انزوای آمریکا در سایه همکاری سازنده ایران – آژانس
چرا اروپا راه خود را در مسیر برجام از آمریکا جدا می‌کند؟
بخش دوم و پایانی
 

اندیشکده «شورای روابط خارجی اروپا» در گزارشی با بررسی سیاست ضدبرجامی ترامپ و حمایت اروپا از این توافق، می نویسد: اتحادیه اروپایی باید تلاش‌های خود برای حفظ برجام را دو برابر کنند و طرح‌های فوری نیز برای رویارویی با خروج احتمالی آمریکا از این توافق را طرح‌ریزی کند.
ایرنا نوشت: گزارش می‌افزاید، کنار آمدن با «دونالد ترامپ» رییس‌جمهوری آمریکا کار بسیار دشواری است. اروپایی‌ها در بسیاری از مسائل امنیت جهانی، رویکردهای بسیار متفاوت از رویکرد رییس جمهوری تازه آمریکا دارند اما در هیچ موضوعی، این تفاوت عمیق‌تر از مساله ایران و برجام نیست. به این ترتیب، به نظر می رسد که یک برخورد فراآتلانتیکی در این زمینه ناگزیر است. کشورهای اروپایی باید هم اکنون خود را آماده کنند تا آسیب را به حداقل کاهش دهند و منافع راهبردی خود در زمینه عدم اشاعه را حفظ کرده و ثبات در خاورمیانه را دنبال کنند. «الی گرانمایه» پژوهشگر شورای اروپایی روابط خارجی معتقد است: «شکاف میان اروپا و آمریکا بر سر ایران عمیق‌تر می‌شود. لحن تند دولت ترامپ و واکنش کاخ سفید نشان می دهد که راهبرد آمریکا منحصرا بر انزوا و بازدارندگی ایران متمرکز است».نویسنده ادامه می‌دهد: پیامدهای سیاست آمریکا، از آسیب به ساختار پیمان عدم اشاعه که اروپا هم در برساختن آن نقش داشته، فراتر می‌رود. این سیاست حتی می تواند به بی ثباتی بزرگتری در خاورمیانه بیانجامد و مسیر دیپلماسی با ایران را برای حل مسائل منطقه به شدت محدود کند.
گزارش تاکید می کند: کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپایی باید تلاش‌های خود برای حفظ برجام را دو برابر کنند و از جمله طرح‌های فوری برای رویارویی با پس کشیدن آمریکا از این توافق داشته باشند. این اقدام می‌بایست بر ساز و کارهای حقوقی، سیاسی و اقتصادی تمرکز داشته باشد که شرکت‌های اروپایی را از اعمال تحریم‌های ثانویه آمریکا مصون می دارد.تحلیلگر شورای روابط خارجی اروپا بر این باور است که اروپا می بایست ائتلافی برای پیش بردن دیپلماسی با ایران در زمینه‌های غیرهسته‌ای تشکیل دهد که بر آزادی کشتیرانی در خلیج فارس، کاهش درگیری‌های یمن و عراق و نیز آرام کردن تنش‌ها در کردستان عراق تمرکز کند. این ائتلاف می بایست نگرانی‌ها از برنامه موشک‌های بالستیک ایران را در یک چارچوب منطقه‌ای چاره جویی کند. به نظر نویسنده، این تعامل باید در پی یک فهم عملگرایانه باشد به گونه‌ای که اروپا و ایران می‌توانند از منافع یکدیگر مراقبت کنند و فضایی برای همکاری و رقابت بیافرینند. گزارش در پایان می‌نویسد: اتحادیه اروپا همچنین باید مذاکره با قدرت‌های منطقه‌ای را با هدف فراهم آمدن شفافیت بیشتر درباره توانمندی موشک‌های بالستیک در خاورمیانه تسهیل کند. کشورهای اروپایی باید بیش از پیش، کانالهایی را که برای تماس با دولت ایران ساخته اند، تقویت کنند تا وزنه متقابلی در برابر شعارهای قطبی‌ساز ترامپ در زمینه تحولات منطقه باشد.
آمانو و تاکید مجدد بر پایبندی ایران به برجام
همکاری سازنده ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی در چند سال گذشته همواره مورد توجه و رضایت «یوکیا آمانو» مدیر کل این سازمان قرار گرفته به طوری که در سفر اخیر وی به تهران نیز این موضوع نمایان بود. آمانو با شماری از مقامات کشور ما از جمله حجت الاسلام «حسن روحانی» رییس‌جمهوری، «علی ‌اکبر صالحی» رییس سازمان انرژی اتمی و «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه دیدار و گفت وگو کرد؛ مذاکراتی که نشان داد ایران و آژانس به رغم کارشکنی‌های دشمنان، مسیر همکاری را با جدیت تمام می پیمایند.
با توجه به تحولات داخلی آمریکا و فشارهای کاخ سفید بر مسئولان آژانس، برخی تصور می‌کردند که در چنین فضایی، سفر مدیر کل این سازمان به ایران با حاشیه‌هایی در خصوص درخواست جدید برای بازرسی همراه باشد. آمانو در این سفر نه تنها هیچ گونه تقاضا و درخواستی برای بازرسی از مراکز جدید ارائه نکرد بلکه بار دیگر بر فعالیت‌های هسته‌ای صلح آمیز ایران مهر تایید زد. در همین ارتباط «بهروز کمالوندی» معاون و سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران با رد بازدید احتمالی مدیر کل آژانس از تاسیسات نظامی گفت که موضوع بازرسی از مراکز نظامی ایران برای همیشه بسته شده و شورای حکام آژانس نیز آن را ممهور کرده است.مدیر کل سازمان بین المللی انرژی اتمی از زمان عملیاتی شدن برجام تاکنون هشت گزارش در مورد اقدامات برجامی ایران انتشار داده که پایبندی تهران به توافق هسته‌ای همواره در این گزارشات به چشم می‌خورد.
سخنان آمانو در ایران بار دیگر اقدامات سازنده و همسوی تهران و آژانس را در سطح بین‌المللی انعکاس داد. وی در بخشی از اعلام مواضع خود گفت که «از ژانویه ۲۰۱۶ آژانس پایبندی ایران به توافق هسته‌ای برجام را کاملا زیر نظر دارد. آژانس به صراحت اعلام می‌کند که ایران به تعهدات خود تحت توافق هسته ای پایبند بوده است.» به موازات افزایش همکاری‌های ایران و آژانس، انتظار می رود که کمک‌های آژانس به کشور ما توسعه یابد و همچنین زمینه برای حضور نمایندگانی از ایران در این سازمان بین المللی هموار شود؛ موضوعی که در دیدار روحانی با آمانو مورد توجه قرار گرفت. رییس جمهوری ایران با بیان اینکه انتظار داریم آژانس در چارچوب اقدامات و وظایف خود، کمک‌هایی را که به دیگر کشورهای متعهد به پادمان و
ان پی تی در زمینه‌های مختلف علمی، کشاورزی، حفاظت و پزشکی ارائه می‌کند در اختیار ایران نیز قرار دهد، بر ضرورت حضور افراد توانمند ایرانی در مسئولیت‌های مدیریتی آژانس تاکید کرد. سفر مدیر کل آژانس به ایران از نظر نمادین نیز دارای اهمیت بود چرا که آمانو با این اقدام خود، پیامی با محتوای اراده جدی آژانس برای تداوم برجام به مخالفان توافق هسته‌ای فرستاد. هر چند آمانو در جریان این سفر تلاش کرد تا به موضوع آمریکا و نگاه دولتمردان این کشور به توافق هسته ای ورود نکند اما سخنان وی بی ارتباط با موضوع برجام‌گریزی و مواضع زیاده خواهانه کاخ سفید نبود.
بی طرفی آژانس، شرط مهم تداوم برجام
همان طور که از ابتدای آغاز جدی مذاکرات از مهرماه ۱۳۹۲ آژانس نقش کلیدی در پیشبرد گفت‌وگوها ایفا کرد در برهه کنونی نیز به عنوان داور بی طرف، جایگاه مهمی در اجرایی سازی برجام دارد. همین جایگاه باعث شده تا دولتمردان آمریکایی و نمایندگان کنگره نیز در صدد تاثیرگذاری بر آن برآیند.ایالات متحده ابتدا تلاش کرد تا همانند دوره پیش از برجام، اعضای گروه ۱+۵ را با خواست خود همراه کند ولی در این زمینه ناکام ماند. بنابراین، آنها سپس ناگزیر آژانس و روند بازرسی‌ها را هدف گرفته اند تا از این راه بر جمهوری اسلامی اعمال فشار کنند. مقامات کاخ سفید مدعی هستند که علاوه بر بازرسی کامل و همه جانبه آژانس از تاسیسات هسته ای ایران، باید چنین بازرسی از مراکز نظامی هم صورت گیرد. چهارم آبان ماه ۱۳ نفر از نمایندگان کنگره در نامه‌ای خطاب به «نیکی هیلی» نماینده آمریکا در سازمان ملل، خواستار تقویت بازرسی‌ها از ایران شدند. پیش نویس طرح «تشدید نظارت بر برجام» که از طرف «باب کورکر» رییس کمیته روابط خارجی سنا و سناتور «تام کاتن» تدوین شده نیز برنامه ای دیگر است از طرف آمریکا با هدف فشار بر آژانس بین المللی انرژی اتمی.همان طور که آمانو تاکید کرد «آژانس همواره به صورت بی‌طرفانه و کلی و بر اساس پادمان استاندارد مفاد ذکر شده در برجام را بررسی و تایید کرده است»، انتظار می رود مدیر کل آژانس با رعایت اصول اصلی سازمان از قبیل اصل بی طرفی از جایگاه این نهاد راستی‌آزما در سطح بین المللی دفاع کند. در این صورت است که آژانس از سوی جهان داور بی طرف شناخته می شود که فشارهای سیاسی، آن را از اهداف مشخص شده دور نمی‌سازد. در این مدتی که از عمر برجام می گذرد، آژانس به درستی نقش سازنده خود را بازی کرده است. این موضوع از نگاه حجت‌الاسلام حسن روحانی، رییس جمهوری کشورمان دور نماند و وی در دیدار با آمانو ضرورت حفظ استقلال و بی طرفی آژانس بین المللی انرژی اتمی را مورد تاکید قرار داد و با بیان اینکه آژانس تنها مرجع تایید‌کننده پایبندی ایران به برجام است، تصریح کرد: برجام معیار مشخصی دارد و ملاک عمل ایران نیز صرفا همان معیارها است.
سفر آمانو؛ پاسخی به عهدشکنان خارجی
در روزهای گذشته یوکیا آمانو، دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در راس هیاتی برای دیدار با مقام‌های کشورمان وارد تهران شد. اگر چه این دیدار بخشی از ملاقات و گفتگوهای دوره‌ای میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در قالب توافق هسته‌ای میان گروه ۱+۵ و ایران محسوب می‌شود؛ اما با توجه به موضع گیری‌های جدید دونالد ترامپ و کنگره آمریکا در برابر برجام، این دیدار اهمیت بیشتری یافته است.
محمدمهدی مظاهری در ایرنا نوشت:آمانو در دیدار با رئیس سازمان انرژی اتمی و رئیس جمهور کشورمان در تهران، از جایگاه معتبر نهاد تحت مدیریتش سخن به میان آورد و روند گزارش‌های پایبندی ایران به تعهدات برجام را تدابیری فنی و قانونی دانست و گفت که پایبندی به این قوانین و تدابیر در آژانس برای تهیه گزارش‌ها از اهمیت ویژه ای برای او و همکارانش برخوردار است. آمانو با تجلیل از پایبندی جمهوری اسلامی ایران در عمل به تعهدات خود در برجام، تلاش کرد تا اعتماد تزلزل یافته ایران و سایر کشورها به سازمان تحت کنترل خود را بازیابی کند و نگرانی‌هایی که در رابطه با سوق یافتن آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سمت آمریکا وجود دارد را به کلی از بین ببرد. در همین راستا وی از فرصت دیدار با رئیس جمهور کشورمان استفاده و اعلام کرد: «اعتبار آژانس بسیار حائز اهمیت بوده و همچنان بر بی طرفی خود در مواضع، ادامه می دهد و بر اساس حقایق و پادمان‌ها گزارش‌های واقعی را ارائه خواهد کرد». از این‌رو به نظر می‌رسد سخن آمانو تنها پیامی برای نگرانی‌های ایران نبود؛ بلکه گامی مثبت در جهت جلب اعتماد ترک خورده جامعه جهانی به سازمانهای بین‌المللی و رفع اتهام «تأثیر پذیری این سازمانها از فشار قدرتهای بزرگ» بود.
نتیجه بخش بودن مذاکرات هسته‌ای و اعلام دستاوردهای برجام برای ایران و سایر کشورهایی که حاضر به همکاری با آژانس باشند از دیگر اهداف آمانو در سفر به ایران بود. مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با تاکید بر ضرورت حمایت از پروژه‌های تحقیقاتی ایران و توسعه همکاری‌های ایران و آژانس در بخش‌های مختلف، گفت: از حضور متخصصین ایرانی برای تصدی مسئولیت‌های مدیریتی در آژانس استقبال می کند. بدین ترتیب آمانو کوشید به منتقدانی پاسخ دهد که معتقدند توافق هسته ای هیچ دستاوردی برای ایران نداشته و تنها سبب افزایش محدودیتها برای کشورمان شده است. گروههایی که معتقدند در پی بد عهدی‌های آمریکا و تلاش رئیس جمهوری این کشور برای بی اثر کردن برجام، نه تنها ایران باید به همکاری با آژانس پایان دهد؛ بلکه سایر کشورها نیز نباید به آژانس و پروتکلهای الحاقی آن بپیوندند.
آمانو با اعلام آمادگی برای همکاری‌های بیشتر با کشورمان کوشید حساب خود را از رئیس‌جمهوری بدنام ایالات متحده جدا کرده و استقلال آژانس و پایبندی آن به تعهداتش در قبال کشورهای عضو را یادآوری کند. اعلام بی‌طرفی آژانس در قبال کشورهای عضو و تصمیم به ادامه این رویه و همچنین دور ماندن از شائبه‌های سیاسی در بازرسی‌های تحت برجام از سایت‌های ایران از دیگر اهداف رئیس سازمان بین‌المللی انرژی اتمی بود که در سخنان وی در دیدار با مسئولین کشورمان مطرح شد.
آمانو درباره تدابیر آژانس در این زمینه گفت: «مهم‌ترین موضوع، بی‌طرف بودن است. من از زمان انتخاب به عنوان مدیر کل آژانس، همواره بی‌طرف بوده‌ام. البته گاهی اوقات من مجبور بوده‌ام اخبار بد را گزارش کنم، اما اخبار خوب را هم گزارش می‌دهم. پایبند ماندن به قواعد بسیار مهم است و من به این روال ادامه می‌دهم».
بدین ترتیب به نظر می رسد رئیس جمهوری تازه کار و تندروی آمریکا با گفته‌هایش پیرامون برجام نه تنها مقامات کشورمان را تحت فشارهای گسترده داخلی قرار داده و آینده این توافق بین المللی را با ابهامات بسیاری روبرو ساخته است؛ بلکه سایر طرفهای توافق و از جمله آژانس بین المللی انرژی اتمی را هم با «چالش مشروعیت» مواجه کرده است. چالشی که رئیس این سازمان بین المللی را به ایران کشاند تا نشان دهد نه تنها تحت تأثیر القائات مقامهای آمریکایی، درخواست‌های زیاده طلبانه‌ای همچون بازدید از سایت‌های هسته‌ای و مراکز نظامی ایران را ندارد؛ بلکه عزمش را هم جزم کرده تا آبروی آژانس انرژی اتمی را حفظ کرده و به حل و فصل مشکلاتی که دولت دونالد ترامپ بر سر راه توافق هسته‌ای با ایران ایجاد کرده کمک کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ