محک
دلار، کالای خارجی!
ابوالقاسم قاسم زاده
بحث تلخ و شیرین نوسان قیمت دلار و اخبار نرخ صعودی آن در بازار ارز (خرید و فروش) فراگیرترین خبر و شایعات را رقم زده است. از مدیر کل بانک مرکزی که همه او را مسئول، اما ارباب اصلی دلار و کلید‌دار بازار ارز می‌دانند گرفته، تا نمایندگان مجلس و اغلب اقتصاددانان و همه رسانه‌های داخلی و خارجی به ویژه مطبوعات داخلی، همچنین دوستان و هواداران دولت و مخالفین آن، همگی این روزها درباره مکافات دلار، مثنوی می‌سرایند. علت‌یابی می‌کنند و دلایل بسیار و گوناگونی را می‌شمارند! با این همه هنوز به روشنی و به قول امروزی‌ها به صورت شفاف و دقیق معلوم نیست که چرا دلار افسار گسیخته شده است. اما در بلبشوی مدیریت و هرج و مرج بازار ارز، این فصل بدون نیاز به نقد و بررسی آشکار است که «دلار» نبض معیشت عمومی مردم را در اختیار گرفته و بر قیمت‌گذاری اغلب کالاهای مورد نیاز مردم و تهیه سبد مایحتاج روزانه و عمومی تأثیر تخریبی شدید دارد.
در این میان فصل مشترک نقد اوضاع کنونی بازار ارز و نوسان لحظه به لحظه قیمت دلار اینجاست که دلار در انحصار دولت و بانک مرکزی است. زیرا عمده‌ترین درآمد دلاری کشور از فروش نفت به دست می‌آید که به صورت انحصاری در اختیار دولت است. ریش و قیچی نرخ دلار در ید قدرت مدیریت بانک مرکزی و تدبیر مالی دولت است. برهمین باور، گروهی از کارشناسان پولی در اقتصاد ایران به «تک نرخی» شدن دلار اصرار می‌ورزند و می‌گویند اگر دلار در ساحت شرایط اقتصادی و به خصوص تولید و نرخ تورم و رکود محاسبه گردد، دولت به جای تکرار تجربه شکست خورده تثبیت دستوری نرخ ارز (دلار) باید با محاسبه آن را تک نرخی اعلام کند و محاسبه نشان می‌دهد قیمت واقعی و رسمی دلار تک نرخی شش هزار تومان است!
همین دیروز دوست صاحب نظرم در یادداشت روزنامه اطلاعات (تکرار تجربه‌های ناموفق) از تجربه‌های شکست خورده و دستوری تثبیت نرخ ارز از اواخر دهه ۸۰ تا امروز نوشت:
«ما تجربه تثبیت دستوری نرخ ارز را در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ داشتیم که با وجود تورم دو رقمی به طور مصنوعی ثابت نگه داشته شده بود. در آن زمان با درآمد نفتی بالا چند سالی توانستیم با اتلاف منابع ملی و ارزی به این وضع ادامه دهیم اما به محض کاهش درآمدها و مشکلات پیش آمده در ورود و دریافت درآمدهای نفتی، چنان بلایی بر سر اقتصاد کشور و مردم آمد که دیدیم و دیدید، اما با وجود چنین تجربه‌ای که قبلا هم تجربه‌‌اش کرده بودیم متاسفانه در دولت یازدهم نیز همان را مجددا تجربه کردیم.
حال هم برای حل مسئله به دنبال نشانی‌های غلط می رویم. به عملکرد دولت از نیمه دوم سال گذشته تا به حال دقت کنیم. دولت برای کنترل نرخ ارز با شرمساری مصوبه کاهش نرخ سود بانکی را در محدوده زمانی خاصی لغو کرد و خود و نظام بانکی را بدهکارتر.
چند روزی نرخ ارز پایین آمد. از آن تاریخ تا به حال اما دخالت غیرمنطقی‌اش در بازار و بگیر و ببندها، دستورالعمل‌های بیهوده و بی‌‌اثر، توزیع دهها و صدها میلیون دلار با فروش ارز مسافری و با کارت ملی و نظایر آن هنوز نتوانسته آن را پائین بیاورد. هرچند بخشی از این آشفته بازار عملیات روانی ناشی از تهدیدها و حملات تبلیغاتی دشمن و ترس مردم از کاهش بیشتر ارزش پول ملی است اما بخش مهمی از آن هم به بی‌تدبیری و عملکرد غلط و دخالت بی‌جای دولت و بانک مرکزی در تثبیت دستوری نرخ ارز و عدم انجام اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران مرتبط است.»
اما دولت و رئیس کل بانک مرکزی این برداشت‌ها را نمی‌پذیرد و قبول ندارد. همچنان می‌گوید: نرخ دلار در بازار «حباب» است و به زودی می‌ترکد و برطرف می‌شود! حتی اگر نگاه و باور رئیس کل بانک مرکزی، واقعیت باشد، باز هر بار که این «حباب» می‌ترکد تا حباب دیگر که بسیار بزرگتر و گسترده‌تر می‌شود، همه دلالان ارز روز به روز مسیر تشکیل حباب جدید را رصد می‌کنند و به جای کنترل بازار از سوی بانک مرکزی، بازار را در انتظار شکل‌گیری حباب جدید هدایت می‌کنند. از ویژگی‌های کاسبکاران دلار در بازار پولی یکی هم این است که با دلارهای غارت شده از یک حباب در دوره زمانی تا تکرار دوره جدید صبر دارند و در انتظار می‌مانند. دلارهای انباشته به جریان تولید و کارآفرینی هدایت نمی‌شود بلکه مصرف جریان فساد فراگیر در چرخه مالی و اقتصادی کشور می‌شود. به خصوص هجوم واردات قاچاق کالا را تسهیل می‌کند. چرخه بلبشوی نرخ دلار گستره فسادهای مالی در کشور را عمیق‌تر و گسترده‌تر می‌سازد. دلار را باید «کالای خارجی» نامید که مجموعه اقتصاد ملی را در نبض نوسان‌های قیمت خود در کنترل دارد.
اگر فساد را سرطان اقتصاد ایران بدانید، تغذیه آن با دلار است، دلارهای نفتی و یا درآمدهای ارزی که خوراک اصلی جریان فساد مالی در کشور است.
پرسش امروز محک این است که اگر می‌نویسند: سعودی‌ها دلارهای نفتی را خرج خرید تسلیحات نظامی می‌کنند و به جیب ترامپ می‌ریزند، ما با دلارهای نفتی خود چه می‌کنیم!؟ به سرطان مرگبار فساد و رشد آن خوراک نمی‌دهیم!؟

Email this page

نسخه مناسب چاپ