشترک با سایر سرویس‌های اطلاعاتی.۵-مشارکت دادن سازمان اطلاعات روسیه در سیاست خارجی کشور.
در دوران ریاست جمهوری یلتسین این مؤسسه اطلاعاتی به غرب هشدار می داد و از آن‌ها می خواست تا در روند یکپارچه سازی روسیه باید جمهوری‌های تازه استقلال یافته شوروی سابق مداخله نکند. بعد از روی کار آمدن پوتین این سرویس اطلاعاتی نوسازی خود را با ریاست یفجینی بریماکوف متخصص در زمینه مسائل خاورمیانه آغاز کرد. تغییرات اساسی در سیستم اطلاعاتی روسیه ایجاد شد و بیشتر معاونان بریماکوف که تجربه و تخصص بیشتر در مسائل مربوط به جهان عرب و منطقه خاورمیانه داشتند ، در عرصه پست‌های کلیدی این سرویس قرار گرفتند. در سال ۲۰۰۰ پوتین تغییرات دیگری را در اف اس بی انجام داد و سرگی لندیو را به عنوان رئیس جدید این سرویس انتخاب کند. وی از کسانی بود که در آمریکا نیز کار کرده بود.سرویس اطلاعاتی روسیه از بزرگ‌ترین و موفق‌ترین سرویس‌های اطلاعاتی جهان به شمار می‌رود و جزو ۱۰ سرویس جاسوسی برتر جهان قرار دارد. اطلاعات روسیه بودجه خود را در سال ۲۰۰۶ به میزان تقریباً ۴۰ درصد افزایش داد ، اما هزینه این بودجه همچنان مشخص نشد. این سرویس اطلاعاتی عملیات و مأموریت‌های گسترده‌ای را انجام داده و تغییرات زیادی را در مواضع دولت روسیه ایجاد می‌کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ