یادداشت/در بزرگداشت استاد دکتر کریم مجتهدی
همیشه محقق، همیشه آموزگار
سید مسعود رضوی
امروز به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برای استاد ارجمند و بزرگوار فلسفه، دکتر کریم مجتهدی مراسم بزرگداشتی برگزار می­‌شود. سعی انجمن مفاخر واسع است و تاکنون حقگزاری بسیار در حق بزرگان علم و دین و ادب و فرهنگ و هنر به جای آورده و حتی گاه به ضیق و تنگی کار را به صورت آبرومند سامان داده‌­اند. کیست که نداند اهل علم و فرهنگ سرمایه و بلکه جانمایه قوم و کشور است و در فقد و غیاب ایشان، برهوتی بی خاطره و بی معارف پدید می­‌آید به مانند برخی اقوام و جوامع انسانی که نام انسانی تنها اشتراک اسمی بر قامت ایشان است. ایران عزیز ما اگر فرهنگ و ادب و معارفی ذخّار دارد که الحق والانصاف به دریای موّاج مانَد، از صدقه و برکت همین فرهنگمردان و ادب­دانان و ارباب معرفت و علم است. بی­‌شک دکتر مجتهدی یک نمونه شریف و نجیب از همین اوستادان و بزرگواران است.
کریم مجتهدی (متولد سال ۱۳۰۹ خورشیدی در شهر تبریز) اکنون ۸۷ ساله است و این نیایش زیاده نیست بر قامت آمال ما، که: دیر زیاد آن بزرگوار خداوند. او اگرچه در رشته فلسفه غرب تحصیل کرد و در جوانی راهی فرنگ شد اما چنان دلبسته ایران و معارف و دانشگاه و میراث کهن و تحولات معاصر بود که بخش مهمی از فعالیت­هایش خاص همین مسائل باقی ماند. او تمام عمر خود را به تحقیق و آموختن، تألیف و نوشتن، تدریس و آموزگاری، و افزایش ثروت فرهنگی میهن صرف کرد؛ بی اغراق تمام عمرش را. مجتهدی از آن دسته حکیمانی بود که به معنای واقعی و سنتی در حکمت مجرد شده و زاویه علم و فرهنگ را برگزید و از آن بیرون نیامد.
آثار دکتر مجتهدی فراوان و پرتعداد و از نظر من بسیار غنی و ممتاز است. نگارنده هم آثار استاد را خوانده­‌ام و هم در برخی کلاس­های حضرت استادی شرف حضور داشته‌­ام. از هردوان بیشترین مایه و تعلق به فرهنگ را نصیب کرده و فایده‌­ای مزید از همگنان را از آن برده­‌ام. خاطرم هست که سال­ها پیش، در دهه ۱۳۶۰ که مباحث تاریخ و به ویژه فلسفه تاریخ گرم بود و کتب مارکسیستی تنها منابعِ موجود و مختصر، و غالب بر افکار بود، درسنامه فلسفه تاریخ دکتر مجتهدی منتشر شد و آب پاکی روی دست خیلی­ها ریخت که شیپور را از سر گشاده و وارون می‌­زنند. اینجانب بعدا در کتاب ماه تاریخ مقاله‌­ای نوشتم با عنوان «بهترین درسنامه دهه شصت» و به این عنوان باور داشتم.
بجز این، کیفیت کلاس­ها و سخنرانی­های آرام و با طمأنینه استاد بزرگوارم نیز گوارا و ممتاز بود. همیشه دقیق و بر اساس بهترین منابع و با آمادگی ذهنی و پیش‌مطالعه به بیان مطلب اهتمام می­‌ورزید و البته حکم منبر متکلم وحده هم نداشت. آکادمیک و جویشگرانه درس را پیش می‌­برد تا تمایز دانشگاه از دبیرستان و مجلس خطابه برقرار ماند و ذهن و ملکه پژوهش در باطن طلاب دانشگاهی زنده وفعال شود. باری فکر نمی­‌کنم خدمات آموزشی و استادی این معلم فروتن فلسفه را بتوان احصا کرد، اما یقین دارم بسیاری از بزرگان فرهنگ کنونی ما در دانشگاه و خارج و داخل، شاگردان این مرد کریم و شریف و نجیب بوده‌­اند.
مجتهدی اغلب آثارش را برای پاسخ به نیازهای مخاطبان ایرانی تألیف و تکمیل کرده است. او زمانی در محفل سنّت­گرا و مؤثر و بسیار ژرف کوربن و دکتر نصر (که منوّر به حضور امثال علامه سید محمد حسین طباطبایی تبریزی بود) حضور داشت و از همان نحله اثر پذیرفت اما ذهن مستقل او هیچ­گاه سنّت­های حکمی و فلسفی دانشگاهی را فدای گرایشات خاص و شاذّ و دوران­پذیر نکرد. به همین دلیل کارنامه­‌اش پر است از کتابهای مفید و منقّح و ارزشمند در باب حکمت و اندیشه ایرانی و فلسفه و فکر فرنگی. از جمله: فلسفه نقّادی کانت، فلسفه در قرون وسطی، پدیدارشناسی روح بر حسب نظر هگل، دونس اسکوتوس و کانت به روایت هیدگر، فلسفه و تجدّد، سید جمال الدین اسد آبادی و تفکر جدید، نگاهی به فلسفه های جدید و معاصر در جهان، درباره هگل و فلسفه او، فلسفه فرهنگ، داستایفسکی: آثار و افکار، افکار کانت، آشنایی ایرانیان با فلسفه­‌های
‌جدید غرب، مقدمه بر المشاعر ملاصدرا (تصحیح هنری کوربن از ترجمه عمادالدوله)،فلسفه و غرب، فلسفه در آلمان، مدارس و دانشگاه‌های اسلامی در قرون وسطی، افکار هگل، لایب نیتس و مفسران فلسفه او، فلسفه در دوران تجدید حیات فرهنگی غرب، سهروردی و افکار او، افلاطونیان متأخر، و….
خوشبختانه مدتی پیش توسط دوتن از محققان جوان فلسفه، جشن­‌نامه نیکو و بهنجاری به نام استاد مجتهدی و با عنوان: «درد فلسفه، درس فلسفه» منتشر شد که منبع ارزشمندی برای آشنایی با این آموزگار دیرپای فلسفه تواند بود. تا یادم نرفته از نقش همیشگی استاد در روشن نگاه داشتن چراغ حکمت و عقل (و نه فقط حکمت خالده) در انجمن حکمت و فلسفه بگویم و این که سمینارها و جلسات و حضور این مرد یکی از جاذبه‌­ها و ادلّه اعتبار انجمن بوده و امیدواریم باشد. زیرا برخلاف بسیاری از مجامع و نهادهای صوری و زوری، انجمن حکمت و فلسفه ایران نقش مهمی در تقویت بنیه عقلی و گسترش فکر و فلسفه داشته است. مردانی چون مهدی حائری یزدی، هنری کوربن، استاد مرتضی مطهری، استاد محمود شهابی، دکتر نصر، توشیهیکو ایزوتسو، دکتر دینانی و… در آن درخشیده اند و ارزش حکمت را در این ملک پاس داشته‌­اند. استاد بزرگوار ما دکتر مجتهدی نیز باید سالهای سال بپاید و از این میراث سترگ نگاهبانی کند.
نام­های نیک هرچه فزون­تر باشند، نشانه بزرگی و نیکی یک ملت­ اند. تبار علما و فرزانگان ایران درازتر باد. بزرگداشت استاد کریم مجتهدی، جشن کرامت و ارجگذاری به این سلسله جلیل است. برای ایشان و تمام خدمتگزاران فرهنگ و ادب و اخلاق و انسانیت آرزوی سلامتی و سربلندی، شادکامی و بی نیازی، و سرانجام توفیق و بهروزی داریم.

Email this page

نسخه مناسب چاپ