یادداشت
احزاب و کنترل سیاسی
* دکتر حسام‌الدین واعظ زاده‎
‎در بحبوحه انتخابات، در یک بررسی منصفانه وجود احزاب سیاسی براى حفاظت از آراى مردم، ارزش‌های نظام سیاسی و ایجاد امید و انگیزه در مردم بهتر از فقدان آنهاست. مهمترین وظایف احزاب، دفاع از منافع ملی و سیستم و نظام سیاسی موجود به ویژه حمایت از حقوق مردم است. متاسفانه مطالعات اساسى و دقیقى از سوى متخصصان در مورد فوائد و کاستى‌هاى احزاب در ایران، همچون بسیارى دیگر از موضوعات مهم، مسکوت باقى مانده و کار جدى و جامعى صورت نگرفته است. ‎
همه تجربه چند ده ساله کشورمان و صدمه‌هاى بزرگ و جبران ناشدنى که بر منافع ملى، منابع انسانى، ارزش‌هاى دینى و ملى ما ایرانیان وارد شده بر هیچکس پوشیده نیست، لذا نیاز به وجود احزاب واقعى امرى ضرورى و فورى است. متأسفانه تا سخن از حزب به میان می‌آید بدون بررسی همه جانبه و مزایاى مثبت احزاب، از سابقه شکست فلان حزب در آمریکا و فلان کشور غربى که چنین و چنان کرده است، براى عدم نیاز به احزاب، دلیل و برهان آورده می‌شود‎. ‎
این درحالی است که ما باید از کاستی‌ها و اشتباهات آن احزاب غربى درس بگیریم و اشتباهات آنها را انجام ندهیم، ضمن آنکه قرار نیست احزاب آمریکایى و اروپایى الگوى ما باشند. ما باید بتوانیم در سایه آموزه‌های متعالی اسلام، کاستی‌ها و ضعف‌ها در الگوی احزاب غربی را برطرف و الگویی جامع برای نهاد حزب ایجاد کنیم، به‌طوری که بتوانند الگویی برای کشورهای اسلامی و غربی هم باشد. داشتن احزابی ایده آل، نیازمند روندی چند ده ساله و مستلزم مطالعه علمی، تمرین و ممارست نهادینه، فضا سازی مناسب و تحمل و خویشتنداری است‎. ‎
البته لازم به ذکر است در کشورهاى در حال توسعه، همیشه گروه‌هایى که در قدرت هستند، از انسجام و فعالیت احزاب نگرانی دارند، زیرا براى قدرت، چالش برانگیزند. برخى آنها را عامل تفرقه، برخى عامل فشار و برخى وسیله اى براى سوء‌استفاده می‌دانند. البته براى بررسى هریک از این ادعاها، سخن بسیار است. باید گفت همه نظام‌هاى سیاسى داراى کم و کاستى هستند و ما هنوز در جهان نظام و حکومت بدون ضعف و کاستى نداریم. نظام ما هم از این مشکل مبرا نیست‎.
اینکه خصوصیات اخلاقى، مدیریتى، کارگروهی و نهادینه، ولایتمداری و میزان شایستگى و صداقت در گفتار آقاى احمدى نژاد با کردار و عملش چگونه و از سوی چه نهاد سیاسی طى سالها قبل از سمت ریاست جمهورى ارزیابى و کنترل شده است، هیچ کس مسئولیت آن را به عهده نمی‌گیرد و پاسخگوى هشت سال عملکرد وی نیست ـ اینجاست که اهمیت احزاب واقعى مشخص می‌شوند ـ چه فرصت‌هاى طلایی که از دست رفت و چه صدماتى به جایگاه رهبرى و روحانیت، جوانان، خانواده‌ها، اقتصاد، فرهنگ و… حیثیت داخلى و بین‌المللى کشور وارد شد. ‎
بدون شک دموکراسى‌ها و احزاب داراى اشکالاتى هستند، لذا حرکت‌هاى رفورمیستى برای اصلاح و ترمیم چارچوب و سازمان احزاب سیاسى به منظور حمایت از رای و مشارکت عمومی در کشورهای غربی در جریان است؛ لذا احزاب براى کشور ما یک «باید» و امری ضرورى است. هر روز که در تقویت و به رسمیت شناختن آنها کوتاهى شود، در برنامه ریزى و اجراى سیاست‌هاى اقتصادى، اجتماعى و… متضرر می‌شویم‎.‎‏ نکته مهم آنکه احزاب در خصوص سیاست‌های اجماعی و برنامه‌های بلند مدت پیشرفت، اختلاف نظری ندارند، لذا اگر بخواهیم برنامه‌های پیشرفت اقتصادی، از جمله اقتصاد مقاومتی را به منزل مقصود برسانیم، باید آن را در چارچوب نهاد احزاب دنبال کنیم.
در این مختصر به برخى از نکات مثبت احزاب به ویژه در انتخابات اشاره می‌شود، بقیه بحث و ضعف آنها نیز در یاداشت‌های بعدى ارائه خواهد شد.‎
‎‎احزاب رقابتهاى انتخاباتى را سازماندهی و شفاف می‌کنند؛ احزاب حامیان برنامه‌هاى سیاسی و اقتصادى براى اداره کشور را متحد می‌کنند؛ احزاب به رأى دهندگان، آگاهى مستدل و قابل دفاع نسبت به کاندیداهاى خود می‌دهند و انگیزه قشرهاى مختلف را براى شرکت در انتخابات تقویت می‌کنند؛ افکار، ایده‌ها و اولویت‌هاى منافع ملى را به صورت برنامه و سیاست کاربردى تعریف و ارائه می‌کنند؛ موجب تشکیل مخالفین قانونى، شناسنامه دار، پاسخگو و در عین حال وفادار و دلسوز در داخل نظام و کشور می‌شوند‎.‎
لذا احزاب سیاسی بر اساس ماموریت خطیر و حساس خود، طى سالها فعالیت و تلاش براى به دست گرفتن مسئولیت و هدایت دولت، براى بخش‌هاى آن کادرسازى می‌کنند. احزاب همچون دولت در سایه، نگهبان حقوق مردم و نقد‌کننده مشروع و قانونى و کارشناس در برابر عملکرد دولت‌ها هستند‎.
آنها در هنگامه انتخابات گوناگون، کاندیدای مورد نظر خود را معرفى می‌کنند و متعهد در برابر صداقت و شایستگى کاندیدای خود می‌شوند. اگر فرداى پیروزى انتخابات و به دست گرفتن قدرت سیاسی، کاندیدای منتخب، مرتکب خلاف و قصورى شود، حزب اولین سازمان رسمی برای پاسخگویى به افکار عمومى خواهد بود، لذا سازمان حزب در مواردی مجبور است آن فرد خاطى را مورد سؤال قرار دهد و در صورت لزوم وى را برکنار کند‎.
بنابراین، مکانیسمی شفاف وجود دارد تا بهترین‌ها از نظر اخلاق، تجربه، تخصص و تعهد به ارزش‌ها و اصول نظام سیاسی، از سوی احزاب به مردم معرفی شوند. ضمن آنکه احزاب، وظیفه کنترل سیاسی نمایندگان خود را به عهده دارند و اعمال و رفتار آنها را رصد می‌کنند، بنابراین، افراد منتخب هم از سوى احزاب کنترل می‌شوند و هم از سوى افکار عمومى.

Email this page

نسخه مناسب چاپ