محک
طوفان در لیوان!
ابوالقاسم قاسم زاده
سرانجام بعد از دو هفته تبلیغات گسترده و جنگ روانی که ترامپ چند بار گفت این مرحله «آرامش قبل از طوفان» است و به همه وعده داد در انتظار «طوفان» من درباره ایران باشید؛ سخنرانی او انجام گرفت که اگر از سر انصاف و واقع‌نگری آن را بررسی کنیم نتیجه همین می‌شود که عنوان محک امروز شده است «طوفان در لیوان!».
قبل از نقد و بررسی سخنرانی رئیس جمهور آمریکا برای انبساط خاطر شما خوانندگان خوش ذوق محک خاطره‌ای به اختصار می‌آورم از دوران قبل از انقلاب و مبارزه سیاسی دانشجویی در خارج از کشور. در آن زمان و چند سالی مانده به ظهور انقلاب اسلامی، گروهی مارکسیستی ـ مائولیستی اعلام موجودیت کردند به‌نام «طوفان!» هیبت کلمه «طوفان» چنان صلابتی داشت که بسیاری گمان می‌بردند این گروه متشکل از هزار عضو رسمی و هزاران عضو غیررسمی است. حتی نشریه‌ای به همین اسم ـ طوفان ـ منتشر کردند! که در آن انقلاب مارکسیستی با محاصره شهرها از طریق روستا تبیین می‌شد که یکباره و به صورت طوفانی همه ایران در لوای فرماندهی آنان قرار خواهد گرفت. چند شماره از این نشریه که انتشار یافت، نوشته‌های آن مضحکه دست همه دانشجویان سیاسی در خارج از کشور شد، تا اینکه یک گروه دیگر و با سابقه مارکسیستی ـ مائولیستی یادداشتی در نشریه خود با نام «طوفان در لیوان» نوشت و انتشار داد. حرف این گروه در سرمقاله‌اش این بود که اینقدر این شش، هفت نفر از جوانان گروه طوفان را شماتت و نقد نکنید، مشکل اصلی این گروه، خیال‌زدگی و خیال‌بافی آنها است. این چند نفر طوفان به پا می‌کنند، اما نه در ایران یا در جهان بلکه در لیوان! که همین مقدار ارزش نقد و مزاح با آنها را دارد!
دیشب بعد از شنیدن سخنرانی ترامپ یاد آن خاطره افتادم که این بیچاره هم طوفان به‌‌پا می‌کند، اما نه در اذهان مردم صاحب فکر و اندیشه در آمریکا، اروپا و خاورمیانه! بلکه در «لیوان» کاخ سفید!
سخنرانی ترامپ را در دو بخش می‌توان نقد و بررسی کرد. بخش اول از جهت شکلی یا چگونگی بکارگیری ادبیات و بیان جملات چنان بود که همه، حتی دوستان او، آن را دور از گفتار مؤدبانه و سیاستمدارانه خوانده‌اند و بسیاری از آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها آن را توهین به شعور سیاسی همه دولت‌های شرکت‌کننده در مذاکره ۱+۵ از آنجمله نماینده رسمی دولت وقت آمریکا دانسته‌اند. اهانت به ایران و فرهنگ و تاریخ ما در این سخنرانی موج می‌زد؛ تا آنجا که نامی جعلی برای خلیج‌فارس را بر زبان آورد و با این گفتار، از همه ایرانیان از موافق یا مخالف نظام جمهوری اسلامی علیه خود جبهه واحد اعتراضی ساخت! بعد از سخنرانی او، بسیاری از رسانه‌ها و شرکت‌کنندگان در مصاحبه‌ها گفتند، ترامپ با این سخنرانی نشان داد که نه تنها تاریخ خاورمیانه را نخوانده است بلکه جغرافیای منطقه خلیج‌فارس را نیز نمی‌داند. همه رؤسای جمهور آمریکا، قبل از ترامپ در سخنان خود به‌طور رسمی و غیررسمی از خلیج‌فارس به همین نام اسم برده‌اند. به ترامپ مشاوره اشتباه دادند که بکارگیری نام جعلی آن ضربه سیاسی به ایران محسوب خواهد شد! پرخاشگری ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی او تا مرز فحاشی، توهین و هتاکی رسید. برای نگارنده محک بکارگیری این کلمات و بهره‌گیری او از کلمات سخیف چندان دور از انتظار نبود، زیرا ترامپ قبل از ورود به کاخ سفید، بالاترین مسئولیت و شغلی که داشت مدیریت کاباره و کلوپ‌های شبانه بود!
اما در نقد محتوای سخنرانی ترامپ درباره برجام، همه تحلیلگران و محافل سیاسی بعد از شنیدن سخنان ترامپ گفته‌اند که او بجای لغو برجام یا اختصاص محوری سخنان خود نسبت به آن، تصمیم‌گیری درباره برجام را در اختیار کنگره آمریکا خواهد گذاشت. کنگره نیز از چند روز قبل به ادامه پذیرش برجام و اجرای سخت‌گیرانه آن اظهارنظر و تأکید کرده است. بلافاصله بعد از سخنرانی رئیس جمهور آمریکا، موگرینی رئیس سیاسی اتحادیه اروپا، برجام را یک توافقنامه بین‌المللی و مصوب شورای امنیت سازمان ملل خواند که هیچ دولتی به تنهایی قادر به لغو آن نیست، مگر خود را از جامعه بین‌المللی منزوی سازد. چند ساعت بعد از سخنرانی ترامپ، سران دولت‌های انگلیس، فرانسه و آلمان با صدور بیانیه‌ای به صورت رسمی برجام را تائید و هرگونه تلاش برای لغو آن را خلاف مصوبه بین‌المللی دانستند. اغلب رسانه‌های آمریکایی و اروپایی سخنرانی ترامپ را اجرای کلمات آشفته و فرار از سنگینی واقعیت تثبت شده توافقنامه برجام خوانده‌اند. گاردین نوشته است: «ترامپ توپ را به زمین کنگره انداخت، اما می داند از تحریم خبری نیست.»، جان‌کری وزیر خارجه اوباما گفت: «ترامپ باعث آغاز یک بحران بین‌المللی می‌شود.»، برخی از سیاستمداران برجسته آمریکا هشدار داده‌اند که نزدیک‌ترین متحدان آمریکا، آلمان، فرانسه و انگلیس با نظرات و رفتار ترامپ مخالفند. جان‌کری در نقد سخنان ترامپ گفت: «ترامپ درباره برجام دروغ می‌گوید. مصر، عربستان و اسرائیل ما را به حمله علیه ایران ترغیب می‌کردند.» برخی از تحلیلگران سیاسی پس از شنیدن سخنان ترامپ ۳ هدف اصلی برای آن بر شمرده‌اند. اول، محروم کردن یا دست‌کم به حداقل رساندن منافع اقتصادی ایران از برجام. دوم، وادار کردن ایران به خروج از برجام بدون هزینه واشنگتن و با هزینه تهران. سوم، خلاصی از قانونی که او را وادار می‌کند هر ۹۰ روز یک‌بار پایبندی ایران به برجام را به کنگره گزارش کند. کاخ سفید استراتژی ترامپ درباره ایران را از پی سخنرانی او چنین توصیف کرده است:
ـ با متحدانمان برای مقابله با اقدامات بی‌ثبات کننده ایران همکاری می‌کنیم.
ـ علیه حکومت ایران تحریم‌های اضافی وضع می‌کنیم.
ـ تمامی مسیرهای ایران برای دستیابی به سلاح اتمی را قطع می‌کنیم.
سخنرانی ترامپ فضای آشفته روابط ایران و آمریکا را آشفته‌تر کرده است و به جای لغو برجام، تهدید برای فشار بیشتر به همراه تصویب تحریم‌های جدید علیه جمهوری اسلامی ایران را در دستور کار کاخ سفید قرار داده است. واقعیت این است که مقبولیت ترامپ در داخل آمریکا در کنگره (مجلس و سنای) این کشور و نزد افکار عمومی آمریکایی‌ها بسیار نگران کننده شده است. براساس آخرین نظرسنجی‌ها ترامپ پایین‌ترین سطح مقبولیت نسبت به همه رؤسای جمهور قبلی آمریکا را دارد و اکنون حداکثر ۳۶درصد از مردم آمریکا از او رضایت دارند! از سوی دیگر در اروپا نیز ترامپ را فردی خطرناک و ناآگاه به پیچیدگی‌های سیاسی می‌دانند که قرار گرفتن او در کاخ سفید امنیت بین‌المللی را در شرایط بدی قرار داده است. در حوزه خاورمیانه سیاست‌های آمریکا شکست خورده است و تأکید ترامپ بر حفظ منافع اسرائیل، در عمل تلاش برای تثبیت هژمونی صهیونیستی در این منطقه است. در شرایط کنونی بعد از سخنرانی رئیس جمهور آمریکا و فرستادن پرونده برجام به کنگره، در عمل حداقل تا سه ماه آینده این پرونده در دایره گفتگوها در کنگره آمریکا (مجلس و سنا) خواهد چرخید و تلاش برای تحریم‌های جدید علیه ایران در صورت پیگیری زمان‌بر خواهد بود. ترامپ در یک کلام، فاقد استراتژی لازم و قوی برای حوزه خاورمیانه است و تمامی قدرت‌ آزمایی او براساس آزمون و خطا پیش می‌رود و منطقه خاورمیانه همچنان در پیچیدگی‌های بحران باقی خواهد ماند. ایران با ترامپ مسیر سختی را در پیش خواهد داشت اما هزینه‌های آمریکا در خاورمیانه بحران‌زده مرحله به مرحله افزایش خواهد یافت.

Email this page

نسخه مناسب چاپ