محک
بهار سیاست
ابوالقاسم قاسم زاده
در فلسفه سیاسی از «قدرت» تعاریف گوناگون و متعدد ارائه شده است اما در همه این تعاریف، فساد را همزاد با قدرت دانسته‌اند. مهار فساد قدرت از نظر سیاسی با شرح دموکراسی به دو عامل بستگی دارد و اجرای آن انجام شدنی خواهد بود. اولین عامل آن، حق انتخاب از طریق آرای عمومی‌برای تشکیل قدرت سیاسی است. انتخابات بزرگترین و مهمترین مقوله در دموکراسی است. این انتخاب را با گزاره «میزان رأی ملت است» می‌توان توصیف کرد. عامل دوم، که دموکراسی از طریق دوره زمانی بر آن نظارت می‌کند، چرخش قدرت در محدوده زمان مشخص برای پذیرش مسئولیت سیاسی ـ اجتماعی است. از این منظر، دموکراسی با اصل انتخاب و فرآیند انتخابات، هم فساد را در قدرت مهار می‌کند و هم در عمل، سیاست را از فرسودگی دور می‌سازد و به عبارتی بهتر، بهار سیاست را در انتخاب و انتخابات محقق می‌سازد.
پیروزی انقلاب اسلامی، اگر چه در بسیاری از نوشته‌ها و تحلیل‌ها، در سرنگونی نظام سلطنتی تعریف شده است اما در سیر انقلاب و تشکیل جمهوری اسلامی، دموکراسی یا مردمسالاری را از طریق آرای مردم در انتخابات نهادینه کرد. از این منظر، اگر چه اصل انقلاب همچنان جایگاه و پایگاه مردمی‌دارد و خواهد داشت اما شرط لازم آن، پذیرش رأی مردم، یعنی «میزان» در انتخابات است. در قانون اساسی، دوران ریاست جمهوری، دوره‌ای۴ساله تعریف شده است که رئیس جمهور منتخب مردم می‌تواند برای یک دوره ۴ساله دیگر هم نامزد انتخابات شود. چرخش قدرت در دموکراسی، حافظ جمهوریت از نهادینه شدن فساد است به شرط آنکه همچنان آرای مردم، تعیین کننده نهایی باشد. ما اکنون در سال جدید که آن را نوروز یا بهار طبیعت می‌خوانیم در آ‌ستانه ایجاد بهار سیاست هستیم.
بهار طبیعت از آلودگی بری است، همچنین است بهار سیاست اگر انتخاب و انتخابات آن، براساس آرای مردم شکل گیرد و رئیس دولت از طریق انتخابات مامور تشکیل دولتی جدید برای زمان معیّن (۴ سال) گردد. حق رأی اگرچه از حقوق فردی است اما در فلسفه حقوق و در ساحت حقوق اجتماعی نیز تفسیر و تبیین می‌گردد. اینکه در نظام‌های سیاسی با تعریف دموکراسی، انتخابات اجباری است، ناشی از نگاه به بهره‌گیری از حقوق اجتماعی افراد در ساحت ملی است. فرد آزادی انتخاب دارد (با رأی مثبت یا منفی) اما انتخابات برای اداره و مدیریت جامعه و کشور در محدوده حق فردی باقی نمی‌ماند بلکه حق یا حقوق اجتماعی برای افراد و اعلام حضور آنها الزامی‌می‌گردد. به عبارت دیگر، انتخابات از آن جهت که مجموعه آرای افراد را دارد بر انتخاب فرد استوار است اما ساحت وسیع‌تر آن، در حوزه حقوق اجتماعی تبیین می‌شود. لذا شرکت در انتخابات برای آنچه که از آن به بهار سیاست یاد شد در وسعت مشارکت اجتماعی شکل می‌گیرد. مردم با آگاهی از دو ساحتِ حقوق فردی و حقوق اجتماعی از طریق انتخابات مسئولیت‌پذیری خود را در برابر میهن و سرنوشت جامعه جلوه‌گر می‌سازند.
بهار سیاست با انتخابات و آگاهی از حقوق اجتماعی در کشورهایی که براساس دموکراسی چرخش قدرت را پذیرفته‌اند نمایان می‌گردد. پرسش این است که در آستانه انتخابات، ما از حقوق فردی و اجتماعی خود چگونه بهره‌گیری خواهیم کرد؟ تجربه انتخابات در جمهوری اسلامی‌تجربه تلخ و شیرینی بوده است، مردم از اینکه همواره در صحنه حضور داشته باشند هیچ‌گاه اکراه نداشته‌اند اما همواره نیازمند فضای سالم انتخاباتی بوده‌اند تا علاوه بر شناخت شخصیت‌ها (نامزدها) برنامه‌های ارائه شده را محک بزنند.
کمی‌بیش از یک ماه به روز انتخابات باقی‌مانده است. پرسش مهم دیگر این است که در کنار معرفی اشخاص، آیا برنامه‌های متفاوت برای رفع مشکلات مردم ارائه شده است یا همچنان به تأیید یا تکذیب فردی (از کارنامه‌های شخصی نامزدها) بسنده می‌شود. در این شیوه از رقابت اشخاص در حالی که فاقد ارائه برنامه روشن هستند، انتخابات و حق انتخاب به سرعت از آگاهی لازم فاصله می‌گیرد و شعارزدگی چتر غالب خود را گسترده می‌کند. آفت بهار سیاست، جایگزینی ستایش فرد، بدون شناخت از توان و یا برنامه‌های اوست.

Email this page

نسخه مناسب چاپ