یادداشت/به مناسبت روز کتاب، کتابخوانى و کتابدار
ضرورت اراده‌اى همگانى براى احیای جایگاه کتاب
على اصغر شعردوست
 

‏حقیقت این است که امروزه برگزاری هفتۀ کتاب نه فقط برای یادآوری اهمیت کتاب و ترغیب مردم به کتابخوانی، بلکه برای فراهم آوردن زمینه های تولید و بهره گیری بیش تر و بهتر از این مقوله سرنوشت ساز فرهنگی است. هم اکنون دیگر تمام آحاد جامعه ‏ایران بر اهمیت کتاب و کتابخوانی واقفند و تردیدی دراین نکته ندارند که بدون تعمیم کتابخوانی، جامعه ما راه توسعه فرهنگی را نخواهد پیمود. در حال حاضر، مسئله اصلی این است که چگونه زمینه های تولیدهرچه بیش تر کتاب ‏را فراهم کنیم و چگونه راه را برای تولید و ارائه کتاب های جدید، عمیق وپرمحتوایی که برآمده از اندیشۀ متفکران و اصحاب فکر،قلم و اندیشه‌ جامعۀ اسلامی ایران است، فراهم آوریم و چگونه کتاب های تولید شده را به طور مناسب، در اختیار علاقه مندان وکتاب خوانان قراردهیم؟
‏مسلم است که بخشی از این امر، به انجام دادن حرکتی عمومی و بنیادین در جامعۀ فرهنگی کشور نیاز دارد. اگر می‌خواهیم متفکران و دانشمندان ما در عرصۀ اندیشه و ارائه آثار و کتابهای جدید دست به کار شوند، لازم است نحوۀ نگرش جامعه، بویژه مسئولان فرهنگی کشور نسبت به این مقوله ‏متکامل شود. بی گمان، حقوق مؤلفان و ‏پدیدآورندگان کتاب از مسائلی است که باید به آن توجه شود، زیرا امروزه هیچ صاحب اندیشه و قلمی نیست که بتواند از طریق نویسندگى و تألیف کتاب زندگی خود را اداره کند. صاحب این قلم بیش از یک دهه از عمر خود را در مدیریت مؤسسات بزرگ انتشاراتى سپرى کرده ام، افتخار آشنایى با مؤلفان نامدارى را داشته و دارم، که دهها عنوان کتاب نشر شده داشته اند و هنوز فعال بوده اند با حق التألیف کتابهاى خود اعم از چاپ اول یا تجدید نشر نمى توانند، زندگى متوسطى را داشته باشند و به ناچار تألیف در اولویت زندگى شان قرار نمى گیرد و در دهه هاى ششم و هفتم و بعضاً حتى هشتم زندگى ناچار از تدریس آن هم دروس غیر اختصاصى خود در دانشگاههاى غیردولتى شهرهاى اطراف تهران یا مراکز استانها مى شوند، دهها نمونه از استادان نامدار اینگونه را مى شناسم. کسانی که مجموعه شرایط تألیف اثرى قابل توجه را داشته باشند زیاد نیستند، در حقیقت کتاب حاصل عمر و عصاره سال ها تحقیق یا خلاقیت و هنر نویسنده‌ای است که از موهبت الهی تفکر و توان نویسندگی برخوردار است. ‏هنگامی که کتابی تألیف و ارائه می شود، جهان اندیشه وسعت بیشتری می یابد و گامی در راه تعالی فرهنگی جامعه برداشته می شود. با توجه به این نکته، آیا نباید مؤلف یا مترجم ‏ کتاب بتواند از طریق درآمد حاصل از آفرینش فرهنگى خود، مخارج درخور زندگی خود را تامین کند؟ این سؤالی است که سال هاست برای مؤلفان، نویسندگان و مترجمان جامعۀ ما مطرح بوده است. آیا در شرایط کنونی، که بسیاری از فعالیت های فرهنگی مانند سینما و تئاتر با ‏استفاده از کمک و حمایت مالی دولت به حیات خود ادامه می دهند، نمی توان یارانۀ درخور توجهی را به تقویت و حمایت از پدیدآورندگان کتاب و اهل هنر و ادب و اندیشه اختصاص داد؟ این پرسشی است که به نظر می‌رسد لازم است برای تصمیم گیران فرهنگی کشور مطرح شود و در دستور کار‌شان قرار گیرد. زیرا تنها هنگامی که صاحبان قلم و اندیشه، جز به کار گرانقدر اندیشه، تفکر و تألیف نیندیشند و از مشکلات طاقت فرسای روزمره رهایی نیابند، امکان گسترش امر تولید کتاب فراهم نخواهد شد.
در کمیسیون فرهنگى ششمین دوره مجلس شوراى اسلامى طرحى مطرح و پس از طى مراحل تصویب در صحن و شوراى نگهبان نهایتاً به قانون تبدیل شد که اهل قلم و هنر از پرداخت مالیات بر آثار تألیفى و فرهنگى خود معاف شوند که این مصوبه نیز با آنکه گشایش چندانى در گره فرو بسته اهالى کتاب پدید نمى آورد، اما هنوز نتوانسته به صورتى وافى مقصود جامه عمل بپوشد. در این مقوله هم دولت ، هم مجلس شوراى اسلامى باید گامهاى اساسى بردارند و با تصویب و تأمین اعتبارات مکفى به مدد اصحاب تألیف و صنعت نشر بشتابند. حقیقت اینست که یکى از دلایل عمده پایین بودن نرخ سرانه مطالعه در کشورمان کمبود کتابهاى خوب تألیفى است، وقت آن است که به این سؤال اساسى پاسخ دهیم که چرا ‏کشورهاى توسعه یافته سرانه مطالعه بیشترى دارند؟
یکی از منابع موثقی که می‌توان درباره شیوه گذران وقت مردم از آن استفاده کرد و میزان زمان اختصاص داده شده برای مطالعه را استخراج کرد، مرکز بین‌المللی مطالعات گذران وقت است که بر اساس تحقیقی که این مرکز در سال ۲۰۱۰در ۲۲کشور انجام داده است بیشترین زمان اختصاص داده شده برای مطالعه در بین مردمان جهان مربوط به کشور فنلاند است و ۴۴دقیقه در روز است و از آنجاکه سطح رفاه این کشور و کلا منطقه اسکاندیناوى بالاترین سطح رفاه است پس قطعا رابطه اى مستقیم وجود دارد.کشورهاى توسعه یافته دغدغه معیشت کمترى نسبت به کشورهاى درحال توسعه دارند و بالطبع افکار به سامان ، برنامه ریزى قابل دسترس در آینده و ثبات اقتصادى ،سیاسى و اجتماعى به نوعى فراغت بیشترى برایشان ایجاد می کند.آنها در یافته اند قهرمانان خود را از لابه لاى سطور بیابند.مطالعه در فنلاند به نوعى در حوزه ارتباطى شخص و نحوه برخورد با اطرافیان موثر و از دید آنها موجب ارتقای موقعیت اجتماعى و علمى و کارى می شود .موضوعى که در جهان سوم به آن باورى نیست. به عبارت دیگر امید به تغییر خود براى تغییرجامعه و تعالى در کشورهاى غربى قطعا وجود دارد در حالی که این موضوع در ذهن مردمان برخى کشورهاى دیگر به طنز شبیه است.
بدیهی است که در صورت وجود حمایت دولت، امکان هدایت نیز فراهم می شود و راه برای پویایی در عرصه های مؤثر اندیشه فراهم می شود. همین امر در عرصۀ فراهم سازی امکانات فنی و مواد خام تولید کتاب، توزیع کتاب در سطح ملی و گسترش کتابخانه‌های عمومی نیز به چشم می خورد.
در حال حاضر، به نظر می رسد که علاوه بر حمایت از تألیف و مؤلف، باید عزم ملی برای گسترش امکانات پیشرفتۀ چاپخانه ای درسرتاسر کشور جزم شود، چون این عرصه از چرخه نشر همچنان در دهه هاى پیشین سیر مى کند، در این عرصه ضروری است با تأمین اعتبارات لازم و پشتیبانى از این صنعت دستگاههاى روزآمد و مجهز وارد کشور شوندو علاوه بر آن با اراده اى ملی، حرکتی گسترده برای ساخت و تجهیز کتابخانه ها و نظام‌های نوین اطلاع‌رسانی تدارک دیده شود. جامعۀ اسلامی ایران درشرایط کنونی، بیش از هر زمان، تشنۀ دانایی و آماده اندیشه آفرینی است و این، جز با چندبرابر کردن امکانات و لوازم تولیدی و بهره‌برداری از کتاب فراهم نمی‌شود. در ایران امروز همگان خواهان اعتلای فرهنگ اسلامی و زمینه سازی برای تشکیل مدنیت پیشرفتۀ اسلامی هستند. تردیدی نیست که در این مسیر باید حرکتی عمومی و گسترده صورت گیرد، و در این عرصه نقش دولت و مجلس بسیار مهم و اثرگذار است.
در روزى که به نام” کتاب،کتابخوانى و کتابدار” نامگذارى شده است باید این حقیقت را پذیرفت که ضرورى است حرکت و نشاطى نو آفریده شود. حرکتی که جایگاه کتاب را که تبلور علم و اندیشه و محور و پایۀ توسعه فرهنگی کشور است، بیش از هر زمان، درجامعه مستحکم‌تر خواهد ساخت.

Email this page

نسخه مناسب چاپ