به انگیزه روز جهانی زمین پاک
زخم زباله بر صورت زمین
 

موج بر می‎دارد، خیزاب می‌کشد؛ اگر به بیرون شهر و جاهای دفن زباله(کهریزک) بروید اقیانوس کثیف(طلا؟) را خواهید دید؛ دفن ۹۵۰۰ تن زباله روزانه تهران، لق‎لق زبان است؛ دیگر زمینی برای خاک‌‍‌کردن آشغال نیست.
روزی کودکی یک مورچه روی تکه نان خویش دید؛ به جای این که او را بکشد، تکه نان را آهسته یک گوشه گذاشت؛ مورچه گفت: تو چه مهربانی اما می‎دانی پدرت تا کنون هزاران مورچه کشته است؟ کودک گفت: کجا؟ مورچه گفت پدرت برای نزدیک‎کردن راه خود به باغ میوه، از میان‌بُر می‌رود، در حالی که آن‌جا محل زندگی ماست و پدرت ندانسته هر بار ما مورچه‌ها را لگدمال می‌کند تا به باغ میوه خود برسد.
ما انسان‌ها ناخواسته و نداسته به سرشت طبیعت آسیب می‎زنیم. زمین جاودانه نیست، حتی اگر یک ته‎سیگار هم روی زمین نیاندازیم، باز هم جاوادانه نخواهد بود. خورشید که امروز زندگی‌بخش است، روزی پرتوهایش به اندازه‎ای سوزنده خواهد شد که هیچ موجود زنده‌ای آن را تاب نخواهد آورد؛ کم‎کم گیاهان خواهند سوخت و سپس نوبت به انسان‌ها خواهد رسید؛ اما آیا این پروانه‌ای در دست ماست برای این که دست به کار شویم و پیش از خورشید، زمین را ویران کنیم؟
تا کنون هزاران درخت سرنگون کرده‌ایم و ۸۰ درصد زمین(مگر کویر) را ویران ساخته‌ایم، به گونه‌ای که بازگرداندن زمین به حال نخست، نشدنی است؛ کار ما انگار تنها سرنگونی درختان است، به راستی تا کنون به جبران درخت‎های انداخته چند نهال کاشته‌ایم؟ یا در فعالیت‌های محیط‎زیستی برای نجات جنگل‎ها، چه گامی برداشته‎ایم.
رودخانه‎ نزد روستایی، ارزش زیادی دارد چون هم درختان و زمین کشاورزی خود را با آن آبیاری می‌کند و هم جانوران‌اش از آن سیراب می‎شوند؛ ولی ما شهری‎ها همه زباله خود را روانه رودخانه‎ها می‎کنیم و همین سبب می‎شود که آبی که سرانجام به روستا می‎رسد، آلوده باشد.
با پیشرفت‌های دانش، راه چیرگی انسان بر طبیعت هموار شد اما خودخواهی انسان سبب شد میان او و زمین، کارزاری نابرابر پدید آید و به ویرانی زمین بیانجامد.
پول دهید و آشغال تولید کنید
در دوران انبوه دستاوردهای دیجیتالی، برندها برای افزایش سودبری خود، به تولید کالاهای شیک ولی با عمر مفید اندک رو می‌کنند تا(برای نمونه) مردم زود-به-زود گوشی کهنه خود را کنار بگذارند و
نواش را تهیه کنند. اینک در برخی روستاها هنوز کسانی هستند که رادیوهای چند دهه پیش خود را دارند و هر روز بدون مشکل از آن استفاده می‎کنند؛ کسی این سخن را رد نمی‌کند که کالاهای الکترونیکی دهه‎های پیش، عمر بیشتری داشتند و برخی از آن‌ها بی‌مرگ‌اند؛ ولی امروز با این همه گارانتی و وارانتی، کالاها گول‎زننده می‌نمایند؛ انسان هزاره‌ سوم، گواه خیزابی از کالاهای الکترونیکی با عمر کمتر از ۶ ماه است که زود به زود از رده خارج و روانه زباله‌دانی می‌‌شود و با خود انبوهی از فلزهای سمی(سرب، جیوه و…) را به درون خاک و آب می‎برد تا ماهیت زندگی‎ساز آن‌ها را بگیرد.
چرا اراده پاکیزه‎نگه‌داشتن زمین در ما نیست؟ شاید برای آن که هستی‌یت افراشتگی درختان، آبی آسمان، آرامش کوهستان و نغمه جویبار را درنیافته‌ایم؛ تا کنون هر آن‌چه از زمین خواسته‎ایم به ما داده است بی آن که چیزی از ما بستاند ولی زیاده‎خواهی‎های انسان را پایانی نیست؛ انسان زمین را ویران کرده ناآگاه از آن که پیامد این ویرانی، گریبانگیر خودش خواهد بود.
افسردگی، دل‎مردگی، سردردهای آزارنده، وارونگی هوای پاییزی، افت اقتصادی، آلودگی شهری، گازها و دودها و سوراخ لایه اُزن، آلودگی هوا و درخت و گیاه و سمی‎شدن آب و آب‎شدن یخ‌های شمالگان و جنوبگان، همه این‎ها از پیامدهای نازندگی انسان بر روی کره خاکی است؛ ما زندگی نمی‌کنیم، نامهربانانه بر زمین یورش می‎بریم. انسان‎ها در دوران‌های گذشته زمین، مهاجرت می‎کردند ولی امروز از محیطی که خود آن ‎را ویران ساخته‎اند، می‎گریزند. خیزاب اقیانوس زباله، چنان به کشتی زندگی می‎کوبد که آسایش را گیاه و پرنده وچرنده و خزنده گرفته است مگر ان که بازیافت دور ریزها و بازگردش انرژی به داد برسد.
گریز از زباله‌ خود
مشیانه(مادر انسان‌ها) هنگامی که سیب را خورد، ته آن را در طبیعت نریخت بلکه در برابر پرنده‌ای گرفت تا از آن تغذیه کند. روش خردمندانه و با آسیب کم‌تر ، چرخش و بازچرخش سلامت ماده و انرژی است تا زندگی‌ها کم‎پیامد باشد؛ ولی اینک در طبیعت و در جاپای هر یک از انسان‌ها،کوهی از آشغال دیده می‎شود.
هرگز اندیشیده‌ایم که میمون‎ها در طبیعت چقدر زباله تولید می‎کنند؟ هیچ. ولی انسان در خانه و در فعالیت اجتماعی و در کنش‎‌وری محل کار و نیز در صنعت و هنگام راندنِ خودرو و حتی هنگام رفتن به فضا، از خود انبوه زباله‌های سرگردان زیادی به‌جای ‎گذاشته است بی آن که در برابر آن‌‎ مسئول باشد. برای نمونه، یک کارخانه‌دار، زهرآب تولیدش را به دریا می‌ریزد و هنگامی که آب دریا آلوده می‎شود در برابر کودکان بومی بی‎تفاوت است و تنها در برابر کودک خود مسئولانه برخورد می‎کند و او را از شنا در دریا باز می‎دارد و برای آب‌تنی(برای نمونه) به استخر می‎برد.
زنگ‌ها را کسی نمی‎شنود
نقی خوشکامی- کارشناس شهری:«روز جهانی زمین پاک هر سال در ۲۲ آوریل)۲ اردیبهشت( در همه جهان برگزار می‌شود. سال ۱۹۶۹ جان مک مونل، ایده برگزاری یک روز به نام زمین پاکیزه را در همایش یونسکو مطرح کرد که پذیرفته شد. در ایران نیز همزمان با جهان تا یک‎هفته در باره زمین پاک، سخن می‌گویند و می‌نویسند.»
«چند دهه است که زنگ‌های خطر برای زمین به گوش می‌رسد؛ روزی نیست که خبرها و گزارش‌های ناگوار از جهان شنیده نشود و نگرانی کارشناسان محیط‎زیست را در پی نداشته باشد؛ آوای رها‎بخش روز زمین پاک، یکی از این زنگ‌هاست که در همه جهان شنیده می‌شود. امروز با پیشرفت هرچه بیشتر صنعت و فناوری، زمین و زیست در آن با دشواری‎های روزافزون رو-به-رو شده است.»
«آلوده‌سازی منابع طبیعی، پدیده ویرانگر محیط‌زیستی دوران ماست. با پیشرفت و توسعه شهرنشینی، روزانه انبوهی از آشغال زباله در طبیعت رها می‌شود و و روشن نیست زمین تا کی پذیرای این‌همه آشغال خواهد بود.»
«در ایران هزینه زیادی در راه گردآوری آشغال‎ها هدر می‌رود چون برنامه بازیافت آنچنانی وجود ندارد. کمبود زمین مناسب، نبود قانون پیشرفته، نبود دیده‎بانی بر جاهایی که آشغال‎ها خاک می‎شود و کمبود ماشین‎های بازیافت و همکاری مردمی اندک در شمار مهمترین چالش‌های شهرداری‌هاست.»
«محیط زندگی ما اینک نه هوای سالم دارد و نه غذای سالم و نه آب پاکیزه. آلودگی آب‌ها، رهاشدن سیل زباله‌ها در گوشه وکنار، استفاده بی‌سامان از سم‌های کشاورزی و نبود برنامه جایگزین مبارزه بیولوژیک با مبارزه شیمیایی از چالش‎های بزرگ زیست‎محیطی است.»
تا می‎توانیم دور نریزیم
زهره فرشید زاد- کارشناس محیط زیست:«روز زمین پاک، مناسبت سالانه‎ای است که با هدف افزایش آگاهی و پاسداشت محیط‎زیست و کره زمین نامگذاری شده است. یکـی از مراکـز دست‎اندرکار این روز، دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان‌های حفاظت محیط‎زیست است. از برنامه‏های مهم این سازمان در این روز، جلب همکاری‌های مردمی، شناساندن دوستداران محیط‎زیست و گروه‌های موفق در این زمینه است و اجرای برنامه‎های همگانی و پاکسازی قلمروهای آلوده کرانه رودها و کنار دریا و کوهستان و جنگل و دشت‌ها و کناره جاده‌هاست.»
«بهتر است مردم برای کودکان خود از پوشک قابل شستشو استفاده کنند. کاغذ سفید را بی‌هوده هدر ندهند و بکوشند کارهاشان را بی‌استفاده از کاغذ انجام دهند و فیش‌های خانه را اینترنتی پرداخت کنند. هدرکرد بی‌هوده کاغذ در حقیقت، افتادن درختان دور و بر زیست‎محیط ماست. هر یک از ما انسان‎ها در سال، کاغذ زیادی هدر می‌دهیم که در واقع درختی‌ست که دگردیس به زباله می‌شود و بر دی‌اکسیدکربن هوای تنفسی ما می‌افزاید.»
«برای هر زباله‎ای باید در اندیشه ساخت کارخانه یازیافت بود؛ برای نمونه، راه‌اندازی کارخانه بازیافت کاغذ مهم است چون هر روز در همین تهران، هزاران تُن کاغذ و مقوای دورریز روانه طبیعت می‎شود و آنگاه از کشورهای همسایه که با گردآوری کاغذپاره‎هاشان آن‎را بازیافت می‎کنند، کاغذ می‎خریم.»
«امروز با در دسترس‎بودن کامپیوتر می‏توان در وُرد تایپ کرد و با این کار کاغذ کمتری هدر داد. سفر با ترن هم دلپذیرتر است و هم ارزانتر و هم کم‎‌خطر؛ ترن‎ها دوستدار محیط‌زیست‌اند در حالی که هواپیما دی‌اکسیدکربن فراوانی پس می‌دهد.»
«دیروز مادران‌مان می‎گفتند آب‌خوردنِ زیادآمده لیوان را دور نریزیم ولی امروز پدران‎مان می‎گویند حتی یک چکه آب را دور نریزیم؛ دیده‎اید در برخی تصاویر که یک پرنده شهری تشنه، منقار به درون شیر آب بوستانی گرفته که چکه‌ای بنوشد؟ دورریز آب به زیان زمین می‎انجامد؛ آب انبوهی که از دوش خانه، یکسره فوران می‎زند، با آمیختن به شامپویی که به موی خود زده‎ایم، روانه اگو می‎شود و اگر به درختی برسد آن را می‎خشکاند؛ باید دوش ۵ دقیقه‌ای روزانه را به ۴ دقیقه رساند.»
«اگر هر ماه برنامه‎ای برای بردن کودکان خود به طبیعت داشته باشیم و نیز بردن‌شان به کنار رودخانه‎ و شناساندن آن به کودک، سبب می‎شود هنگامی که بزرگ شد، بکوشد فعالیت‎اش به گونه‎ای نباشد که منجر به آلودگی رودخانه‌ها شود.»
«نباید چشم به راه جامعه ماند؛ باید اهل خانه آغازگر باشد زیرا آغاز کار از محیط خانه است و تر-و-خشک آشغال‏ها باید از درون خانه جدا شود. کار سازمان‎های بازیافت و دگردیس آشغال‎های بی‎ارزش به مواد کاربردی(کمپوست و کود گرانوله) در پروسه‎های دیگر قرار دارد. اگر همه گروه‎ها در هر جا و مکانی که هستند، کارهایی که به دوش‎شان است به خوبی انجام دهند، فرآیند بازیافت با توامانی از موفقیت همراه خواهد بود.»
کاغذهای بی‎زبان
و سفارش‌های نقی خوشکامی:«کاغذها را نباید با دور ریختن، از دُورِ بازیافت خارج کرد. انسان‌های دلسوز که در برابر محیط‎زیست، قلبی پرتپش دارند، می‎کوشند راه‎های بهتری برای بازیافت کاغذها بیایند.»
«یکی از چیزهایی که به آسانی دگردیس به زباله می‌شود کاغدپاره است؛ بسیاری از مردم در هر کسب‌وکاری با گونه‎های کاغذ سر-و-کار دارند و پس از اندک‎زمان آن‌ها را دور می‌ریزند؛ شاید انسان‎ها بیاندیشند که کاغذ نه کثیف است و نه بدبو و نه سنگی بر سر راه کسی، پس ایرادی ندارد اگر به هر گوشه و کنار پرت شود؛ ولی سرب موجود در کاغذنوشته‎ها و و روزنامه‌ها به فلزهای سنگین خاک می‎افزاید. نباید کاغذ-پاره‎ها را با مواد تَر دور ریخت که ارزش بازیافت خود را از دست بدهند.»
«می‌توان کاغذ پاره‌ها را جایگزین وسایل یک‌بار مصرف روزانه کرد و به جای کیسه‌‌های نایلونی از کاغذ‌ دور ریز استفاده کرد. هنگام جابه‌جایی ظرف‌های بلور و سرامیک نیز کاغذپاره‌ها به کار می‌آیند و پوشش خوبی برای لب‎پر نشدن آن‌هاست. به جای آتشزنه و نفت یا بنزین از کاغذپاره برای گداختن زغال استفاده کرد که زودتر جواب می‏دهد. پول خود را برای خرید سفره نایلونی یک‎بار مصرف هدر نداد که آلاینده طبیعت است و به جایش از تکه‎های بزرگ کاغذ دور ریز و روزنامه استفاده کرد؛ گذاشتن دیگ کوچک خورش روی تکه کاغدی از سوختن سفره نایلونی جلوگیری می‎کند.»
رهایی جزیره از نابودی
به سبب نگرانی از آسیب‎‌دیدن ماسه‎زارهای جزیره بوراکای فیلیپین، دولت این کشور برآن شده که تا ماه‎ها ورود گردشگران را به این قلمرو قدغن کند.
سخنگوی دولت فیلی‌پین می‌گوید:«قانون بستن این جزیره به روی گردشگران از آوریل امسال اجرا می‌شود. اینک کل جزیره بوراکای، دگردیس به اگو شده است.
این جزیره که برای داشتن شن‌های سفید کرانه‎ای خود شهرت جهانی دارد، سال گذشته میزبان نزدیک به ۲ میلیون جهانگرد گریزان از شهرهای سرسام‎آور دنیا بود. برنامه بستن این جزیره به روی گردشگران، سبب نگرانی هزاران تن از کسانی شده است که در زمینه‌های گوناگون صنعت گردشگری در این جزیره کنش‌وری دارند.
نزدیک به ??? رستوران، هتل و مرکز گردشگری فعال در این جزیره وجود دارد و گردش مالی آن‌ها در سال گذشته بیش از یک میلیارد دلار بوده است. دولت فیلی‌پین می‌گوید: شرکت‌هایی که از این برنامه زیان می‎بینند کمک مالی دریافت خواهند کرد.
روشن نیست که قدغن‎شدن ورود گردشگران چگونه اجرا خواهد شد. پیش‌تر وزارت تجارت و صنایع فیلی‌پین پیشنهاد داده بود که بستن جزیره پله‎ به ‎پله انجام گیرد چون اجرای یک برنامه ناگهانی، برای کسب و کار و نیاززیستی ساکنان جزیره زیان‌آور خواهد بود.
برنامه بستن جزیره در پیِ نگرانی‌ها از نابسامانی زیست‌‎محیطی جزیره پیش آمده است. دلسوزان هشدار داده‎اند که زه‎آب و آشغال‎های مغازه‌ها، رستوران‌ها و مراکز گردشگری به درون آب‎های دور و بر می‎ریزد.
رئیس‎جمهور فیلی‌پین از رستوران‎داران و مراکز گردشگری انتقاد می‌کند که چگونه خود را خوشنود می‎کنند در قلمروای که درآمد و نیاززیستی‌شان در گرو سلامت‌‍‌اش است، بریز و بپاش ویرانگر داشته باشند و دریا را بیالایند.
اینک چشم‎انداز کوهه‌های آشغال، به دیگر چشم‎اندازهای طبیعی جزیره بوراکای دهن‎کجی می‎کند. هر چند این کوهه‌های زباله از دید جهانگردان پوشیده نگه داشته می‎شود ولی باد دریا بوی آن را به بویایی جهانگردان می‎رساند و زمانی خواهد رسید که خارجیان از سفر به جزیره بوراکای خودداری کنند.
یکی از مقام‌های دولتی می‎گوید: سرمایه‎گذاران و فعالان جزیره به سبب آسان‎انگاری در انجام وظیفه ‎زیست‎محیطی خود مسئول‌اند و باید پاسخ‎گو باشند؛ آنان باید یا جزیره را از زباله پاکیزه کنند یا به‌ناچار محل کار و کسب‎شان برای همیشه پلمپ خواهد شد.
علی درویشی

Email this page

نسخه مناسب چاپ