محک
پیشکسوتی اهل قلم در دوران انقلاب!
ابوالقاسم قاسم زاده
سرخط محک امروز، به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی به اصحاب مطبوعات و روزنامه‌نگاران اختصاص دارد که در آن نقش مهم، فعّال و مؤثری داشتند. متأسفانه در ایام نقد و بررسی سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی،‌ کمتر دیده شده است در روزنامه‌ها و یا دیگر رسانه‌ها از چگونگی و یا چرایی نقش مطبوعات یادی شود. حرفه روزنامه‌نگاری در ایران قدمتی بیش از یک قرن دارد و داستان گذر تاریخی آن در کشوری که همواره در بحران‌های گوناگون داخلی و خارجی و البته دگرگونی مستمر بوده، بسیار جذاب و خواندنی است.
این نوشته یادی است به اختصار از حرفه روزنامه‌نگاری و همه اهل قلم در مطبوعات آن روزهای پرالتهاب، اگرچه در این ۳۹ سال از گذر ایام انقلاب و تشکیل جمهوری اسلامی ایران، اغلب آنها که به قول معروف پیش‌کسوت‌های مطبوعات امروز به شمار می‌آیند، بی‌مهری و کم‌لطفی بسیار دیده‌اند.
حرفه روزنامه‌نگاری اگر اصول و معیارهای بسیاری داشته باشد که از پیچ و خم کوچه‌های گوناگون حرفه‌ای عبور می‌کند، اما اصل آن در این گزاره، اطلاع‌رسانی و نقد سالم تعریف می‌شود. نگارنده «محک»، اگرچه خود را، روزنامه‌نگار حرفه‌ای نمی‌داند، اما در نقد، اصلی را مراعات می‌کند و آن اجتناب از تمجید تجاری و یا تکذیب مچ‌گیرانه است. نوشتم «تمجید تجاری»! زیرا به نظر می‌آید این روزها، در روزنامه‌نگاری ما همچون سیاست از نگاه حرفه‌ای، تجارت نقش برجسته‌ای پیدا کرده است.
اگر به روزنامه‌های دوران پرتلاطم ظهور و بروز انقلاب نگاهی کنید، اولین دریافت این است که روزنامه‌نگاران آن ایام قلم به تجارت و کاسبی نمی‌زدند و اگر اندکی به زندگی آنها سرک بکشید، درمی‌یابید که با درآمدی متوسط و یا پائین‌‌تر از متوسط چرخه معاش و زندگی خود و خانواده‌ خویش را اداره و مدیریت می‌کردند. مردم از همه اقشار با شعار «آزادی» به خیابان‌ها آمده بودند و نزدیک‌ترین پیوند با آنها را اصحاب قلم در مطبوعات داشتند که چرخه اطلاع‌رسانی آنها در دایره محو «استبداد» و استقرار «آزادی» میچرخید.
در آن روزها رادیو و تلویزیون اگرچه عنوان «ملی» داشت اما در انحصار دربار شاهی و دولت شاهنشاهی بود. بدون آنکه اطلاعیه‌ای در بایکوت رادیو و تلویزیون انتشار یافته باشد، مردم خود آن را کنار زده بودند و چشم به مطبوعات و صاحبان قلم داشتند. در تاریخ سیاسی ایران مطبوعات و روزنامه‌نگاران اگرچه نشانه اقشار آگاه و روشنفکران جامعه را داشتند، اما مهمتر از آن مختصات جایگاه مردمی آنها است که همواره بیش از هر سیاستمداری و هر حزبی با گرایش‌های گوناگون، مقبولیت مردمی و مرجعیت در اطلاع‌رسانی و نقد سالم برای جامعه داشتند.
در فرصت و مجال این نوشته نیست تا نسبت به مطبوعات و نقش اهل قلم در دوران انقلاب بررسی و یا تحقیق همه‌جانبه داشته باشد.
اما به اختصار می‌توان چند شاخص و ویژگی‌ِ عرصه مطبوعات و اغلب کسانی را که در آن ایام قلم می‌زدند شمارش کرد.
۱ـ آزادگی، برجسته‌ترین انگیزه چرخش قلم آنها بود. زیرا در آگاهی تاریخی از حاکمیت و وطن خود دریافته بودند که بزرگترین آفت و بلای ایران «استبداد» بوده است. مبارزه با استبداد تنها و تنها با ایمان و باور آزادگی بخصوص در سیر تاریخی مطبوعات ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی تجربه‌ای مستمر بوده است. قیام مردم ایران در انقلاب اسلامی برای محو استبداد و باور به آزادی بود. شاخص‌ترین صفت ویژه اصحاب قلم در مطبوعات دوران پرتلاطم انقلاب، آزادگی برآمده از سیر تاریخی سیاسی ـ اجتماعی در کشور ما بود.
۲ـ در آن دوران اگرچه گرایش‌های گوناگون مذهبی و غیرمذهبی، طیف‌های گوناگون با جایگاه و تعریف «چپ» یا «راست» وجود داشت، اما در اغلب روزنامه‌ها و در جهت‌گیری مطبوعات کشور، ملاک اصلی مردم و رهبری بود. خیلی زود بسیاری از کسانی که در مطبوعات قلم می‌زدند، دریافتند که رهایی از سلطه استبداد، در گرو همسو بودن با مردم و رهبری انقلاب است. مطبوعات در وسعت کشور پل اطلاع‌رسانی بر معیار وحدت، همدلی، اطلاع‌رسانی سالم، مبارزه با شایعات و … بود. همه مردم در سراسر کشور روزنامه‌خوان نشده بودند ولی به سلامت اخلاقی مطبوعات و حرفه روزنامه‌نگاری در ایام انقلاب اسلامی ایمان داشتند. موفق‌ترین روزنامه، مردمی‌ترین آن بود. مطبوعات موتور فعال همبستگی شده بود.
۳ـ روشنفکری در ایام مبارزات انقلابی محک و معیار مردمی و اصالت باورهای دینی ـ ملی از طریق مطبوعات پیدا کرد. صوت و تصویر در انحصار رادیو ـ تلویزیون دربار بود، اما چشم مردم برای آگاهی از رویدادها و اطلاع‌رسانی، در صفحات مطبوعات و روزنامه‌ها می‌چرخید. قلم جایگاه «سوگند الهی» پیدا کرد.
۴ـ اگرچه سیر بیش از یک قرن روزنامه‌نگاری و مطبوعات در ایران خود تاریخی از خدمات و خیانت است، اما این مسیر، از نهضت مشروطه تا کودتای بیست و هشت مرداد و تا پیروزی انقلاب اسلامی،‌ مملو از اسناد افتخار پیش‌کسوتان اهل قلم در پاسداری از استقلال و آزادی است، که تاریخی خونبار اما سربلند و پیروز دارد. یاد و یادآوری تاریخ روزنامه‌نگاری در ایران فصلی از مقاومت، ایثار، شهامت و سربلندی مردم و میهن ما است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ