ترکیه و اروپا؛ هزار راه نرفته
 

تنش‌های اخیر در روابط ترکیه با هلند و آلمان را می‌توان یکی از حلقه‌های زنجیره‌ای از اختلافات میان ترکیه و اتحادیه اروپا دانست که با شکست اولیه حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی سال گذشته و در پی آن شروع درگیری‌ها در مناطق جنوب و جنوب شرقی این کشور آغاز شد و در ادامه با وقوع کودتای نافرجام علیه دولت آنکارا و دستگیری ده‌ها هزار نفری پس از آن تشدید شد. امیرحسین رجبی معمار در ایرنا نوشت: ریشه اصلی چنین اختلاف نظری را شاید بتوان در این نکته اساسی دید که اردوغان و حزب عدالت و توسعه نگاهی ابزاری و بهره‌بردارانه به اتحادیه اروپا و هنجارها و ارزش‌های آن دارند. بدین معنا که هرگاه بهره گیری از معیار‌های انسانی و حقوق بشری مانند موازین کپنهاک یا امتیازات اقتصادی ناشی از همکاری با اروپا به تحکیم قدرت «آک پارتی» و تضعیف مخالفانش بیانجامد مورد پسند مقامات آنکارا خواهد بود و اگر همان معیار‌ها به زیان منافعشان باشد از آن با واژگانی مانند فاشیسم و نژادپرستی اروپایی‌ها یاد می‌کنند. می توان به چند عامل مهم طی نزدیک به دو سال اخیر اشاره کرد که تشدید کننده پدیداری تنش در روابط ترکیه و اتحادیه اروپا به شمار می رود.
درگیری در جنوب و جنوب شرق ترکیه :
با تحولاتی که بعد از انتخابات پارلمانی ترکیه روی داد، درگیری نیروهای امنیتی این کشور با شبه نظامیان پ.ک.ک دوباره آغاز شد. در این میان هجوم همه جانبه ارتش و پلیس ترکیه به مناطق کردنشین این کشور و جنگ سنگینی که بین نیروهای دولتی و عناصر پ.ک.ک به وقوع پیوست منجر به اعتراض اتحادیه اروپا پیرامون مسائل حقوق بشری شد. واکنش مقامات آنکارا متهم کردن رهبران اروپایی به پشتیبانی از تروریسم و آسیب زدن به منافع و امنیت ملی ترکیه بود.
وقوع کودتای نافرجام و پیامدهایش :
شکل گیری کودتا علیه اردوغان در تابستان گذشته نقطه عطف مهمی در روابط ترکیه و کشورهای اروپایی محسوب می شود. دستگیری‌های گسترده پس از شکست کودتا نشان می داد فهرستی بلند بالا از اعضای نیروهای ارتش و پلیس و همچنین استادان دانشگاه و قضات دادگستری تهیه شده و به محض شکست اقدام نظامیان در راستای بازداشت افراد اقدام شده است. انگشت اتهام اردوغان به سمت جنبش نور به رهبری فتح الله گولن نشانه رفت و ترکیه بی پرده غرب را به هواداری از وی و هوادارانش و همچنین دست داشتن در کودتا محکوم کرد. همچنین رفتار ناشایست و خشن نیروهای امنیتی ترکیه در قبال عوامل کودتا هم مزید بر علت شد تا روابط این کشور را با اروپا به سمت تیرگی پیش ببرد.
رفتار تنش آفرین آنکارا در قبال بحران سوریه:
روشن شدن چهره اصلی تروریست‌های حاضر در خاک سوریه، حضور شمار زیادی از شهروندان اروپا در میان آنان و در نهایت وقوع حوادث تروریستی در کشورهایی نظیر فرانسه، بلژیک و آلمان زنگ خطر را برای اروپایی‌ها به صدا درآورد. در این میان ترکیه نقش اصلی را در تسهیل رفت و آمد تروریست‌ها و کمک‌های مادی و معنوی به آن‌ها داشته است، چیزی که در پنج سال گذشته به پیچیدگی و بغرنج شدن هر چه بیشتر جنگ داخلی سوریه انجامیده است و این نکته ای نیست که از چشم رهبران اروپایی پنهان باشد. هرچند سیاست ترکیه در سوریه جدا از خط کلی و اصلی غرب نبوده و در بسیاری جهات بیانگر منافع و خواست‌های جهان غرب در قبال خاورمیانه است، اما سیاست خارجی نسنجیده ترکیه نه تنها کمکی به حل بحران‌های خاورمیانه نکرده بلکه به بدتر شدن وضعیت هم یاری رسانده است.
شخصیت اقتدارگرای اردوغان و نگرانی از آینده ترکیه:
رویکرد اقتدارگرایانه اردوغان به قدرت و سیاست در ترکیه مدت‌هاست که عیان شده و جز هواداران سرسخت حزب عدالت و توسعه کمتر کسی است که در این موضوع تشکیک کند. هرچه این کشور از دموکراسی نوپای سال‌های اخیر که از قضا مجری آن هم اردوغان و یارانش بودند، فاصله بگیرد امکان تنش و درگیری و پدیداری بحران‌های گوناگون در ترکیه بیشتر خواهد شد و این به هیچ روی خوشایند کشورهای اروپایی نخواهد بود.ترکیه محل تلاقی منطقه بحرانی خاورمیانه و شمال آفریقا با مرزهای اروپاست و بحران پناهجویان در چند سال اخیر بار دیگر وضعیت حساس و سرنوشت ساز ترکیه را روشن ساخت. در چنین شرایطی غرب نمی تواند نسبت به تحولات همسایه خود بی تفاوت باشد چرا که هرگونه تنش در درون ترکیه می تواند تاثیرات مخربی بر امنیت قاره سبز برجا بگذارد. اقداماتی نظیر رای غیرالزام آور پارلمان اروپا برای تعلیق گفتگوهای عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا در همین راستا قابل ارزیابی است. ناگفته نماند که رفتار باج گیرانه دولت ترکیه بر سر مساله ی پناهندگان، اروپاییان را به شدت آزرده کرد.
نفوذ گسترده جنبش گولن در اروپا
تشکیلات جنبش نور به رهبری روحانی معروف، فتح الله گولن، یکی از بزرگترین موسسات فرهنگی و آموزشی جهان به شمار می آید و با دارا بودن ده‌ها مرکز فرهنگی، آموزشی، اجتماعی و خیریه، نفوذ گسترده ای در سطح دولت‌های کشور‌های مختلف و به ویژه اروپای غربی و آمریکای شمالی دارد. نوک پیکان حملات دولت ترکیه از چند سال پیش و در پی حوادث پارک گزی و در ادامه افشای فساد گسترده مالی مقامات حزب عدالت و توسعه تا همین کودتای اخیر همواره به سمت تشکیلات گولن بوده است. پس طبیعی به نظر می رسد که اعضای این جنبش که در کشورهای مختلف دارای توان اقتصادی و سیاسی وسیعی هم هستند برای تحت فشار قرار دادن آنکارا دست به اقدامات گوناگون و به ویژه لابی با محافل قدرت در اروپا بزنند. بنابراین دور از ذهن نخواهد بود اگر فعالیت‌های جنبش گولن را هم جزو عوامل واگرایی ترکیه و اروپا به شمار آوریم. در نهایت باید توجه کرد که همه پرسی تغییر قانون اساسی در ترکیه مساله ای است که آینده سیاسی اردوغان و حزبش به آن گره خورده و به گونه ای حکم مرگ و زندگی برای آنان دارد. از آنجا که بر اساس بیشتر نظرسنجی‌ها آرای موافقان و مخالفان این تغییر در داخل ترکیه تقریباً برابر است، کسب رای شهروندان ترک تبار اروپا برای هواداران اردوغان حیاتی است. بنابراین ندادن اجازه پرواز به هواپیمای حامل وزیر امور خارجه ترکیه و راه ندادن وزیر امور خانواده و زنان این کشور به هلند از دیدگاه آنکارا دارای پیام بوده و قابل چشم پوشی نیست. مشخص است که دیگر اروپا همدلی و همراهی چندانی با سیاست‌های داخلی و خارجی ترکیه ندارد و طی یک سال اخیر بارها و با اقدامات و سخنان گوناگون این ناخرسندی را نشان داده. بنابراین با وجود تلاش‌های ظاهری دو طرف بر کاهش تنش و روابط اقتصادی دو طرف، به نظر نمی رسد راه ترکیه و اتحادیه اروپایی به مقصدی مشترک برسد.
کمپین مشترک اروپا علیه همه پرسی ترکیه:
رسانه‌های عربی در روزهای گذشته با اشاره به افزایش تنش‌ها در روابط ترکیه و کشورهای اروپایی این مساله را در واقع به مثابه تلاش و تاکتیک آنکارا برای دستیابی به نتیجه مطلوب در همه پرسی قانون اساسی ارزیابی کرده‌اند.
تنش میان ترکیه و برخی کشورهای اتحادیه اروپا در حال افزایش است و پس از کشمکش سیاسی ترکیه با آلمان، اتریش و هلند مناسبات ترکیه با سوئد هم وارد تنش شد ، کشورهای اروپایی همه برنامه‌های تبلیغاتی دولت ترکیه برای همه پرسی ماه آینده را به چالش می کشند. پس از دولت آلمان که کمپین آری به همه پرسی تغییر قانون اساسی ترکیه را در شهرهای آلمان لغو کرد، دولت هلند نیز اجازه برگزاری چنین کمپینی را به مقام‌های ترکیه نداد. کشور هلند مانع ورود به هواپیمای حامل «مولود چاوش اوغلو» وزیر امور خارجه ترکیه به فرودگاه روتردام شد. او قرار بود در این سفر درباره همه‌پرسی تغییرات قانون اساسی در گردهمایی ترک تبارهای هلند سخنرانی کند. اما مقام‌های هلند اعلام کردند که برای این برنامه مجوز صادر نکرده‌اند. همچنین مقام‌های هلند از ورود «فاطمه سایان کایا» وزیر خانواده ترکیه به کنسولگری این کشور در روتردام جلوگیری کردند و او را به مرز آلمان برگرداندند. «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهوری ترکیه در واکنش به اقدام مقامات هلند این افراد را بازماندگان نازیسم و فاشیسم به شمار آورد. پیش از این نیز اردوغان دولت آلمان را به تروریسم‌پروری متهم کرده بود. تنش میان آنکارا و اروپا در حالی بالاگرفته که قرار است همه پرسی اصلاح ۱۸ ماده قانون اساسی ترکیه برای گذر از نظام پارلمانی به نظام ریاستی بیست و هفتم فرودین ماه برگزار شود.رسانه‌های عربی طی روزهای گذشته به تحلیل دلایل و پیامدهای اختلاف میان آنکارا و کشورهای اروپایی پرداختند.
روزنامه‌های «الحیات» چاپ لندن، «الدستور» و «الرای» اردن، «الیوم السابع» و «الاهرام» مصر با اشاره به افزایش تنش میان ترکیه و کشورهای اروپایی، این موضوع را تاکتیک دولتمردان ترکیه برای گذر از نظام پارلمانی به نظام ریاستی به شمار آورده‌اند. به نوشته روزنامه الحیات، روابط ترکیه و کشورهای اروپایی پس از برخی رویدادها و عکس العمل‌ها در روزهای گذشته تیره شد. پس از مخالفت کشورهای اروپایی با برپایی برخی نشست‌های تبلیغاتی که به دست مقام‌های ترکیه در محافل ترک تبارها در کشورهای اروپایی اداره می‌شود، این روابط تیره شد. مقام‌های کشور ترکیه با این کمپین‌ها می خواهند اقلیت‌های ترک تبار را تشویق کنند به اصلاحیه قانون اساسی ترکیه رای مثبت دهند .مقام‌های اروپایی از حجم بالای شکاف سیاسی، کینه و کدورت‌های داخل ترکیه اطلاع دارند. از این رو، آنان در مسیر فعالیت‌های آنکارا که جنبه تبلیغاتی دارد، سنگ اندازی می کنند. آنان تلاش می‌کنند که از انتقال مشکلات سیاسی و اختلاف‌های داخلی ترکیه به اروپا و محافل اقلیت‌های ترک تبار در این کشورها جلوگیری کنند. اردوغان می خواهد با اصلاح قانون اساسی اختیارهای خود را افزایش دهد. این مساله ای است که در ترکیه همگان بر روی آن اتفاق نظر ندارد. زیرا مخالفان ترکیه نگران هستند که موفقیت اردوغان در این زمینه او را به سوی دیکتاتوری پیش می برد. اردوغان برای تعدیل این قانون به آرای ترک تبارهای مقیم اروپا نیازمند است. شمار این افراد حدود ۵ میلیون تن است که ۳ میلیون آنان در آلمان زندگی می کنند. آنان در انتخابات پارلمانی گذشته بیش از نیمی از آراء خود را به حزب «عدالت و توسعه» دادند. اکنون نیز اردوغان تلاش می کند از هر ابزاری برای به دست آوردن رای استفاده کند.به نوشته الدستور، کشورهای اروپایی ترسیده‌اند که برگزاری کمپین‌های تبلیغاتی شکاف‌ها و ناآرامی‌ها را در محافل اقلیت‌های ترک تبار در این کشورها افزایش دهد. از این رو، برخی کشورهای اروپا با برپایی این نشست‌ها مخالفت و از حضور وزیران ترکیه در این نشست‌های تبلیغاتی جلوگیری کرده اند. زیرا کشورهای اروپایی تغییر قانون ترکیه را به منزله پیش رفتن به سوی دیکتاتوری می دانند.الدستور در بخشی از گزارش خود آورد: موضوع خنده آور آن است که اردوغان با تحریم‌ها و مجازات‌های ناگوار اروپا را تهدید کرد. این اقدام اردوغان ما را به یاد اظهارات خیره‌سرانه او علیه روسیه، ایران، سوریه و عراق می اندازد. او یک باره تغییر موضع داد. جنگ‌های اردوغان علیه اروپا هم پس از نتیجه همه پرسی‌های ترکیه، پایان خواهد یافت و خواهیم دید که در سیاست‌های ترکیه تغییرها وانعطاف‌های بزرگی رخ خواهد داد. بار دیگر اردوغان نشان خواهد داد که رهبری او و باقی ماندن حزب او در قدرت تنها اولویت‌های او است و هر کسی که بر خلاف خواسته‌های او عمل کند به درک فرستاده خواهد شد .به نوشته روزنامه الیوم السابع، در حالی که درباره پیامدهای همه پرسی ترکیه برای تغییر قانون اساسی تردیدهایی وجود دارد، برخی منتقدان اردوغان بر این باورند که او با جنگ ساختگی و عوام فریبانه با اروپا می خواهد ملی گرایان ترکیه را به سوی خود بکشد تا با رای دادن به قانون ریاستی اختیارات بیشتری به او بدهند. در این خصوص، «چنگیز جاندار» روزنامه نگار ترک گفت سیاست کنونی ترکیه درباره سوریه، هلند، آلمان با دستور کارها و سیاست‌های داخلی آنکارا در ارتباط است. همه این سیاست‌ها با تبلیغات برای همه پرسی که به اردوغان اختیارات بیشتری می دهد، گره خورده است. به نوشته روزنامه الاهرام، ناظران گفته‌اند هدف اردوغان از دامن زدن به تنش با کشورهای اروپایی این است که با هر ابزاری مردم را خرسند سازد تا به طرح او برای تغییر قانون اساسی ترکیه رای دهند. اما این ناظران نمی‌دانند که اردوغان چگونه می خواهد کشورهای دارای حاکمیت را در برابر اراده خود تسلیم سازد. او غرور قدرت و توهم رهبری را دارد. درس و عبرت‌های بسیاری در جنگ اردوغان علیه اروپا وجود دارد. روزنامه الرای اردن در گزارشی به قلم «طارق مصاروه» نوشت: مشاجره‌های اردوغان و کشورهای اروپایی گسترش پیدا خواهد کرد و همه اروپا را فراخواهد گرفت. ارزش نظام ریاستی ترکیه چیست که اردوغان می‌خواهد برای دستیابی به آن هزاران تن را به خیابان‌های اروپا روانه کند. او از فاشیسم و نازیسم خواندن همسایه‌های خود به چه چیزی دست می یابد؟
روزنامه‌های الحیات و الدستور در بخشی از گزارش‌های خود به سوء‌استفاده اردوغان از تعصب‌های قومی و مذهبی با هدف پیش بردن برنامه‌های خود اشاره کردند. الدستور در گزارشی به قلم «عریب الرنتاوی» نوشت: این نخستین بار نیست که اردوغان برای دستیابی به هدف‌های سیاسی خود به رگ تعصب ملی ترک‌ها پناه می برد. او فرصت طلب است. زیرا شهروندان ترکیه که در کشورهای اروپایی ساکن هستند تنها ترک تبار نیستند بلکه بخشی از آنان کرد، سکولار و اسلام گرا هستند. الحیات در گزارشی به قلم «طارق عزیزه» با عنوان«اردوغان و اروپا: قلدری جایگزین دیپلماسی» نوشت: ژرف نگری در روند بحران کنونی و چگونگی برخورد با آن نوعی از قلدرمابی اردوغان را در برخورد با این مساله و تنش آفرینی بیشتر او را نشان می دهد. اردوغان مانند گذشته، اکنون هم می خواهد از اختلاف با کشورهای اروپایی احساس دینی و ملی همه را تحریک کند. او اقدام دولت‌های اروپایی را افزون بر دشمنی با ترکیه دشمنی با اسلام به شمار می‌آورد و می گوید که این موضوعی است که با اسلام هراسی در ارتباط است و چهره واقعی غرب را نشان می دهد. او از بحران کنونی و رفتار بد پلیس هلند سوء استفاده می کند تا درباره مردمسالاری و حقوق بشر سخنرانی کند. این در حالی است که اردوغان به بهانه کودتای نافرجام در ترکیه، مردمسالاری و حقوق بشر را لگد کوب و هزاران تن را زندانی کرده و دهان همه را بسته است. او سیاست‌های فاشیسم و جنگ آشکار خود علیه کردها را هم ادامه می دهد.
روزنامه الدستور اردن در گزارش خود به استفاده راستگرایان تندرو از موضع گیری‌های مقام‌های ترکیه اشاره کرد و در این زمینه نوشت: راستگرایان اروپایی که در نتیجه مهاجرت‌ها و موج پناهجویان عرب و مسلمان به کشورهای اروپایی در حال قدرت یابی هستند، اکنون گمشده خویش را در موضع گیری‌های ترکیه پیدا کرده اند. آنان بدترین اقدام‌های باج خواهی و جنجال آفرینی را آغاز کرده‌اند و گفتمان‌های نژادپرستانه خود را از سرگرفته اند. نازیسم و فاشیسم خواندن آلمان و هلند خنده آور است. به ویژه که این موضع از سوی کسی مطرح شده است کشورش را به توتالیتاریسم پیش می برد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ