یادداشت
اعراب و میراث جنگ
سیدمسعود رضوی
آنچه در روزهای اخیر با عنوان حمله آمریکا و متحدانش به نقاطی از خاک سوریه اتفاق افتاد برای ما که بحران‌ها و شرایط دشواری را طی دهه‌های اخیر از سر گذرانده‌ایم، رخدادی چندان تهدید کننده یا ترسناک محسوب نشد و هرگز نمی‌شد. ورود آمریکا و شرکای همیشگی‌اش به صحنة جنگ در آن منطقة زخم خورده و ویرانه مدت‌هاست تعلیق شده و در واقع بازی آمریکا با کارت عربستان و خطاهای پی درپی در عراق و لیبی و مناطق دیگر خاورمیانه، موجب حذف تدریجی آمریکایی‌ها شده و آنان به عنوان بازیگران استراتژیک، دیگر نقش مهم و درجه اول ندارند. با این همه آمریکا به دلیل تأثیر هژمونیک و عمیق در نسل‌هایی از رهبران عرب و در ساختار سیاسی و نهادی کشورهای عربی ـ به‌ویژه در حوزة کشورهای جنوبی خلیج فارس ـ نمی‌تواند به کلی نادیده گرفته شود و فاقد هرگونه نقشی تعریف شود. اما این نقش‌ها و تأثیرِ سیاسی و امنیتی و نظامی آن بسیار کاهش یافته است. تنها رسانه‌ها و دستگاه‌های تبلیغاتی در کشورهای غیر دموکراتیک و خودکامه منطقه دربارة آن اغراق کرده و سناریوهای عامه پسند ارائه می‌دهند.
حملة موشکی و هوایی اخیر به سوریه را می‌توان از زوایای مختلف مورد بحث و تحلیل قرار داد. زیرا این حمله بیش از آن که مبنای واقعی و عینی داشته یا بر معادلات موجود در منطقه تأثیر بگذارد به برخی نیازهای روانی و تبلیغاتی پاسخ داد. به یک معنا، نوعی التیام و تشفی خاطر برای دوستان و متحدان منطقه‌ای ایالات متحدة آمریکا در خاورمیانه محسوب می‌شد. به‌ویژه عربستان سعودی که به طور کلی واقعیات پیرامون را رها کرده و به جای تلاش در رفع مشکلات خاورمیانه، به رفاقت و آیین دوست‌یابی و اعجاز در واشنگتن و کریدور کاخ‌های اروپا روی آورده و بدان‌ها دل بسته است. غافل از این که، این کشورها، به سیادت آمریکا، مدت‌هاست میدان نبرد در سوریه را وانهاده و تنها برای حفظ ظاهر و کسب برخی اطلاعات از زمین، معدودی از گروه‌ها و افراد شبه نظامی را در شمال سوریه و برخی نقاط خارج از مرکز و دور از پایتخت، تحت حمایت خود قرار داده و با آموزش و تجهیزات سبک در کنار خود نگاه داشته‌اند.
با توجه به چنین موازنه‌ای که بخش مرکزی و استراتژیک آن در اختیار قدرت‌هایی چون ایران و روسیه و نیروهای دولتی سوری و هم پیمانان بومی و منطقه‌ای قرار گرفته، افق فعالیت و امید عربستان بسیار مبهم و تیره است. دولت سعودی که درگیر جنگ جنایتکارانه و بلاتوجیه علیه کشور و ملت فقیر و رنج دیدة یمن شده و درحقیقت در باتلاق جنوبی گرفتار شده است، تمام متحدان و مزدوران سلفی و گروه‌های خلق الساعه نظیر شبه نظامیان و میلیشیای حمص و حلب و حوالی دمشق را از دست داده و پس از شکست بزرگ در عراق و بازپس گیری تمام نقاط و بلاد آن کشور از داعش و سلفی‌ها، تنها یک راه در پیش روی خود می‌بیند و آن بزرگنمایی نقش ایران به مثابه خطر عمده و دشمن اعراب و نزدیکی به اسرائیل و آمریکا برای پر کردن خلاء بزرگی است که در اثر شکست‌های اخیر در ذهن بیمار رهبران این کشور پدید آمده است.
جنگ سوریه یک فاجعة انسانی است و با رفتار داعش و القاعده و دیگر گروه‌های سلفی، مصیبتی برای اسلام و مسلمانان محسوب می‌شود. این عرصه از پیچیده‌ترین صحنه‌های نبرد نظامی و سیاسی و امنیتی و حتی ایدئولوژیکی در تاریخ بشر است. در این گزاره تردید نباید داشت. اما ظهور برخی نودولتان و سیاستمداران تازه‌پا و فاقد فکر و شخصیت و خلاقیت در منطقه بر دامنه و عمق این پیچیدگی افزوده است.
محمد‌بن سلمان تحت تأثیر مدعیات و افسانه بافی امریکوفیل وزیرخارجه دولت سعودی عادل جبیر در حال سیر و سیاحت در عوالمی به کلی متفاوت از جهان واقعی و عینی ماست. در امارات متحدة عربی حباب بزرگی از سیاست‌ورزی غیر واقعی و بلندپروازانه شکل گرفته و وزیر خارجة بی‌تجربه و برخی تاجران تازه وارد در سیاست در حال گره زدن سرنوشت این امیرنشین به استراتژی وَهمی سعودی هستند. خام ‌خیالانه جهان توییتری را بر جنگ دشوار و سختی که بر روی زمین سوختة سوریه جریان دارد برگزیده و شعارهای نژادی و نفرت‌پراکن تولید می‌کنند.
در برابر این جریان سهل انگار و بی‌مسئولیت، البته باید هشیار بود. زیرا دقیقاً به دلیل ناتوانی در رقابت میدانی و عینی، خواهند کوشید دامنه و وسعت و زمان جنگ را چنان افزایش دهند که پای رقیبان دیگر و دشمنانی همچون رژیم صهیونیستی برای جبران مافات به صحنه باز شود. سلاح اصلی و نهایی این گروه همچنان دلارهای نفتی است و سرمایه‌ای که به جای توسعة حیات و معیشت و اقتصاد و فرهنگ خاورمیانه، خرج می‌شود تا بمب و نفرت و خون و تباهی خلق کند.
زمانی دیگر باید درنگ کرد تا این تازه رسیدگان متوجه شوند که آمریکا و رژیم اشغالگر هیچ گامی برای بهبود و بهکرد زندگی و افزایش اقتدار هیچ کشور اسلامی برنخواهند داشت و هیچ قشون قدرتمند و کشور پیشرفته‌ای را در خاورمیانه تحمل نخواهند کرد مگر به مثابه رقیب و خصم.
آخرین نکته دربارة حمله موشکی اخیر به سوریه این که علیرغم هزینه هنگفت مالی و رسانه‌ای که نوعی تعلیق و انتظار در عوالم خیالی و اوهام عربی ایجاد کرد، هیچ نتیجه‌ای در صحنة خونین و دردناک سوریه ایجاد نکرد و این حقیقت را عاقلان پیشاپیش دانسته و گفته بودند.‏

Email this page

نسخه مناسب چاپ