انزوای آمریکا در سایه همکاری سازنده ایران و آژانس
بخش اول
 

سفر فشرده مدیر کل سازمان انرژی اتمی به ایران با دیدارهای موفقیت آمیز و گام‌های رو به جلو در عملیاتی سازی برجام همراه بود. همچنین آمانو با تاکید مجدد بر همکاری سازنده تهران و این سازمان راستی آزما و اعلام پایبندی جمهوری اسلامی به توافق هسته ای، بهانه جویی‌های آمریکا را زیر سوال برد.به گزارش گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا، در ادامه روند همکاری‌های چند ساله ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی، «یوکیا آمانو» مدیر کل این سازمان در سفری یک روزه به کشور ما هفتم آبان ماه با حجت الاسلام «حسن روحانی» رئیس جمهوری، «علی ‌اکبر صالحی» رئیس سازمان انرژی اتمی و «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدار بیش از پیش از تعامل سازنده و دوجانبه تهران و آژانس رونمایی کرد که به رغم کارشکنی‌های آمریکا همچنان در مسیر مشخص شده حرکت می کند. در این میان باید از دو منظر به رخداد اخیر نگریست؛ نخست، از دریچه نگاه آژانس به عنوان داور بی طرف و دوم از منظر اقدامات اعتمادساز و سازنده جمهوری اسلامی در اجرای توافق.
تاثیر همکاری ایران و آژانس بر انزوای آمریکا
برخی گمان می کردند که ممکن است فشارهای آمریکا بر آژانس در این سفر خود را نشان داده و شاهد درخواست‌های غیرمنتظره از جانب آمانو باشیم. رفتار آژانس اما نشان داد که همانند اتحادیه اروپا مسیری جدا از آمریکا را در پیش گرفته و به طور جدی پیگیر اجرای برجام است و در این راه، نقش داور بی طرف را بازی می کند؛ نقشی که از آغاز گفت وگوهای هسته ای بر عهده این نهاد معتبر بین المللی قرار داده شده است. البته طرف دیگر قضیه را هم باید در نظر گرفت که به نقش سازنده جمهوری اسلامی ایران و همکاری نزدیک تهران با آژانس ارتباط می یابد. مقامات کشور ما با تکیه بر قدرت نرم دیپلماتیک توانستند پیام صلح آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران را به گوش جهان برسانند. بنابراین با برجام دیگر هیچ بازیگری در عرصه منطقه‌ای و بین المللی نمی‌تواند، برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را به عنوان تهدیدی برای جامعه بشری تلقی و در این باره جو سازی کند. همین همکاری‌ها درچارچوب ایران باعث شده کشوری چون ایالات متحده که پیشتر بانی و حامی بزرگترین طرح‌های ضدایرانی از تهدید گرفته تا تحریم بود حال در وضعیت تنگنا قرار گیرد.
با برجام شرایط برای ایالات متحده بسیار دشوار شده به طوری که اصرار «دونالد ترامپ» رییس جمهوری تازه کار این کشور بر برجام گریزی، متحدان گذشته کاخ سفید را از آن دور ساخته است. کشورهای اروپایی که تا چند سال پیش در پی صدور قطعنامه‌های شورای امنیت با آمریکا در یک صف قرار گرفتند اکنون جبهه‌ای در مقابل ترامپ آراسته و مدعی‌اند که با خروج آمریکا از برجام، آنها به توافق هسته‌ای پایبند خواهند ماند. همانند رخدادی که چند روز پیش در بروکسل اتفاق افتاد و سران ۲۸ کشور عضو اتحادیه اروپا در این نشست حمایت خود را از برجام اعلام کردند. دور از ذهن نیست که این پیام برای مرد شماره یک دولت آمریکا ارسال شده است. جدیت سه کشور اروپایی عضو گروه ۱+۵ تا جایی ادامه یافت که رییس‌جمهوری آمریکا ناگزیر به پذیرش نقش مستقل بروکسل از واشنگتن شد و اظهار داشت «مخالف ادامه روابط تجاری آلمان و فرانسه با ایران نیستم». از طرفی، چنین مواضع مشابهی از طرف «رکس تیلرسون» وزیر امور خارجه آمریکا نیز انتشار و انعکاس یافت که وی مدعی شد آمریکا قصد بر هم زدن معاملات تجاری اروپا و ایران را ندارد.
فضای پس از تایید مجدد برجام
ایران با هموارسازی بستر برای بازرسان آژانس نشان داده که هیچ گونه انحرافی در برنامه هسته ای خود نداشته و همانند گذشته به فعالیت‌های صلح‌آمیز خود با حضور یا بدون حضور ماموران این سازمان بین المللی ادامه خواهد داد. حسن نیت تهران در این زمینه به انتشار هشت گزارش آژانس با محتوای تایید پایبندی ایران به برجام منجر شد. از طرفی، سخنان آمانو در ایران بار دیگر اقدامات سازنده و همسوی تهران و آژانس را در سطح بین المللی انعکاس داد.
وی در بخشی از اعلام مواضع خود گفت :از ژانویه ۲۰۱۶ آژانس پایبندی ایران به توافق هسته‌ای برجام را کاملا زیر نظر دارد. آژانس به صراحت اعلام می کند که ایران به تعهدات خود تحت توافق هسته ای پایبند بوده است. در چنین شرایطی، راه برای ایالات متحده ناهموار به نظر می رسد چرا که جهان بار دیگر ندای پایبندی ایران به برجام و صلح آمیز بودن فعالیت‌های هسته ای جمهوری اسلامی را از زبان نماینده خود در سازمان بین المللی انرژی اتمی شنید. از این رو هر اقدام مخالفی از جانب مقامات آمریکا در کاخ سفید و کنگره با محکومیت جهانی مواجه خواهد شد.
با سفر آمانو به ایران و مهر تایید مجدد وی بر اقدامات برجامی تهران، این نکته برداشت می شود که تلاش آمریکایی‌ها برای اثرگذاری بر آژانس بی‌نتیجه بوده و آنها ناگزیر به پیمودن راه‌های دیگری برای مقابله با ایران هستند. اعمال تحریم‌های غیرهسته ای از جمله حقوق بشری، موشکی و تروریستی از جمله این روش‌ها محسوب می شود که ایالات متحده بر آن متمرکز شده است.بنابراین، ترامپ و هم حزبی‌های جمهوریخواه وی در دولت و قوه قانونگذاری ایالات متحده، از روش‌های غیربرجامی، هدف اصلی خود را که همان ضربه زدن به برجام و عادی سازی روابط ایران با جهان است، پیگیری می کنند تا بلکه جمهوری اسلامی را از اجرای توافق هسته ای و پایبندی به برجام دور سازند. درک هدف شوم سران واشنگتن باعث شده که مسئولان جمهوری اسلامی با دیگر اعضای گروه ۱+۵ و آژانس در جبهه‌ای واحد مقابل زیاده خواهی‌های آمریکا قرار گیرند.
خلع سلاح هسته ای و تکاپوی ایران برای ایجاد جهانی امن
جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک عنوان یک عضو «پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته ای (NPT) همواره تولید، انباشت و کاربرد سلاح‌های کشتار جمعی را حرام و مردود دانسته و از هر فرصتی برای ایجاد جهانی امن بهره می‌گیرند؛ همانند قطعنامه پیشنهادی کشور ما در خصوص خلع سلاح هسته ای که به تازگی در سازمان ملل تصویب شد. پس از جنگ جهانی دوم و بکارگیری مکرر سلاح‌های کشتار جمعی، کشورهای جهان تصمیم گرفتند تا با اجماع و تدبیری سنجیده از تکرار رخدادی مشابه جلوگیری به عمل آورند. به ویژه استفاده ایالات متحده از بمب‌های اتمی علیه دو شهر هیروشیما و ناکازاکی ژاپن که به خسارت‌های گسترده جانی و مالی این کشور انجامید، جهان را به فکر خلع سلاح هسته‌ای فرو برد. با وجود قدمت نیم قرنی پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان.پی.تی) و عضویت نزدیک به ۱۹۰ کشور جهان در آن اما افق خلع سلاح هسته‌ای همچنان محو است. در این میان ایران طی سال‌های گذشته تلاش‌های زیادی را برای اجرای مفاد ان.پی.تی انجام داده است. همین چند روز پیش نمایندگان ۱۱۲ کشور حاضر در کمیته خلع سلاح مجمع عمومی سازمان ملل متحد به طرح پیشنهادی ایران رای مثبت دادند؛ طرحی در ارتباط با موضوع خلع سلاح کامل که مورد استقبال بازیگران دارنده سلاح‌های هسته‌ای از جمله اروپا و آمریکا و … قرار نگرفت. در نتیجه، ۴۴ کشور به این قطعنامه پیشنهادی رای منفی و ۱۵ کشور دیگر نیز به آن رای ممتنع دادند.بر پایه این قطعنامه پیشنهادی از تمامی دول عضو پیمان ان.پی.تی درخواست می شد که به تعهدات مندرج در متن این پیمان نامه پایبند باشند. ضمن اینکه از دولت‌های دارای سلاح‌های هسته‌ای درخواست تسریع انجام تعهدات در خصوص انهدام کامل زرادخانه تسلیحات اتمی بر اساس اصول شفافیت، برگشت‌‌ناپذیری و نظارت بین ‌المللی می شد.
مفاد نادیده گرفته شده
تاکنون بارها اعضای «ان .پی .تی» برای بازنگری در اصول و رسیدن به جهان عاری از سلاح‌های هسته‌ای کنفرانس‌هایی را از جمله در سال‌های ۱۹۹۵، ۲۰۰۰، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۵ برگزار کرده اند تا گام به گام به این هدف نزدیک تر شوند اما کشورهای قدرتمند و برخوردار از سلاح‌های هسته‌ای، مهمترین موانع موجود بر سر راه تحقق این هدف‌اند. در این زمینه، نگاهی به چند ماده از متن پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای ضروری می نماید؛ موادی که متاسفانه برخی از اعضای پیمان از آن عدول کرده‌اند.
ماده یک ان.پی.تی به کشورهای برخوردار از سلاح‌های هسته ای اشاره دارد و در آن آمده است «هر دولت دارای تسلیحات هسته ای، در این پیمان متعهد می شود از انتقال هرگونه سلاح‌های هسته ای یا دیگر ابزارهای انفجار هسته‌ای یا دادن کنترل مستقیم یا غیر مستقیم سلاح‌ها یا ابزارهای انفجار هسته ای به دیگران خودداری کند.
ماده ۲ این پیمان نامه به اعضای فاقد این نوع تسلیحات اشاره و تاکید می کند که هر دولت فاقد تسلیحات هسته ای در این پیمان متعهد می شود هیچگونه سلاح هسته‌ای یا ابزارهای انفجار هسته‌ای و اعمال کنترل مستقیم یا غیر مستقیم بر چنین سلاح‌ها یا ابزارهایی را از هر منبع انتقال دهنده یا به هر نحو دیگری، دریافت نکند؛ به ساخت یا تلاش برای دستیابی به سلاح‌ها یا ابزارهای انفجار هسته ای مبادرت نورزد.برخی کشورها در هر دو دسته، این دو ماده پیمان نامه را نادیده گرفته اند که در نتیجه آن بر شمار سلاح‌های هسته ای و گستره کشورهای دارای این نوع سلاح‌ها افزوده شد.
از طرفی، برخی بازیگران بین المللی راه دستیابی به جنگ افزارهای هسته ای را عدم ورود به این پیمان دانستند و تاکنون نیز به ان.پی.تی ملحق نشده‌اند که هند، پاکستان و رژیم صهیونیستی از آن جمله‌اند. البته کره شمالی ابتدا به ان.پی.تی پیوست و بعد از مدتی برای توسعه فعالیت‌های هسته‌ای خود از آن خارج شد.
فضای باز خارج از پیمان
با وجود گذشت نزدیک به ۵۰ سال از زمان شکل گیری پیمان انتظار می‌رود که به تدریج شاهد خلع سلاح هسته‌ای کامل در جهان باشیم اما برخی از گزارش‌ها دست کم از وجود ۱۵ هزار کلاهک هسته ای در این کره خاکی حکایت می کنند. همچنین تخمین زده می شود رژیم صهیونیستی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ عدد از کلاهک‌های مذکور را در اختیار داشته باشد. مقامات رژیم صهیونیستی تاکنون از عضویت در
ان.پی‌.تی خودداری کرده و در برابر خلع سلاح هسته‌ای به شدت مقاومت نشان داده‌اند، همان طور که قطعنامه پیشنهادی اخیر ایران نیز به مذاق آنان خوش نیامد. در ضمن آنها به نمایندگان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان ناظر این حوزه، اجازه ورود و بازرسی از تاسیسات نظامی و هسته‌ای خود را نمی دهند. افزون بر آن، مقامات تل آویو تا به امروز از پذیرش پروتکل الحاقی نیز طفره رفته تا از هر گونه نظارت و بازرسی مصون بمانند.این در حالی است که بازیگری چون ایران با عضویت در پیمان ان.پی‌تی، همکاری نزدیکی با آژانس بین المللی انرژی اتمی داشته و پروتکل الحاقی را نیز به صورت داوطلبانه اجرا می کند. تهران به دلیل فعالیت‌های هسته ای صلح‌آمیز خود هرگز از بازرسی‌های آژانس نگرانی نداشته و بستر را برای ماموران این نهاد راستی آزما فراهم کرده است. سفر موفقیت آمیز چند روز پیش «یوکیا آمانو» مدیر کل این سازمان به تهران و تایید مجدد پایبندی ایران به برجام نمونه ای از این همکاری‌های نزدیک و سازنده بود. از این رو می توان جمهوری اسلامی ایران را به عنوان عضوی پویا در میان اعضای ان.پی.تی دانست که از هر فرصتی برای خلع سلاح هسته ای چه در میان اعضای ان.پی.تی و چه بازیگران خارج از دایره پیمان، استفاده می کند. انتظار می رود که کشورهای برخوردار از سلاح‌های هسته‌ای ماده ۶ ان.پی.تی را برنامه راه خود قرار دهند؛ ماده ای که تاکید می کند «تمام همپیمانان متعهد می شوند، مذاکرات به منظور توقف مسابقه سلاح‌های هسته ای و خلع سلاح هسته ای و انعقاد پیمانی جهت خلع سلاح کامل و عام با مقررات دقیق و موثر را با حسن نیت و در اسرع وقت آغاز کنند.
ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ