نشست آنکارا، فصل تازه‌ای در سیاست خارجی ایران
 

روسای جمهوری سه کشور ایران، روسیه و ترکیه، در آنکارا دور یک میز نشستند تا آخرین دستاوردهای مذاکرات برای حل بحران سوریه را مرور کنند. در حالی که غرب در روند گفتگوهای ژنو برای حل بحران سوریه، به بن‌بست رسیده بود، گفتگوهای محور مسکو، تهران و آنکارا با روند مناسبی در حال پیشروی است و این روند شاید، خود، تحول مهمی در حل بحران سوریه باشد. در این باره خبرآنلاین با ابراهیم فراهانی، کارشناس مسائل خاورمیانه گفتگو کرده که از نظر می گذرانید:
- می توان به چشم انداز نشست سه جانبه آنکارا با حضور سران ایران، روسیه و ترکیه امیدوار بود؟
* این نشست در آنکارا در حقیقت نشست دوم سران سه کشور در مورد سوریه بود. قرار است نشست سوم نیز در تهران برگزار شود، این روند باعث شکل‌گیری بلوکی متشکل از سه کشور روسیه، ایران و ترکیه شده است. برای اولین بار این نشست، بدون در نظر گرفتن همکاری با غرب شکل گرفته و اهمیت این مسئله از این لحاظ است که سه کشور به دنبال تلاش برای نزدیک کردن منافعشان به همدیگر این روند را پیش می‌برند و برای منافع مشترک وارد یک بلوک شدند. در این مسیر هشت دوره گفتگوی آستانه‌ را داشتیم، دو دوره سوچی و دومین دوره سران نیز در آنکارا برگزار شد. این بلوک چند خاصیت و چند منفعت برای این سه کشور دارد:
اولاً باعث شد که روند تنش سوریه به شکل بسیار زیادی کاهش پیدا کند و اصلا مذاکرات آستانه برای کاهش تنش در مناطق بحرانی سوریه بود، مبارزه با داعش شکل جدیدی گرفت در صورتی که تکفیری‌ها پش از آن از مرزهایی که ترکیه بر آن کنترل داشت، حمایت مالی، نظامی، تسلیحاتی می شدند و وارد سوریه می شدند. این روند بسته شد و ترکیه به همین دلیل وارد گفتگوهای آستانه شد و وارد شدن آن به این بلوک موثر بود.اما این بلوک یک مشکل بسیار بزرگی که داشته و تاکنون هم حل نشده، این‌که آیا ترکیه به تمامیت ارضی سوریه متعهد است یا نه. این اولین مشکل است که در حمله ترکیه به عفرین منعکس شد و سخن از تابعیت عفرین به استان اسکندرون به میان آمد و ترکیه در این رابطه سعی می کند این منطقه را به صورت یک حالت خودمختاری در ‌آورد در حالی که ترکیه می‌توانست با دولت سوریه برای مبارزه با «پ.ی.د» همکاری کند. اما دومین مشکلش این است که غیر از این‌که به تمامیت ارضی سوریه در عمل متعهد نیست، در سخن و عمل، دولت اسد را به رسمیت نمی‌شناسد. این دومین مشکل روند این بلوک است که با این روند از پیچیدگی بحران سوریه کاسته نمی‌شود و در دوران پساداعش نیز فضا به سمت حل‌شدن نمی‌رود و در این باره ترکیه هم دلایل خود را دارد.
- دلیل این موضع متناقض ترک‌ها چیست؟
*ترکیه از سال ۲۰۱۴ وارد ائتلاف به رهبری آمریکا شد و می‌خواهد در عین حال تاثیر و حضور خود را در سوریه داشته باشد، چون ائتلاف به رهبری آمریکا، دولت اسد را به رسمیت نمی‌شناسد و ترکیه یک بازی‌ دوگانه‌ای را انجام می‌دهد که هم در آن ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا حضور داشته باشد، هم در این بلوک با ایران و روسیه همراه باشد؛ از همین روست که دولت اسد را به رسمیت نمی‌شناسد.
- روند این مذاکرات را چطور می بینید؟ همزمان با نشست سه جانبه، گفتگوهای دوجانبه هم بین سه کشور شکل گرفته است. این نیز می تواند بر این روند تاثیر مثبتی بگذارد؟
* باید گفت که روند این مذاکرات به کاهش تنش کمک کرده است و از نتایج نشست اعلام آمادگی سه جانبه برای بازسازی‌ سوریه و شکل گیری برنامه‌هایی در این روند است. این مسئله با خالی‌شدن مناطق حساس از تکفیریها و آزادسازی غوطه شرقی دمشق از تهدید معارضان نظامی می‌تواند شکل گیرد. و نکته بعدی این است که در این بلوک درست است سوریه به‌عنوان کانون بحث‌های سیاسی است، اما روابط دوجانبه، یعنی روسیه با ترکیه، روسیه با ایران، ایران با ترکیه، ایران با روسیه، این‌ها رویکردها و اهدافی غیر از سوریه هم دارند و این می تواند تاثیرش را در سوریه نیز ‌بگذارد.
- بده بستان‌های دیگری وجود دارد که بر معادلات تاثیر دارد؟
* روسیه وقتی در عفرین اجازه عملیات شاخه زیتون را به ترکیه می‌دهد، به این دلیل است که منافع دیگری در مناطق دیگر دارد؛ مخصوصا در تنگه داردانل و بسفر، همچنین در انتقال گاز به اروپا، منافع مشترک در دریای مرمره و هم دریای مدیترانه، در اروپا، در بالکان، در قفقاز و آسیای مرکزی وجود دارد؛ این همکاری‌ها می تواند باعث ‌شود کارت سوریه مورد معامله روسیه و ترکیه قرار بگیرد. اما کلا این روندی که در آنکارا شکل گرفته، روند مثبتی بوده است، اما در دوران پساداعش هنوز در یک مرحله‌ای مانده است و پیشرفتها کندتر شده است. تا قبل از بین رفتن داعش و هیمنه‌ آن روند گفت‌و‌گو‌ها کارایی‌ بسیار بالا داشت، اما در دوران پساداعش چون بحث سهم‌خواهی و بحث منافع به میان می‌آید، و در این دوره ترکیه وارد حمله نظامی به عفرین شده است، این باعث شده است این روند با پیچیدگی‌هایی همراه شود و توسعه گفت و گوها به صورت کند پیش برود که این هم ملزومات دوره پسا داعش است. البته جمهوری اسلامی اولین هدفش دولت اسد بوده، دومین هدفش تمامیت ارضی سوریه است که با حرکات ترکیه شاید مقداری منافات داشته باشد، مخصوصا با این‌که آمریکا نزدیک ۳۰ درصد از خاک سوریه را اشغال کرده است.
در این حال، نادر انتصار استاد دانشگاه آلابامای امریکا در گفتگو با خبرآنلاین به بررسی تصمیم ترامپ در مورد سوریه و تأثیر نشست سه‌جانبه پرداخته است.دومین نشست سه جانبه صلح برای بحران سوریه در سطح سران در آنکارا با شرکت سه کشور روسیه، ایران و ترکیه در حالی پایان یافت که ترامپ ساعاتی قبل از نشست، همچنان در حال ایراد سخنرانی و بیان مواضع ضد و نقیض دربارۀ سوریه بود. او که در سخنانی غیرمنتظره اعلام کرد که امریکا، سوریه را ترک خواهد کرد و این بحران به جز هزینه برای آنها چیزی ندارد، پس از ساعاتی تغییر موضع داد و از تعویق این موضوع سخن به میان آورد. ترامپ با حالتی کاسب کارانه در نهایت با مخاطب قرار دادن عربستان عنوان کرد: اگر سعودی‌ها خواهان ادامه حضور امریکا در این کشور هستند باید هزینه آنرا بدهند .
ترامپ گفت که تصمیم خروج در آینده با هماهنگی کشورهای دیگر منطقه و شرکای آمریکا صورت خواهد پذیرفت. وی همچنین پیشنهاد کرد که چنانچه کشورهایی نظیر عربستان مایل به ادامه حضور ایالات متحده هستند «شاید باید پول آن را بپردازند.» دونالد ترامپ با اشاره به اینکه کشورش طی ۱۷سال گذشته مبلغ ۷تریلیون (۷هزار میلیارد) دلار در خاورمیانه هزینه کرده اما هیچ سودی از این هزینه نبرده است گفت:‌ «عربستان سعودی به حضور ما علاقه‌مند است و من گفتم که خوب اگر می‌خواهید ما بمانیم شاید مجبور باشید که پولش را بپردازید.پس از این موضوع بود که یک مقام آمریکایی در گفتگو با رویترز مدعی شد «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا با تداوم حضور این کشور در سوریه موافقت کرده است. مطابق این گزارش، ترامپ در نشست شورای امنیت ملی با نگاه داشتن نظامیان آمریکا در سوریه برای «اندکی طولانی‌تر» موافقت کرده اما گفته نمی‌خواهد در این مورد تعهد دراز مدت بدهد. دکتر نادر انتصار، استاد دانشگاه آلابامای امریکا در گفت و گو با خبرگزاری خبرآنلاین پیرامون سخنان ضد و نقیض ترامپ گفت: مانند تمام حرف‌های ترامپ نباید به این تصمیم ترامپ چندان اعتماد کرد. به یاد داشته باشیم که ترامپ تا به حال دو بار تصمیم خود را در این مورد تغییر داده است و در این هفته حرف‌های ضد و نقیض در مورد سوریه زده است، ولی اگر به صورت جدی ترامپ به خروج کامل نیروهای آمریکا که به طور غیرقانونی در سوریه هستند تصمیم گرفته باشد به این علت است که وی نتیجه گرفته که نیروهای آمریکائی آنطور که انتظار داشتند دیگر نمی توانند به سقوط دولت سوریه کمک کنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به علاقه ترامپ به گرفتن امتیار از عربستان گفت: ممکن است که این یک تصمیم تاکتیکی باشد که از این طریق ترامپ بتواند پول بیشتری از رژیم حاکم در عربستان دریافت کند، چون عربستان مخالف خروج نیروهای آمریکا از سوریه است و امکان باج دادن عربستان به ترامپ برای ماندن نیروهای آمریکائی در سوریه وجود دارد. انتصار در پاسخ به این سوال که چرا گفتگوهای صلح ژنو در مورد سوریه ناکام مانده است و چه ارزیابی از نشست سه جانبه آنکارا وجود دارد، گفت: با توجه به اینکه غربی‌ها نتوانستند گفتگوهای ژنو را با موفقیت پیش ببرند این نشست می تواند فضای مناسبی برای گفتگوهای صلح شکل دهد. این کارشناس مسائل بین‌المللی گفت: محور روسیه-ایران-ترکیه در جلساتی که در مورد سوریه تا کنون داشته است به دنیا نشان داده است که میتواند نقش موثری در حل بحران سوریه ایفا کند و تا اندازه ای عملیات محور ضد صلح و مخرب آمریکا-اسرائیل- عربستان را خنثی کند. ولی غربی‌ها و همپیمانان منطقه ای آنها از شعله ور کردن آتش جنگ در سوریه دریغ نخواهند کرد.
- آیا ترکیه در ائتلاف غربی می‌ماند یا به محور روسیه و ایران می‌پیوندد؟
* اینکه رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه لباس رزم پوشیده و به همراه رئیس ستاد ارتش و فرماندهان ارشد نظامی با نیروهایش در مرز سوریه دیدار کرد نشان دهنده این است که او می‌خواهد پیام دوگانه‌ای را اول به مردم ترکیه و بعد به جهان خارج به ویژه هم‌پیمانانش در آمریکا و ناتو مخابره کند مبنی بر اینکه ترکیه آماده مقابله نظامی با کردهاست و اجازه نمی‌دهد آن‌ها رؤیای استقلال را در نوار مرزی سوریه به حقیقت تبدیل کنند.
به گزارش ایسنا، عبدالباری عطوان، سردبیر روزنامه رأی الیوم در گزارشی تحلیلی نوشت: بعد از سیطره ارتش ترکیه و مخالفان سوریه بر شهر عفرین و حدود ۲۰۰۰کیلومتر از مناطق اطراف آن و خنثی کردن ۳۸۵۲ “تروریست” از نیروهای مدافع خلق کرد، اگر نیروهای ترکیه برای سیطره بر شهر منبج اقدام نکنند، باز هم این پیروزی‌ها کامل نیست چراکه گرفتن این شهر راه را به روی آن‌ها برای کنترل بر شهرهای دیگر مثل رقه، حسکه، قامشلی و کوبانی باز می‌کند.حمله به منبج برای اردوغان و ارتشش که در جایگاه دوم در میان هم‌پیمانانش در ناتو قرار دارد، بزرگترین چالش خواهد بود چراکه آمریکا تا به این لحظه بر پیروزی نیروهای کرد مصمم بوده و مانع سیطره ارتش ترکیه بر این شهر می‌شود حتی اگر مجبور به مقابله نظامی شود.آمریکا برای تأکید بر موضع جدی خود درباره حمایت از نیروهای سوریه دموکراتیک ۳۰۰سرباز اضافی را به منبج همراه با ده‌ها تانک و خودروی زرهی و تجهیزات سنگین فرستاد. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه نیز تهدید کرده که نیروهای فرانسوی را برای حمایت از نیروهای آمریکایی به منبج می‌فرستد.ترکیه اکنون با دو قدرت بزرگ ناتو یعنی آمریکا و فرانسه در خاک سوریه مواجه شده است و هیچ گزینه‌ای جز جنگ ندارد.
اردوغان پیشنهاد ماکرون برای مذاکرات میان ترکیه و کردها را رد کرده و این پیشنهاد را شرم‌آور دانسته است. اردوغان از همتای فرانسوی خود به دلیل استقبال از یک هیئت کرد به شدت انتقاد کرد و تاریخ استعمارگرانه فرانسه و کشتارهایش در الجزایر و دیگر کشورها را به وی یادآور شد. نشست سه‌جانبه‌ای که در استانبول برگزار شد و رؤسای جمهوری ایران، روسیه و ترکیه در آن حضور داشتند، نقشه درگیری‌ها در خاک سوریه در دوره آتی به ویژه جنگ منبج و چه بسا آینده روابط میان دمشق و آنکارا را مشخص می‌کند. ایرانی‌ها و هم‌پیمانان روسی و سوری خود به سه دلیل حمله ترکیه به عفرین را نادیده گرفتند:
اول: متمرکز شدن بر جنگ غوطه شرقی و پافشاری بر خروج تمامی گروه‌های مسلح و تأمین امنیت دمشق. این هدف با موفقیت زیاد محقق شده است.
دوم: اینکه ترکیه‌ای‌ها فرصت تشکیل برپایی نظام مستقل کرد در شمال سوریه با حمایت آمریکا و شاید اسرائیل را از بین ببرند به نفع ایران و دولت سوریه است. تا زمانی که ترکیه داوطلبانه اجرای این مأموریت را برعهده گرفته پس چه بهتر و خداوند پاداش خیر به او بدهد.
سوم: برخورد نظامی میان ترکیه و آمریکا و فرانسه در منبج یا دیگر شهرهای کردنشین به معنای خروج نهایی ترکیه از پیمان ناتو و ائتلاف غربی و پیوستن به محور روسیه و ایران و در آینده محور سوریه است چراکه این تنها گزینه پیش روی ترکیه است.
پیش‌بینی کردن حوادث دشوار است اما آنچه می‌توانیم بگوییم این است که اردوغان اکنون در حال و هوای جنگ به سر می‌برد و به خوبی می‌فهمد که نمی‌تواند در نیمه راه عملیات شاخه زیتون را رها کرده و بدون پیشروی به سمت منبج یا رقه و دیگر شهرها برای ریشه‌کن کردن رؤیای کردها برای استقلال به شهر عفرین اکتفا کند.سؤالی که اینجا مطرح می‌شود این است که آیا دو شریک اردوغان یعنی روسیه و ایران از جنگ ترکیه در منبج حمایت سیاسی و نظامی به عمل می‌آورند و اگر این اتفاق بیفتد آیا ادلب و عفرین و شهرهایی مثل الباب و جرابلس به دولت سوریه تحویل داده می‌شوند؟

Email this page

نسخه مناسب چاپ