جهان در سالی که گذشت
سونامی پناهجویان؛ اروپا سردرگم است
بخش ششم
 

* اشاره
جهان در سالی که گذشت با فراز و فرودهای زیادی همراه بود تا جایی که حجم گسترده رویدادها و بحران‌ها، سال سپری شده را نسبت به سالهای گذشته متمایز کرد. رای مردم انگلیس به جدایی از اتحادیه اروپا (برگزیت) و پیروزی غیرمنتظره دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که شوک بزرگی به نهادهای سیاسی و اقتصادی دنیا وارد کرد، در کنار رویدادهایی چون ادامه بحران در کشورهای مواجه با بهار عربی، تشدید تروریسم در برخی کشورهای آفریقایی، تهدید هسته ای کره شمالی، تداوم تنش روسیه با غرب و ناتو، ناآرام شدن کشورهای اروپایی درپی حضور آشکار تروریست‌ها، کودتا و ناآرامی در ترکیه، بحران داعش، ناکامی سازمان ملل و قدرتهای بزرگ در مهار دو چالش بزرگ جهانی یعنی عراق و سوریه، موضوع فلسطین و ادامه اشغالگری اسرائیل، مشکلات آب و هوایی و دهها رویداد و بحران دیگر از این دست، امسال را به یکی از پرچالش ترین سالهای قرن حاضر تبدیل کرد. سالی که در آن هستیم را درحالی به پایان می بریم که تروریسم همچنان به عنوان بزرگترین خطر پیش روی بشر در حال یکه تازی است و قدرت‌های جهانی و سازمان ملل با آن همه ابزار نظامی و سیاسی که در اختیار دارند نتوانسته‌اند آن را مهار کنند. در این میان، انتخاب فردی غیرسیاسی و بی تجربه به عنوان رئیس جمهوری آمریکا که خود را کدخدای جهان می داند و در چهار طرف دنیا نیروی نظامی و تسلیحات سنگین مستقر کرده و دارای هزاران کلاهک هسته‌ای است، نوعی استرس و بی ثباتی به شرکت‌های بزرگ اقتصادی و حتی کشورهای همپیمانش تزریق کرده و آینده سیاسی جهان را به ویژه درپی افزایش اقدامات تروریستی در همه جای دنیا با‌هاله ای از ابهام روبرو کرده است. آنچه در زیر می آید خلاصه‌ای از تحولات ریز و درشت امسال در تمامی کشورهاست که به دلیل حجم بالای رویدادها، در چندین شماره متوالی از نظر خوانندگان محترم روزنامه می گذرد.
* بحران پناهجویان
سالی که در آخرین روزهای آن به سر می بریم یکی از مرگبارترین سال‌های تاریخ معاصر برای آوارگان و پناهجویان جنگ در سراسر جهان بود. بر اساس آخرین گزارش سازمان بین المللی مهاجرت، شمار افرادی که طی یک سال گذشته وطن خود را ترک کرده و به قصد یافتن محلی امن مهاجرت کرده و در این مسیر کشته شده اند از مرز ۷۰۰۰ تن گذشت و این یعنی افزایش ۲۰ درصدی در مقایسه با سال قبل. گفته می شود اگر روند مهاجرت‌ در سال آتی به همین منوال ادامه یابد، روزانه به طور متوسط ۲۰ تن بر شمار قربانیان افزوده خواهد شد. گزارش‌های مختلف حاکی از آن است که مسیر عبور از دریای مدیترانه برای رسیدن به اروپا (کشورهای ایتالیا، یونان، قبرس و اسپانیا) از سایر مسیرها مانند شمال و جنوب آفریقا، آمریکای مرکزی و لاتین و مرز آمریکا- مکزیک که در دیگر نقاط جهان افراد برای مهاجرت انتخاب می‌کنند، با ثبت آمار بیش از ۳۸۰۰ کشته، مرگبارترین راه برای مهاجران است. در این راستا البته رهبران ۲۸ عضو اتحادیه اروپا به دنبال مذاکرات پرچالشی که امسال در بروکسل داشتند، توانستند به مواضعی مشترک در خصوص نحوه مواجهه با بحران آوارگان و ارائه پیشنهادهای واحد به ترکیه برای کمک به حل این بحران برسند. براساس این توافق، در ازای بازگرداندن هر پناهجویی که از راه غیرقانونی خود را به یونان رسانده، یک پناهجوی سوری ثبت نام شده در اردوگاه‌های ترکیه به کشورهای اروپایی اعزام می‌شود. از طرفی گفته می‌شود همزمان با این توافق، ژان کلود یونکر، رئیس کمیسیون اروپا در حال بررسی برنامه‌ای است که براساس آن ۱۶۰ هزار آواره که وارد ایتالیا، یونان و مجارستان شده‌اند را در تمامی کشورهای اتحادیه اروپا پراکنده کند حتی اگر این کشورها تمایلی به پذیرفتن آنها نداشته باشند. آلمان، فرانسه و ایتالیا با وجود مخالفت کشورهایی چون بلغارستان، رومانی و اسپانیا با این طرح موافقند. در همین حال انگلیس، دانمارک و ایرلند صراحتاً اعلام کرده‌اند که هیچ پناهجویی را حتی به اجبار اتحادیه اروپا نخواهند پذیرفت. اما تونی ابوت، نخست‌وزیر استرالیا سیاستی خشن پیشنهاد داده است و آن متوقف کردن قایق‌های حامل پناهجویان و مهاجران در دریاست پیش از آنکه آنها به کشور مقصد برسند. در عین حال استفان اوبراین، مسئول امور کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل از کشورهای ثروتمند خواسته کمک‌های بین‌المللی خود را بیشتر کنند تا پناهجویان برای امنیت بیشتر مجبور به ورود به اروپا نشوند. این درحالی است که براساس کنوانسیون ژنو، اروپا موظف است از تمامی افرادی که به دلیل آسیب‌های نژادی، مذهبی، ملی و عضویت در گروهی خاص یا داشتن عقیده سیاسی مخالف به صورتی رانده شده‌اند، حمایت کند.در چنین شرایطی جنبش اسلام ستیز موسوم به «پگیدا» فعالیت‌های خود را علیه پناهجویان و آوارگان کشورهای مسلمان در اروپا افزایش داده است. جنبش پگیدا در آلمان که سعی می‌کند برچسب نئونازی به آن نخورد، به معنای «اروپایی‌های وطن‌پرست علیه اسلامی کردن مغرب‌زمین» است. این جنبش در اکتبر ۲۰۱۴ در مهم‌ترین شهر شرق آلمان یعنی «درسدن»، شکل گرفت و هزاران نفر را دور خود جمع کرد. این جنبش روزهای دوشنبه هر هفته در درسدن تجمع برگزار می‌کند و به‌گونه‌ای کم سابقه رشد کرده و توانسته به مرور زمان افراد بیشتری را برای تظاهرات اعتراض‌آمیز خود جذب کند. از نام این جنبش می‌توان به ماهیت آن پی برد؛ در ابتدا عقاید ناسیونالیستی یا ملّی‌گرایی آلمانی برای آنها مطرح است و بعد به اذعان آنها با اسلامی‌شدن آلمان و اروپا (مغرب زمین) به مخالفت و ضدّیت برخاسته‌اند. تشکل پگیدا خواهان محدودیت شدید حق پناهندگی در آلمان است. حضور دسته‌های افراطی و نئونازی‌ها در این جنبش با شعارهای ضدخارجی فضای تشنج‌آمیزی علیه مهاجران ایجاد کرده است. حتی بعضی از آنها به تظاهرات اکتفا نمی‌کنند و حملاتی را علیه پناهندگان و مهاجران انجام می‌دهند. برای نمونه چندی پیش یک آتش‌سوزی عمدی در محل اسکان پناهجویان در نزدیکی شهر نورنبرگ آلمان اتفاق افتاد که روی دیوار یکی از ساختمان‌های مجاور محل آتش‌سوزی در منطقه فورا، علامت صلیب شکسته (نشان ‌نازی‌ها) نقش بسته و شعارهای ضدخارجی نوشته شده بود. لازم به ذکراست در اکتبر ۲۰۱۴ یک فراخوان در شبکه اجتماعی فیس‌‎بوک توسط فردی به نام «لوتس باخمن» ۴۱ ساله که گفته می شود از اراذل و اوباش است، داده شد که در آن خواسته بود تجمعی در اعتراض به سیاست‌ مهاجرت در آلمان تشکیل شود و در مطالبات خود مواردی مثل عدم مدارا در برابر گروه‌های رادیکال مذهبی و برخورد با مهاجران را بیان کرده بود.
* انتخاب دبیرکل جدید سازمان ملل
یکی دیگر از اتفاقات امسال پایان دوران دبیرکلی «بان کی مون» بر مسند سازمان ملل است.«آنتونیو گوترش» پرتغالی به جای «بان کی مون» کره ای دبیرکل جدید سازمان ملل شد. اعضای سازمان ملل در نشست مجمع عمومی این سازمان، آنتونیو گوترش پرتغالی را به عنوان دبیرکل جدید انتخاب کردند. شورای امنیت ۱۵ عضوی سازمان ملل، گوترش ۶۷ ساله را گزینه مناسب برای جانشینی بان کی‌مون دبیرکل سابق سازمان ملل اعلام کرد. دومین دوره پنج ساله دبیرکلی‌ بان کی‌مون در سازمان ملل ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ پایان یافت و با پایان دبیرکلی بان کی‌مون، گوترش نهمین دبیرکل این سازمان ۷۱ ساله شد. بان کی مون، پس از گذراندن دوره ۱۰ ساله خدمت در سازمان ملل، یک روز پیش از پایان رسمی سمتش طی مراسمی با کارکنان آن در نیویورک وداع کرد و طی سخنانی ضمن اعلام افتخار به دلیل خدمت به عنوان دبیرکل سازمان ملل، از تمامی کسانی برای مراسم خداحافظی با وی آمده بودند تشکر کرد و گفت که در تمامی دوران خدمتش در این سمت، برای ایجاد صلح در جهان تلاش کرد؛ موضوعی که منتقدانش خلاف این را درخصوص شخصیت وی اثبات کرده اند. گفتنی است گوترش علاوه بر نخست وزیری پرتغال در سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۲، ۱۰ سال نیز به عنوان کمیسیونر عالی سازمان ملل در امور پناهجویان خدمت کرده است. نامزدی او برای پست دبیرکلی، کسانی را که در تلاش بودند برای اولین بار یک زن را به عنوان رئیس این سازمان جهانی انتخاب کنند یا اینکه انتظار داشتند دبیرکل آتی از میان کشورهای شرق اروپا انتخاب شود، ناامید کرد. دبیرکل سازمان ملل ۴۴ هزار کارمند به علاوه ۱۰۰ هزار نیروی صلحبان را در سراسر جهان تحت خدمت خود دارد.
* برگزیت
برگزیت که مخفف خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا است یکی از خبر سازترین مفاهیم در حوزه سیاست و اقتصاد جهان در سالی که گذشت، بود. ابهام در روند و اجرای آن و شرایط پسا برگزیت این موضوع را به مهم ترین چالش اروپا بدل کرد.در همه پرسی که در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۶ در بریتانیا انجام شد، بیش از ۱۷ میلیون نفر به عدم حضور آن کشور در اتحادیه اروپا رأی دادند (در مقابل بیش از ۱۶ میلیون نفری که رأی به ماندن در اتحادیه اروپا دادند) و جنبش برگزیت به موفقیت رسید.برخی صاحبنظران رخدادهایی نظیر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا را ناشی از فراگیر شدن نئوناسیونالیسم در آن کشور می‌دانند.نتیجه این همه پرسی هیچگونه الزام قانونی برای دولت بریتانیا برای خروج از اتحادیه اروپا را ندارد و تنها پارلمان است که می‌تواند شرایط الزام قانونی را برای دولت بوجود بیاورد.خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا نتایجی اقتصادی – اجتماعی و سیاسی در پی خواهد داشت. برگزیت می‌تواند در بازار ارز، انرژی، فلزات گرانبها (طلا و…)، کالاهای مختلف و شاخص‌های بورس و… تأثیرات مهمی بگذارد.برگزیت اثرات کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت بر بریتانیا، اتحادیه اروپا و کل جهان خواهد گذاشت. در کوتاه مدت، خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، ایجاد شوک‌های روانی و قیمتی به بازار خواهد کرد. در میان مدت، برگزیت می‌تواند واکنش دولت‌ها و مردم کشورهای دیگر را برانگیزد و آنها نیز خواهان همه پرسی برای خروج از اتحادیه اروپا بشوند. در اینصورت واحد پول مشترک اتحادیه اروپا تأثیر خواهد گرفت و این امر می‌تواند ماهیت یورو را تغییر داده، کاهش سرمایه‌گذاری در این منطقه را به دنبال داشته باشد که حاصلی جز رکود نخواهد داشت.گفته می‌شود صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین گزارش خودش پیش بینی رشد اقتصادی جهان را از ۳ر۴ درصد به ۳ر۲ درصد کاهش داده و علت این اُفت را برگزیت – همین احتمال خروج بریتانیا و تردید در سرمایه‌گذاری کلان در این منطقه – دانسته‌است.البته در بلندمدت دنیای اقتصاد این موضوع را خواهد پذیرفت و سرمایه‌گذاری‌ها و شرایط اقتصادی در این منطقه، روال عادی خودش را خواهد داشت.
در همین رابطه،نخست وزیر انگلیس در جریان نشست پایانی کنفرانس حزب محافظه کار در بیرمنگام، ضمن دفاع از یکپارچگی بریتانیا، از برگزیت به عنوان یک انقلاب آرام یاد کرد.ترزا می با حمایت از رای مردم انگلیس در همه پرسی ۲۳ژوئن به برگزیت، گفت: این همه پرسی صرفا برای ترک اتحادیه اروپا صورت نگرفت و نیاز است که تغییراتی مجددا صورت بگیرد.در چنین شرایطی، روزنامه گاردین اقدام به انتشار سخنرانی پخش نشده ای ‌از نخست وزیر انگلیس کرد که در جریان آن، قبل از برگزاری همه پرسی ۲۳ ژوئن، نسبت به آثار منفی برگزیت هشدار داده بود.این اظهارات هشدار گونه ترزامی علیه برگزیت در زمانی که وزیر کشور کابینه دیوید کامرون بود، کاملا در جهت مخالف آن چیزی است که اکنون به عنوان نخست وزیر انگلیس بر زبان می آورد. این در حالی است که اکنون نخست‌وزیر بریتانیا با تشریح طرح ۱۲ بندی خروج کشورش از اتحادیه اروپا اعلام کرد: این خروج به صورت کامل انجام می‌شود و اینگونه نخواهد بود که نیمی از کشورش در این نهاد بماند و نیمی دیگر از آن خارج شود.در همین حال،رای مردم انگلیس به جدایی از اتحادیه اروپا خشم سران اعضای این اتحادیه از جمله آلمان و فرانسه را برانگیخت و رهبران برلین و پاریس در واکنشی شدید به این رویداد خواستار اجرای هرچه سریعتر فرآیند خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا شوند؛ اقدامی که به زعم کارشناسان در راستای بازدارندگی احزاب راستگرای دیگر اعضای اتحادیه اروپا از تلاش برای اقدامی مشابه صورت گرفته است.از سوی دیگر، وزیر امور خارجه آلمان خواستار آغاز هر چه سریع تر مذاکرات مربوط به خروج و برگزیت شد و تاکید کرد: تاخیر بیشتر در این زمینه به نفع هیچ کس نیست.پس از اینکه دادگاه عالی انگلیس حکم داد که دولت انگلیس برای آغاز مذاکرات برگزیت باید تایید پارلمان را کسب کند، وزیر امور خارجه آلمان در دیدار با همتای انگلیسی خود در برلین تاکید کرد: انگلیس نباید در این فرایند تاخیر ایجاد کند و تاخیر در این زمینه به نفع هیچ کس نیست.
* مصر
مصر در سالی که گذشت تحولات گوناگونی را پشت سر گذاشت، مهم ترین موضوع در این کشور دعوی بر سر مالکیت دو جزیره تیران و صنافیر بود.دادگاه عالی مصر توافق واگذاری دو جزیره این کشور به عربستان را که از سوی دولت امضا شده بود ، باطل اعلام کرد. در اعتراض به این توافقنامه چندین تظاهرات در مصر برگزار شد و در پی فشار فعالان و جریان‌های سیاسی مصر، دیوان عدالت اداری این کشور در نهایت توافق قاهره – ریاض را مردود اعلام کرد. در چنین شرایطی ، بانک مرکزی مصر اعلام کرد:عربستان، امارات و کویت تا سقف ۶ میلیارد دلار به مصر کمک کردند و عربستان، کویت، امارات و عمان در نشست حمایت از اقتصاد مصر در «شرم الشیخ» متعهد شدند که تا ۱۲٫۵ میلیارد دلار دیگر به مصر کمک کنند. اختلاف عربستان با مصر بر سر برخی مسائل منطقه‌ای به ویژه بحران سوریه، نیزمنجر به سردتر شدن روابط این دو کشور شد.در همین حال ، قاهره به دنبال وقفه دو ماهه صدور نفت و فرآورده‌های نفتی از سوی شرکت «آرامکو» عربستان به مصر، برای تامین مایحتاج خود با روسیه و امارات و عراق قرارداد نفتی بست.در این رابطه، سفیر عراق در مصر اعلام کرد: بر اساس توافقنامه ای که مقامات بغداد با مقامات مصری به امضا رساندند، عراق ماهانه به میزان یک میلیون بشکه نفت به مصر صادر می‌کند.
در همین حال، رئیس‌جمهوری مصر در واکنش به فشارهای رژیم سعودی علیه کشورش، اعلام کرد: قاهره سیاستی مستقل و مبتنی بر عدم مداخله در امور دیگران دارد و هرگز حاضر نیست در نابودی دیگر کشورها با عربستان سهیم باشد. از طرفی، در پی موج اعتراضات مردمی نسبت به مداخلات ریاض در امور داخلی قاهره، ‌عربستان سعودی مجبور شد سفارت خود در قاهره و کنسولگری‌هایش در اسکندریه و سوئز را تعطیل کند.از سوی دیگر،، دادگاه تجدید نظر مصر با قبول شکایت محمد مرسی و برخی دیگر از رهبران اخوان المسلمین، احکام اعدام و حبس ابد صادره علیه آنها را نقض و پرونده را برای بررسی مجدد به شعبه دیگری ارجاع داد.در همین رابطه،دادگاه قاهره در جلسه‌کوتاه و چند دقیقه‌ای خود شکایت رهبران اخوان المسلمین و درخواست وکلای مدافع مرسی، قبول کرد و پرونده آن‌ها را برای بررسی مجدد به جریان انداخت. دادگاه کیفری قاهره پیش از این پرونده مرسی و شماری از رهبران اخوان المسلمین را به مفتی مصر ارجاع داده بود تا وی نظر خود را در مورد اعدام آنها در پرونده مشهور به «فرار بزرگ» اعلام کند. مهم ترین خبر میدانی در مصر سقوط یک هواپیمای مسافر بری بود.این هواپیما با ۶۹ سرنشین شامل ۵۹ مسافر و ۱۰ نفر کادرپروازی که از فرودگاه شارل دوگل در پاریس عازم فرودگاه قاهره بود، دقایقی بعد و پس از چرخشی ناگهانی،از صفحه رادار محو و برفراز آب‌های مدیترانه ناپدید شد.گروه تروریستی داعش با انتشار بیانیه ای مسئولیت سقوط هواپیمای ایرباس ۳۲۰ مصر را برعهده گرفت و با انتشار تصاویری مدعی شد، با بمبی دست‌ساز که در یک قوطی فلزی آب‌معدنی جاسازی شده بود، این هواپیما را سرنگون کرده است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ