مقابله ناکام آمریکا با جریان‌های مردم پایه عراق
رویای آمریکا برای جدایی عراق از ایران
بخش دوم و پایانی
 

تنها چند هفته از اعلام راهبرد جدید آمریکا علیه ایران می گذرد که رکس تیلرسون وزیر خارجه ایالات متحده همزمان با حیدرالعبادی نخست وزیر عراق به ریاض آمد. العبادی در حالی به عربستان رفت که کشورش در پساداعش دچار معضل همه پرسی از سوی اقلیم کردستان و درگیری‌ها در کرکوک شده است. نخست وزیر عراق در دیدار خود با ملک سلمان قراردادی سعودی-عراقی امضا کرده است که بخش عمده آن مربوط به نفوذ ایران در عراق است. در همین حال تیلرسون برای تقویت این قرارداد و جوش خوردن ماه عسل سعودی و عراقی راهی خلیج فارس شد و پس آن به هند و پاکستان سفر کرد. برای بررسی این تحولات خبرآنلاین با دکتر محمد عجم پژوهشگر خلیج فارس و کارشناس مسائل خاورمیانه و جهان عرب گفتگو کرده است که این مصاحبه را از نظر می گذرانید :
- بغداد و ریاض می خواهند قراردادی با عنوان شورای هماهنگی سعودی- عراقی به امضا برسانند، مفهوم این قرارداد چیست؟
* تشکیل این کمیته یا شورا در ظاهر برای بهبود رابطه عراق و عربستان و هماهنگی در امور بازسازی مناطق سنی نشین است اما هدف اصلی آن مهار نفوذ ایران در عراق است، البته چیزی فراتر از مهار و به عبارت بهتر مقابله با نفوذ ایران همانطور که می دانید سیاست خارجی دولت بوش این بود که برای امنیت آمریکا باید در خاورمیانه جنگید در این راستا به عراق و افغانستان لشکر کشید اما سیاست خارجی اوباما اینگونه تعریف شده بود که محور اصلی توجه باید قدرتهای نوظهور آسیا مانند هند باشد و خاورمیانه را باید رها کرد.
در این راستا ارتش آمریکا از عراق و تا حدودی از افغانستان خارج شد اما قدرت گیری و تسلط خونبار داعش، سیاست اوباما را به چالش کشید و مواضع افرادی مثل ترامپ را تقویت کرد که «باید در خاورمیانه حضور قدرتمندانه داشت اما پول آن را هم از عربستان و کویت و قطر و امارات بزور یا به رضا باید گرفت». اکنون سیاست اصلی آمریکا مقابله با ایران و کره شمالی است. برای مقابله با ایران پخت و پزهای متعددی در حال اجرا است، یکی از این سناریوها آوردن عراق به جبهه ائتلاف عربی برضد ایران است که در راس آن عربستان قرار دارد.
- همزمان با سفر العبادی به عربستان وزیر نفت دولت پادشاهی سعودی به بغداد سفر کرد، رویترز در تحلیل این سفر گزارش داده بود که این دو کشور توافق کرده اند که تولید نفت را کاهش دهند. این مساله شاید در خودکفایی عربستان از نفت باشد، اما چه سودی برای عراق دارد؟ کشوری در حال جنگ است و جنگی که بر سر چاه‌های نفت کرکوک تشدید هم شده است. نظر شما چیست؟
* عراق با مشکلات عدیده‌ای دست و پنجه نرم می کند بخش اعظمی از شهرهای سنی نشین تحت سلطه داعش ویران شده اند که به بازسازی فوری نیاز دارند، عراق مشکلات داخلی دیگری هم دارد که مهمترین آن حرکت اقلیم کردستان برای جدایی تدریجی از عراق است، نیازهای متعدد سیاسی، امنیتی و پولی،دولت عراق را به سمت عربستان سوق خواهد داد عربستان بازسازی بخشی از شهرهای سنی ویران شده مانند موصل را تحت فشار آمریکا تقبل خواهد کرد. در مقابل عراق هم ناچار است امتیازاتی بدهد.
- پس از سفر مقتدا صدر، العبادی به ریاض آمده است این سفر را با توجه به تحولات عراق، چه طور ارزیابی می کنید؟
* قطعا این سفر برای جمهوری اسلامی ایران خوشایند نخواهد بود زیرا عربستان در ده سال گذشته به دشمن شماره یک ایران بعد از اسرائیل تبدیل شده است. عربستان آنطور که خودش مدعی است در سوریه و یمن علیه ایران می جنگد! اگرچه ایران در یمن نقشی ندارد ولی حداقل این اتهام و اتهامات سنگین دیگری همواره از سوی عربستان بر علیه ایران مطرح بوده و ایران عامل بی ثباتی در منطقه وانمود شده است در حالیکه رویدادهای تلخی که در عراق، سوریه و یمن اتفاق افتاد نتیجه لجاجت‌های رهبران منطقه و به‌خصوص عربستان بود.خوب هست هریک از این رهبران بجای اتهام زنی، واقع بینانه نقش خود را مورد ارزیابی مجدد قرار دهند. و بجای تقابل راه همکاری منطقه ای را دنبال کنند.
- همزمان با سفر العبادی تیلرسون به خلیج فارس آمده است. وزیر خارجه آمریکا با چه هدفی همزمان با العبادی به ریاض آمده است؟
* همانطور که گفتم محور اصلی سیاست خارجی ترامپ بر اصل مهار و مقابله با ایران استوار است لذا آمریکا سناریوهای متعددی را برای مقابله با ایران طراحی می‌کند ایجاد جبهه متحد عربی علیه ایران جز اهداف اعلام شده است. تیلرسون می خواهد بعضی از قرار و تعهدات میان عربستان و عراق را تضمین کند تا این پیوند هرچه زودتر جوش بخورد.
- تیلرسون می گوید برای حل بحران عربی به خلیج فارس آمده است. رای الیوم در سرمقاله خود نوشته بود سفر وزیر خارجه آمریکا با شکست مواجه شد. نظر شما چیست؟ با توجه به پیروزی‌های سوریه، تحولات عراق توضیح دهید.
* طراحی‌های آمریکا پیچیده تر از آن است که از اکنون با قاطعیت شکست آن را نوید دهیم این طراحی‌ها و سناریوها ممکن است کاملا برای آمریکا موفقیت آمیز نباشد اما برای ایران هزینه ساز خواهد بود. اختلاف و تفرقه بین ایران و عراق بدترین سناریوی ممکن است اما همین سناریو می تواند منطقه را نا امن و مجدد فضا را برای ظهور گروههای افراطی مثل داعش مساعد کند. البته حتما سیاست آمریکا در تفرقه بین ایران و عراق شکست خواهد خورد و از سوی دیگر بحران عربی ریشه عمیق تری دارد که بتواند به این سرعت حل شود.
- با توجه به تحلیل شما، اگر بخواهیم نتیجه گیری از این سفرها داشته باشیم، برای ما ارزیابی کنید که سفر تیلرسون تنها بحران قطر و خلیج فارس نیست. تیلرسون در راستای سیاست مهار ایران در منطقه وارد عربستان شده است. و اینکه بررسی این راهبرد امریکایی در منطقه با حضور العبادی انجام می‌شود. یک ارزیابی بکر و مفصل برای ما شرح دهید که ما شاهد چه اتفاقاتی در اینده هستیم و اهداف و تبعات این سفر به چه صورت است با توجه به مضمون اصلی سوال.
* وزارت خارجه آمریکا سیاست خاورمیانه ای ترامپ را افراطی و غلط می داند ولی تیلرسون برای اجرای سیاست‌های افراطی ترامپ به منطقه آمده است، ترامپ همزمان سیاست اعمال قدرت نرم و قدرت سخت را دنبال می کند تحریم‌هایی که کنگره وضع کرده و دستورالعمل‌های رئیس جمهوری برای قرار دادن اشخاص و نهادهای ایرانی در فهرستSDN خزانه داری آمریکا در چارچوب رویه‌های تجاری و بانکی و معیارها و مقررات اوفک، و حتی احتمال اینکه در مراحل بعد موسساتی را در فهرست تروریست خارجی نیز قرار دهد.
همزمان تحریم و ایجاد جبهه واحد عربی یا محور ضد ایرانی که رهبری آن را عربستان برعهده داشته باشد.خود آمریکایی‌ها اذعان نموده اند که هدف از سفر تیلرسون «بستن درهای جهان عرب به روی جمهوری اسلامی و مقابله با نفوذ روزافزون ایران و دور کردن عراق از ایران است» دور کردن قطر و پاکستان و هند از ایران هم هدف محوری دیگری است زیرا تیلرسون در ادامه سفر به پاکستان و هند می رود و دقیقا همان هدف را در مورد این دو کشور دنبال می کند یعنی دور کردن هند و پاکستان از ایران، نیت واقعی آمریکا ایجاد ائتلافی ضد ایرانی در سراسر مرزهای مستقیم و غیر مستقیم ایران است.
البته این یک واقعیت هست که آمریکا هیچگاه موفق نخواهد شد رژیم تحریمی قوی تر از تحریم‌های دوره اوباما وضع کند یا اتحادی فراگیر از همه همسایگان علیه ایران برپا سازد اما شرایط روانی سرمایه گذاری در ایران را می تواند متزلزل کند ایران باید برای هریک از سناریوهایی که آمریکا دنبال می کند راهکار داشته باشد مثلا یکی از راهکارها اقتصاد مقاومتی بوده آیا این راهکار بخوبی پیش می رود و یا موفق خواهد بود عربستان در تمام ۱۰ سال گذشته نداهای خیرخواهانه جمهوری اسلامی ایران را برای همکاری‌های اقتصادی و امنیتی منطقه‌ای رد کرده است و در آینده نیز همین سیاست عدوانی را خواهد داشت بنا بر این هر راه حلی باید بر محور اتحاد و انسجام داخلی شکل بگیرد.
سفرهای «سرنوشت‌ساز» نخست‌وزیر
با نگاهی به تحولات چندساله اخیر عراق و کمکی که جمهوری اسلامی ایران به دولت بغداد در مقابله با تروریسم داعش داشت و مانع فروپاشی حکومت عراق شد می‌توان دریافت که مقامات بغداد به‌خوبی از حمایت کشورمان آگاه هستند و دوستان خود را در شرایط سخت شناخته‌اند.به گزارش خبرگزاری تسنیم، حیدر العبادی نخست وزیر عراق پس از سفر دوره‌ای خود به مصر، اردن، عربستان و ترکیه عازم تهران شد تا با مقامات ارشد کشورمان دیدار و گفت‌وگو کند.در سفر عبادی به عربستان بیش از ۷۰ بازرگان و فعال اقتصادی، نخست وزیر را همراهی می‌کردند که نشانگر خط ارتباطی در پیش گرفته شده بغداد برای گسترش روابط با ریاض بود. این موضوع البته از سوی عربستان نیز مورد استقبال قرار گرفته است زیرا حاکمان سعودی طی چند دهه گذشته دیپلماسی دلار در منطقه و محیط پیرامون حتی جنوب شرق آسیا و آسیای میانه را دنبال کرده‌اند تا نفوذ سیاسی خود را تحت لوای سرمایه گذاری و فعالیت اقتصادی بسط و توسعه دهند .در سفر نخست وزیر عراق به ترکیه نیز بیشتر در مورد وضعیت اقلیم کردستان عراق و فعالیت‌های اقتصادی و حمایت ترکیه از اقدامات دولت مرکزی عراق مذاکره و رایزنی صورت گرفت.
سفر سرنوشت‌ساز
اما درباره اهمیت سفر عبادی به تهران می‌توان چنین نوشت که بعد از سفر به ریاض و آنکارا انجام گرفته و به‌نوعی جمع‌بندی سفر نخست‌وزیر عراق در تهران خواهد بود تا چشم‌انداز روشن‌تری از تحولات آینده عراق و منطقه به بغداد و تهران بدهد.همچنین در همین راستا قاسم الاعرجی، وزیر کشور عراق در گفت‌وگویی که با المیادین داشت اظهار کرده بود که «نخست‌وزیر عراق طرحی برای توقف خونریزی و حل اختلافات دارد». سفر حیدر العبادی به تهران به‌دنبال عبور از خطر بزرگ تقسیم عراق که تدبیر دولت عراق و کمک ایران و کشورهای دوست آن را شکست داد، سفری سرنوشت‌ساز است. موضوع اقلیم کردستان عراق از مهمترین مسائل مورد مذاکره طرفین در این دیدار بود.
در این باره اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری کشورمان در دیدار با عبادی با بیان اینکه خوشحال هستیم که دولت عراق توانسته موضوع تجزیه خاک این کشور را ناکام گذارد، از مسئله جدایی‌طلبی و همه‌پرسی غیرقانونی در اقلیم کردستان عراق به‌عنوان فتنه‌ای بزرگ یاد کرد که می‌توانست به سایر کشورهای منطقه نیز منتقل شود، اما خوشبختانه این موضوع به‌صورت مدبرانه در عراق حل‌وفصل شد. معاون اول رئیس جمهوری با تأکید بر اینکه همه کردها شهروندان عراقی هستند و باید از تمام حق و حقوق قانونی برخوردار باشند، تصریح کرد: تهران از آغاز مسئله همه‌پرسی کنار دولت مرکزی عراق بود و به مقامات ترکیه نیز اعلام کردیم که ما باید با دولت مرکزی عراق هماهنگ باشیم.
لزوم توجه به روابط اقتصادی پساداعش
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به روابط دوجانبه تهران ــ بغداد گفت: در بخش‌های سیاسی، امنیتی و دفاعی روابطی عالی داریم. روابط دو کشور مثال‌زدنی است اما متأسفانه سطح مناسبات اقتصادی فی‌مابین، آن گونه که انتظار می‌رود پیشرفت نکرده و روابط اقتصادی باید جدی‌تر و با اراده بیشتر پیگیری شود تا شاهد اجرای توافقات میان دو کشور باشیم.جهانگیری روابط بانکی ایران و عراق را ضعیف دانست و افزود: علی‌رغم مذاکرات چندین‌باره میان مسئولین بانک مرکزی دو کشور، متأسفانه هنوز روابط بانکی در سطح پایینی قرار دارد و توافقات صورت‌گرفته هنوز به‌طور کامل عملیاتی نشده است.نخست وزیر عراق پس از دیدار با جهانگیری به دیدار رئیس جمهوری کشورمان رفت.
روحانی نیز در دیدار نخست وزیر عراق با بیان اینکه امروز کشور عراق به‌تدریج در حال خروج از مسائل شدید امنیتی و مشکلات داخلی است و باید در راستای بازسازی عراق و توسعه مناسبات و روابط منطقه‌ای این کشور تلاش شود، تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران با همه توان و قدرت آمادگی دارد تا در روند بازسازی و توسعه عراق مشارکت کرده و کنار دولت و ملت این کشور باشد.رئیس جمهوری آمادگی شرکت‌های ایرانی برای ارائه خدمات فنی مهندسی بیشتر در عراق را مورد تأکید قرار داد و اظهار داشت: تقویت روابط بانکی دو کشور با هدف توسعه و تسهیل در روابط تجاری و اقتصادی فی‌مابین و نیز تسهیل در صدور روادید برای گسترش ارتباط مردم دو کشور ضروری است.عبادی با آیت‌الله سید محمود‌هاشمی شاهرودی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز دیدار داشت که این روحانی بلندپایه ضمن اظهار امیدواری برای گسترش روابط دو کشور ایران و عراق گفت: جمهوری اسلامی از کمک‌های گوناگون به ملت عراق فروگذار نکرده و در حوزه‌هایی چون ساخت و صیانت از عتبات عالیات، سازندگی شهرها و به‌ویژه رفع فتنه‌ها از مردم و نظام عراق، همت داشته است. مهمترین دیدار عبادی با مقام معظم رهبری بود که ایشان در این دیدار با حمایت از تلاش‌های دولت عراق برای توسعه روابط با کشورهای همسایه و منطقه، تأکید کردند: در عین حال باید مراقب مکر آمریکایی‌ها باشید و هرگز به آنها اعتماد نکنید. رهبر انقلاب اسلامی افزودند: آمریکایی‌ها خودشان داعش را به‌ وجود آوردند، اما اکنون که تروریست‌ها از دولت و مردم عراق شکست خورده‌اند، خود را با این تحول مهم، همراه و هم‌جهت نشان می‌دهند؛ البته بدون تردید هر وقت فرصت بیابند، دوباره به عراق ضربه خواهند زد.نخست‌وزیر عراق نیز در این دیدار با اشاره به تلاش‌های مردم و جوانان عراق برای حفظ وحدت و تمامیت ارضی این کشور، گفت: با دقت کامل، از وحدت و یکپارچگی عراق محافظت می‌کنیم و همان‌گونه که قبلاً نیز به برادرانمان در اقلیم گفته بودیم، اجازه نمی‌دهیم خطر تجزیه کشورمان را تهدید کند.
برخی منابع خبری همچون المیادین نیز اعلام کردند: نخست‌وزیر عراق با سرلشکر قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس نیز دیداری داشته و در این دیدار درباره آخرین روند مبارزه با تروریسم گفت‌وگو و تبادل نظر شده است.با نگاهی به تحولات چندساله اخیر عراق و کمکی که جمهوری اسلامی ایران به دولت بغداد در مقابله با تروریسم داعش داشت و مانع فروپاشی حکومت عراق شد می‌توان دریافت که مقامات بغداد به‌خوبی از حمایت کشورمان آگاه هستند و دوستان خود را در شرایط سخت شناخته‌اند، بر همین اساس است که نخست وزیر عراق طی سخنانی در خصوص پایان بحران داعش و روند بازسازی این کشور گفته بود، ما دوستان خود در زمان بحران را به‌خوبی شناخته‌ایم و برای آینده نیز روی آنها حساب خواهیم کرد.این موضوع نشان می‌دهد که اگرچه کشورهایی مانند ترکیه و عربستان در دوره کنونی برای بازسازی عراق اعلام آمادگی کرده‌اند اما با بالا بردن کیفیت کار شرکت‌های ایرانی و تعهد آنها نسبت به انجام دقیق و به‌موقع پروژه‌های سازندگی، می‌توان سهم بالایی از نیاز زیرساختی و بازسازی عراق را برآورده کرد که این اتفاق برای هر دو کشور مفید و مثمر ثمر خواهد بود.

Email this page

نسخه مناسب چاپ