یادداشت
برجام، افق‌‌ها و احتمالات
سید مسعود رضوی
سرانجام پس از چندین روز و هفته متوالی، و پس از تحمل تبلیغات و حرف‌های بی‌مورد و توییت‌های زننده و تهدید‌آمیز، دونالد ترامپ و کاخ سفید موضع خود را در برابر برجام و ایران اعلام کردند. این موضع برای صاحب نظران و تحلیل‌گران واقع‌بین، قابل پیش‌بینی بود و اگر بخواهیم فشرده‌ای درباره آن و معرفی آن بگوییم، حاصل چنین خواهد شد: آمریکایی‌ها می‌کوشند حلقه‌ امکان را برای ایران تنگ‌تر و ریسک روابط تجاری و سیاسی با ایران را برای دیگر کشورها، به ‌ویژه اروپایی‌ها چنان بالا ببرند که هیچ‌گونه رابطه و معامله‌ای با ایران به صرفه نباشد. در عین حال آمریکا همچنان به صورت لفظی برجام را معتبر می‌شمارد و هنوز آن را رسماً ملغی نکرده است. به این ترتیب، ایران نمی‌تواند چندان به مزایا و منافع برجام امیدوار باشد، اما در عین حال ناامید هم نیست و به زمان باقی‌مانده و وقایع پیش‌رو نگاه می‌کند.
این چشم‌انداز برای ما چندان خوشایند نیست و هرگز هم نبوده است، به‌ویژه آن که هر بار که قرار است در مهلت‌های سه‌ماهه برجام تأیید یا تعلیق شود، آمریکایی‌ها بر فهرست افراد و شرکت‌های تحت تحریم می‌افزایند و عملاً ضربه‌ای به منافع ملی و اقتصادی ما وارد می‌کنند. این‌ها واقعیاتی است که به قول سیاستمداران،‌ روح برجام را آزرده کرده و شاید به یک معنا آن را پایمال و تعهدنامه بین‌المللی مذکور را تا مرز الغا و نابودی پیش برده است. معهذا سیاستمداران و دولتمردان ایران باید به مسائل مهم‌تری هم توجه کنند و افق موضوعات را فراتر از آنچه که بیان می‌شود ببینند و بر اساس منافع دراز‌مدت برنامه‌ریزی کنند. صبر و شکیبایی در این مرحله می‌تواند به سود ما باشد؛ این مهم را هیچگاه نباید از نظر دور داریم.
این چشم‌انداز، البته عامدانه، در تیره‌ترین تصویر و تحلیل ممکن مطرح شد تا کسی ما را به خوش‌بینی و خوش‌خیالی متهم نکند. اما حقیقت آن است که برجام، همچنان یک برنامه مهم و یک مقاوله نامة ارزشمند و حتی سودآور برای دولت و مملکت ماست. اگر برخی نیروهای رقیب دولت، از «جسم‌ بی‌روح و جان برجام»‌سخن می‌گویند و دائماً برای تضعیف و تعطیل آن می‌کوشند، باید به این پرسش‌ پاسخ دهند که جایگزین شما در عرصة سیاست و اقتصاد بین‌المللی چیست؟ چگونه می‌خواهید در غیاب برجام، مجموعه پرتعداد قطعنامه‌ها و اعلانات سازمان‌ملل و برخی نهادهای بین‌الملل را که در زمان دولت‌های هشتم و نهم به کشور ما تحمیل شد(و بسیاری از آنها غیرضروری و نتیجة سیاست‌های غلط نودولتانِ ناوارد و مشکل‌آفرین بود)، دوباره تعلیق کنید و برفرض عدم وجود چنین مشکلاتی، چگونه می‌خواهید با اروپا و متحدان منطقه‌ای ایالات متحده وارد تعامل شوید یا حتی با آنها به مقابله برخیزید؟ توان اقتصادی کشور ما نیازمند بازسازی و تزریق سرمایه است. در حالی که سیاستهای ماجراجویانة برخی نیروهای داخلی، برخی از متحدان و شریکان سنّتی ایران، نظیر چین، را به سوی چشم بستن بر بازارهای ایران و رخت بربستن از این کشور سوق داده است. دوستان مذکور، لابد با نصیحت و انذار و تبشیر یا تهدید و سهمیه‌بندی به مقابله با این مشکلات کمرشکن خواهند رفت.
برجام، در حال حاضر، بیش از هرچیز، یک ضمانت‌نامه برای صلح منطقه‌ای و عدم تعرّض به کشور ما به بهانة دروغین فناوری تسلیحات اتمی است. تهمتی که می‌توانست ناکارآمد باشد، اما خودنمایی و نمایش‌های ناضرور و تهدیدات بیهوده سبب شد تا اجماعی علیه ایران شکل گیرد و ماجرای قطعنامه‌ها و تحریم‌های بین‌المللی بر علیه ملّت و حکومت ایران از قوه به فعل درآید. ماجراهای مربوط به سوء‌استفاده‌های تبلیغاتی رژیم اشغالگر صهیونیستی بماند که آن هم ماجرای دردناکی به انضمام همین ندانم‌کاریها بوده است.
عجالتاً طی یکصد و بیست روز آینده، باز هم آمریکا و رئیس جمهور بدنام این کشور، تبلیغات و مدعیات زیادی علیه ایران و برجام را مطرح خواهند کرد و می‌کوشند با تهدید و تطمیع طرفهای اروپایی و روسیه و چین، از استحکام مفاد برجام بکاهند و آن را در اجماعی بین‌المللی ملغی سازند. اگر ما درست عمل کنیم، این دستاویزها به دست آمریکایی‌ها نخواهد رسید و زیاده‌خواهی دولت این کشور در بازبینی و تجدیدنظر در مواد و مفاد برجام هم به جایی نخواهد رسید.
پس عاقلانه عمل کنیم، شکیبایی را از دست ندهیم و تا زمانی که طرح و برنامة مشخص و جایگزین مطمئنی نیافته‌ایم؛ کم یا زیاد، از برجام و منافع و ضمانت‌های آن بهره ببریم. کاری که دولت روحانی با زحمت و صبوری فوق‌العاده تاکنون انجام داده و همین به راستی شایستة تقدیر است:
به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند
چنین عزیز نگینی به دست اهرمنی

Email this page

نسخه مناسب چاپ