سفر روحانی به مسکو؛ فصلی نو در روابط ایران – روسیه
 

تحلیلگران سفر رئیس جمهوری کشورمان به روسیه را از جنبه‌های گوناگون اقتصادی و سیاسی مهم ارزیابی می کنند و آن را برای کشورهای منطقه و جهان دارای پیام می دانند.به گزارش ایرنا،سفر دو روزه دکتر «حسن روحانی» رئیس جمهوری کشورمان به روسیه از جنبه‌های گوناگونی در منطقه و جهان دارای اهمیت است. شرایط منطقه و تحولات در سوریه، انتخاب «دونالد ترامپ» به عنوان رئیس جمهوری آمریکا و رویکردهای ضد ایرانی برخی کشورهای منطقه در کنار بازار انرژی از جمله مولفه‌های هستند که اهمیت این سفر را بیش از پیش برجسته می‌سازند. رسانه‌های گوناگون منطقه و جهان ارزیابی‌های گوناگونی از این سفر ارایه کرده‌اند.
حوزه‌های گوناگون سیاسی و اقتصادی در مورد اهمیت دیدار دو رئیس جمهوری ایران و روسیه بیان می شود. تارنمای خبری تحلیلی «المانیتور» سفر روحانی به مسکو را به پنج دلیل مهم ارزیابی کرد و نوشت: این دیدار در یکی از مهم ترین دوره‌ها در تاریخ روابط دو کشور صورت می گیرد زیرا همکاری در سوریه باعث نزدیکی بیشتر دو کشور شده است.این گزارش دلیل اهمیت نخستین سفر رسمی روحانی برای دیدار از مسکو را چنین عنوان کرد که این اولین بار است که سران دو کشور در فضایی به طور خاص برای پرداختن به روابط دوجانبه دیدار و گفتگو می کنند. دیدارهای پیشین دو طرف بیشتر در حاشیه نشست‌ها و کنفرانس‌های بین المللی همچون مجمع عمومی سازمان ملل و غیره برگزار شد. این دیدار درحالی صورت گرفت که تمرکز هر دو کشور بر سوریه است و شرایط در سوریه نیز وارد مرحله جدیدی شده است زیرا ایران خود را یکی از سه ضامن آتش بس در سوریه اعلام کرد.براساس این تحلیل با وجود برخی تردیدها در مورد آینده حضور روسیه در سوریه، این دیدار می تواند در تحکیم مشارکت و حضور ایران و روسیه در این کشور تاثیرگذار باشد و همانگونه که روحانی ابراز کرد نقشه راهی را برای آینده سوریه ترسیم کند. البته این دیدار به همکاری سه جانبه ایران، روسیه و ترکیه در سوریه نیز توجه داشت.المانیتور اهمیت دیگر این سفر را افزایش وزن ایران در شکل دهی به روابط روسیه و آمریکا در دوره ریاست جمهوری ترامپ می داند. برخی ارزیابی‌ها این گونه بیان می کردند که ممکن است نزدیکی آمریکا و روسیه باعث به حاشیه رانده شدن ایران به وسیله مسکو شود،اما شواهد نشان می‌دهند که روسیه درحال پی ریزی روابط و جایگاه خود در سراسر جهان است و در خاورمیانه نیز ایران، ستون اصلی سیاست روسیه را تشکیل می دهد.از دیگر محورهای مورد توجه این تحلیل، موضوع انتخابات ریاست جمهوری ایران عنوان شد اما در پایان گزارش آمده است باوجود روابط نزدیک ایران و روسیه اما این روابط متکی به حضور یک فرد خاص در راس قدرت نیست و روابط دوجانبه از جریان با ثباتی برخوردار بوده است. روابط مسکو – تهران اهمیتی بسیار بیشتر از مسائل داخلی دارد.
از طرفی، افزایش توجه روسیه به خاورمیانه و حضور گسترده‌تر این کشور برای شکل دهی به فرآیندهای منطقه از دیگر دلایلی است که روابط نزدیک ایران و روسیه را موجب می‌شود.نشریه «یو.اس نیوز» نوشت همکاری ایران و روسیه موجب خاورمیانه‌ای جدید می شود که اثر آن در سراسر منطقه دیده خواهد شد. اهمیت این روابط هنگامی بیشتر به چشم می‌آید که در برابر حضور غرب در مسائل منطقه قرار می گیرد. به نوشته این نشریه، دیدار حسن روحانی و ولادیمیر پوتین نشان دهنده ماهیت واقعی روابط دوکشور در دوران پس از جنگ سرد است. این ویژگی با توجه به شرایطی که در سوریه در جریان است بیشتر از گذشته مهم جلوه می کند.این نشریه سپس حضور روسیه در سوریه و همکاری نزدیک این کشور با ایران را دلیلی بر نقش بیشتر مسکو در تحولات خاورمیانه دانسته است و افزود: همکاری نظامی و غیرنظامی ایران و روسیه و همچنین حضور روسیه در سوریه حکایت از ظهور خاورمیانه ای جدید دارد. خبرگزاری روسی «اسپوتنیک» نیز چند گزارش از دیدار میان سران ایران و روسیه منتشر کرد و آن را گامی برای افزایش همکاری و بهبود اوضاع مباحث جهانی عنوان کرد.در یکی از این گزارش‌ها به نقل از تحلیلگران آمده است: شما اکنون ایران و روسیه ای را می بینید که آشکارا در موضعی در کنار یکدیگر ایستاده اند. این نشانه خوبی است که آن‌ها بلوکی را در برابر اقدام‌های امپریالیسم تشکیل می‌دهند. برخی کارشناسان رابطه نزدیک ایران و روسیه را به این دلیل برجسته می دانند که برپایه مغلوب کردن دیگری نیست و هیچ یک از طرف‌ها نمی خواهند خواسته خود را به دیگری تحمیل کند. روابط مسکو- تهران برای پایه ریزی همکاری واقعی استوار شده است. دوطرف به دنبال پیداکردن زمینه‌های مشترک و ارتقای منافع دوجانبه هستند.به نوشته اسپوتنیک اکنون تغییر روندها از غرب بیشتر از گذشته آشکار شده است. کشورها تلاش می کنند هرچه بیشتر خود را از مداری که در کنترل آمریکا قرار دارد خارج کنند. برای مدت‌های طولانی رسانه‌های غربی روسیه را کشوری ورشکسته نشان می دادند اما اکنون نمایان شده است که روسیه اینگونه نیست و درحال تبدیل شدن به یک ابرقدرت اقتصادی، سیاسی و نظامی است. این در حالی است که،برخی تحلیل‌ها این دیدار را در چارچوب منطقه ای و برپایه تقابل ایران و روسیه با آمریکا و عربستان بررسی می کنند.این ارزیابی‌ها با وجود برخی نقاط تلاقی در منافع، ماهیت روابط دو بلوک قدرت را متفاوت می دانند.براساس خبرها دیدار روحانی و پوتین با تمرکز بر افزایش سطح روابط اقتصادی دوطرف در حوزه‌های انرژی، صنعتی و غیره و به ویژه ایجاد ثبات در بازار انرژی ارزیابی شده است،زیرا هر دو کشور از تولیدکنندگان اصلی نفت و انرژی در جهان هستند.تحلیلگر اسپوتنیک افزود: بازار نفت روسیه تلاش دارد تا انحصار عربستان در این بازار را از بین ببرد. از طرف دیگر با توجه به این موضوع که هر دو کشور ایران و روسیه از سوی ایالات متحده تحریم هستند به باور بسیاری از تحلیلگران تعامل روسیه با ایران این پیام را به واشنگتن ارسال می کند که تحریم‌ها در جهان کنونی کارکرد ندارند. دیگر شرایط این گونه نیست بتوان تنها به این دلیل که از نظر سیاسی کشوری هم نظر با آن‌ها (آمریکا) نیست یا حکومت مورد دلخواه آن‌ها را انتخاب نکرده است، به حاشیه راند. خبرگزاری اسپوتنیک در گزارش دیگری روابط تهران و روسیه را با اهمیت تر از روابط میان آمریکا و عربستان توصیف کرد و نوشت: روسیه گفتمانی را با ایران پایه ریزی کرده است تا روابط دوجانبه را عمیق تر کند؛ آمریکا نیز با رقیب ایران یعنی عربستان روابط نزدیکی دارد. این تارنما جایگاه ایران و عربستان را متفاوت می داند و می افزاید ریاض اکنون با دعاوی گوناگونی در آمریکا روبرو است که مبلغ یکی از آن‌ها غرامت ۶ میلیارد دلاری بابت حوادث تروریستی ۱۱ سپتامبر است. عربستان با چالش‌های حقوقی سیاسی دیگری در مورد القاعده، اردوگاه‌های نظامی در افغانستان و اقدام‌های بین‌المللی این گروه روبرو است. این تحلیل با بیان اینکه این پول است که در روابط واشنگتن و ریاض حرف اول را می زند، آورده است: اما دیدار سران ایران و روسیه با هدف ایجاد تغییر اساسی در روابط مسکو تهران در عرصه‌های سیاسی، نظامی، امنیتی و اقتصادی صورت گرفت. این در حالی است که نگاه آمریکا به عربستان سعودی متفاوت است.
ایران و روسیه منافع مشترک زیادی با یکدیگر دارند
دکتر کرمی در گفتگو با خبرآنلاین، به بررسی دستاوردهای سفر رئیس جمهور به روسیه و مباحث مطرح در این دیدار پرداخت .دیدار رئیس جمهوری کشورمان با ولادیمیر پوتین به منظور ادامه و توسعه همکاری‌ها میان تهران و مسکو در سطوح دو جانبه و نیز تعامل قدرتهای اصلی منطقه برای ارتقاء ثبات و امنیت منطقه‌، همکاریهای چند جانبه و بین المللی، مقابله با تروریسم و سایر تهدیدات منطقه ای و موارد دیگر انجام می شود. دکتر جهانگیر کرمی در خصوص اهمیت سفر رئیس جمهور با توجه به دعوت رسمی روسیه گفت:این سفر نهمین دیدار روسای جمهوری ایران و روسیه در چهار سال اخیر و سومین حضور رئیس جمهوری ایران در روسیه است. این سفر در شرایطی برگزار می شود که روابط دوجانبه اقتصادی و تجاری ایران و روسیه در سال‌های گذشته افزایش پیدا کرده است. بعد از وقفه ای حدوداً ۵ ساله در این روابط که به خاطر تحریم‌ها اتفاق افتاد، در چهار سال گذشته این روابط گسترده تر شده است و روند رو به رشدی را نشان می دهد.در حال حاضر روابط تجاری دو کشور چیزی در حدود ۳ میلیارد دلار است و مجموعه ای توافقاتی که انجام شده است و ۱۰ سندی که در حوزه‌های اقتصادی، تجاری، فنی و گردشگری بین ایران و روسیه امضا خواهد شد، چشم اندازی برای افزایش مناسبات اقتصادی تا ۱۰ میلیارد دلار را نشان خواهد داد. در مسایل منطقه ای ایران و روسیه موضوعات مهمی در مورد مبارزه با تروریسم، امنیت و ثبات منطقه ای و همچنین بحران سوریه را مورد بحث قرار دادند. در مسایل بین المللی نیز ایران به عنوان یک قدرت بزرگ منطقه ای و روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی، در موضوعات فرامنطقه ای و جهانی منافعی مشترکی با یکدیگر دارند که سفر رئیس جمهور کشورمان برای گفتگو پیرامون این موضوعات انجام شد.
کارشناس مسائل اوراسیا در خصوص پیشرفت و گسترش روابط میان ایران و روسیه در سال‌های اخیر اظهار داشت: به نظر من با توجه به کاهش بی سابقه ای که چهار سال قبل در روابط ایران و روسیه وجود داشت و شاخص تجاری که به یک میلیارد دلار رسیده بود و از رقم ۴ میلیارد دلار سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۶ به یک میلیارد دلار رسیده بود، در چهار سال گذشته و از ابتدای دولت یازدهم تلاش شد تا جلوی روند نزولی معاملات تجاری گرفته شود و به تدریج روند رو به رشدی در روابط تجاری آغاز شد و درسال گذشته برای اولین بار حجم روابط تجاری به سال‌های قبل از تحریم نزدیک شد. وی در خصوص همکاری‌های منطقه ای دو کشور تصریح کرد: روابط ایران و روسیه به شکل ساده ای نبوده است. یعنی در حوزه‌های منطقه ای شامل آسیای جنوبی و مرکزی، حوزه دریای خزر، منطقه قفقاز جنوبی و مسایل منطقه خاورمیانه شده است. این روابط هم پیشینه‌ای از همکاری‌های مثبت را در منطقه و هم یک سری از اختلافات و تعارضات را در حوزه منافع ملی دو کشور دربر می گیرد. در حوزه منطقه ای بازیگرانی همواره بوده اند و وجود طرف ثالث روابط ایران و روسیه را تحت تاثیر قرار داده اند. اما جلوگیری از اقدامات مخرب بازیگران فرامنطقه‌ای، دو کشور را برای همکاری به سمت هم سوق داده است. با وجود شرایط جدید در سوریه و نشست‌های ژنو و آستانه، مذاکرات ایران و روسیه نیز پیچیده تر شده است. در بحران سوریه بازیگران دیگری به شکلی جدی تر وارد شده اند و شرایط آینده سوریه را نامعلوم کرده است و بیان نگرانی‌های متقابل بین دو کشور نیز از دیگر موضوعات مهم در این دیدار به شمار می رود.
در این حال، افشار سلیمانی سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و کارشناس مسائل آسیای میانه و قفقاز در گفتگو با خبر آنلاین گفت: روابط ایران و روسیه در حالت کلی استراتژیک نیست ولی در بعضی مسائل پیشرفت و توسعه خوبی وجود داشته است. روابط دو کشور ایران و روسیه تحت تاثیر مسائل مختلف فراز و نشیب فراوانی را طی کرده است. این روابط با داشتن سابقه تاریخی طولانی مدت روند یکسانی را نداشته است و در دوره‌های مختلف قبل از انقلاب و بعد از انقلاب و همچنین با حضور دولت‌های مختلف روند متفاوتی پیموده و متغیرهایی چون حضور آمریکا و بحران‌های منطقه ای بر این روابط تاثیر گذاشته است. در دوره ریاست جمهوری آقای روحانی می توان فضایی رو به رشد در روابط دو کشور مشاهده کرد. دوره ای که موضوع بحران سوریه و مسائلی دیگر بر روند بهبود آن اثر داشته است. سفر رئیس جمهوری ایران به مسکو می تواند این روابط را تحکیم و تعمیق بخشد. در این باره خبرآنلاین با افشار سلیمانی سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و کارشناس مسائل آسیای میانه و قفقاز گفت و گو کرده که از نظر می گذرانید.
- متغیرهای مختلفی در دوران گذشته بر روابط ایران و روسیه تاثیر گذاشته است، به نظرتان در ۴ سال گذشته این متغیرها چه چیزهایی بوده و این روابط طی این مدت چگونه بوده است؟
* البته بیش از ۳ سال و نیم از روی کار آمدن دولت یازدهم می گذرد و در طول این مدت با توجه به اینکه سیاست کلان دولت تدبیر و امید مبتنی بر تعامل سازنده با جهان و بویژه کشورهای همسایه از نظر خاکی و آبی بوده است و از آنجا که روسیه از طریق مرز آبی دریای خزر، همسایه ما محسوب می شود، این سیاست را ادامه داده اند، همینطور در قالب اعتمادسازی که به هر حال در سایه سیاست تعامل و همکاری و دوری از ماجراجویی‌ها صورت می گیرد، کلا در مجموع سیاست خارجی جواب داد و ضرورتا هم ایران باید همین راه را می رفت .درحالی که هشت سال فاصله بین این سیاست افتاده بود، خسارت زیادی را به منافع ملی ما وارد کرد ولی خوشبختانه این سیاست پاسخگو بود. روسیه کشوری است که تقریبا به رغم اینکه شوروی فروپاشیده ولی در بعضی جهات بازیگر جهانی و منطقه ای محسوب می شود. ما مسائلی با روسیه داریم که یک مقدار در دولت قبلی باقی مانده و حل و فصل نشده بود که در دولت آقای روحانی حل و فصل شد. همکاری‌های ایران با روسیه، به رغم اینکه شاید عده ای معتقد باشند که کاملا استراتژیک است ولی من هیچوقت اعتقادی به این نداشتم چون روابط دورخیزهایی داشته و رویکردهای دو کشور و نیازها و مسائلی که دو کشور دارند این امکان را نمی‌دهد که کاملا ما در همه مسائل استراتژیک با روسیه رابطه داشته باشیم اما به صورتهای موردی می توانیم با این کشور همکاری‌های استراتژیک داشته باشیم و داریم.
- در چه زمینه‌هایی می توان این موضوع را مشاهده کرد؟
مثلا در بحث سوریه این همکاری را می توان استراتژیک حساب کرد که امید است تا آخر ادامه پیدا کند و مشکلی پیش نیاید. یعنی آن نگرانی که از این بابت وجود دارد و ممکن است که روسها با آمریکا، غرب و اسرائیل معامله کنند، این نگرانی هنوز هم وجود دارد ولی تا اینجای کار خوب بوده است. بنابراین روابط ما در دوره جدید و دولت تدبیر و امید با روسیه از کم و کیف خوبی برخوردار شده اما هنوز نمی توان گفت در همه حوزه‌ها به سطح عالی رسیده و استاندارد هست. یعنی اگر این روابط را در حوزه‌های مختلف تقسیم بندی کنیم؛ در بعضی موارد پیشرفت داشته ایم و تحرکی دیده شده است، مانند همین بحث سوریه که همکاری‌ها خیلی نزدیک بوده است.
در بحث روابط دوجانبه، روابطی بوده که ادامه پیدا کرده و رایزنی‌های دو کشور در مورد مسائل سوریه البته بیشتر بوده و سفرهای دوجانبه انجام شده است، کمیسیون مشترک اقتصادی تشکیل شده و درواقع مسائل مورد مذاکره قرار گرفته و روابط اقتصادی تکان خورده است. در بحث‌های دیگر همین که روسها به رغم اینکه ما در تحریم بودیم و برغم اینکه قرارداد تحویل سامانه موشکی اس ۳۰۰ در سال ۲۰۰۷ امضاء شده بود و به لحاظ تحریم‌ها این کار را نمی کردند، ولی طی سالهای اخیر به مرور شروع به تحویل این سامانه به ایران کردند که یکی از پیشرفتهای روابط محسوب می شود که دولت روسیه این کار را انجام داد و مورد توجه قرار گرفت و همین کارهایی که انجام شد تا حدودی موجب تقویت اعتماد متقابل شد. چون این کارها را روسیه انجام نمی داد و در بعضی زمینه‌ها مثل طول کشیدن نیروگاه هسته ای و تحویل ندادن این سیستم و یکسری کارهای دیگر در بحثهای دفاعی باعث شده بود که این مسائل تا حدودی اعتماد را ضعیف کند و روابط دو کشور را بیشتر از آنچه که به گونه ای استراتژیک است، پایین بیاورد. البته هنوز هم در زمینه دفاعی آنطور که ایران انتظار دارد، روس‌ها همکاری نکرده اند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ