گفتگو؛ راهبرد ایران برای حل معضلات منطقه‌ای
 

جمهوری اسلامی ایران در راستای سیاست‌های تعامل جویانه، گشایش باب گفتگو میان دولت‌های خاورمیانه را دریچه برون رفت از چرخه رقابت‌های مخرب و اختلافات فزاینده می داند.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه که برای شرکت در اجلاس عالی صلح پایدار به نیویورک سفر کرده بود، در شورای روابط خارجی آمریکا سخنرانی کرد. ظریف در کنار توافق هسته ای و پیامدهای تقابل جویی واشنگتن با تهران در این زمینه، به جدی‌ترین چالش منطقه پرداخت و عنوان داشت: خاورمیانه در وضعیت کنونی از نبود گفت وگو رنج می برد.وزیر امور خارجه با تاکید بر لزوم شکل‌گیری گفت وگویی منطقه ای بیان کرد: کشوری چون عربستان در مقابل سیاست تعامل جویانه تهران قصد دارد این تصویر را القا کند که ایران یک تهدید برای این کشور و نیز خاورمیانه است. وی پیش نیاز گفت‌وگوهای منطقه ای را احترام متقابل کشورهای به تمامیت سرزمینی، پرهیز از مداخله در امور داخلی یکدیگر و ایجاد فضای اطمینان میان طرف‌های مذاکره دانست و افزود: راهکارهایی چون تبادل فرهنگی و توسعه توریسم می تواند به نزدیک تر شدن نگاه دولت‌های منطقه بیانجامد .اشاره ظریف به یکی از جدی ترین و تاسف برانگیزترین واقعیات منطقه برآمده از نگاه واقعگرایانه و ژرف به ریشه‌های پیدایش بحران‌های خاورمیانه است.از چنین منظری، مبنای بسیاری از تعارضات و چالش‌های منطقه را باید در پرهیز دو سوی تقابل یا یکی از طرف‌های درگیر از گفت وگو یا فراهم نشدن زمینه‌های آن جست‌وجو کرد. ایجاد نشدن امکان مذاکره میان دولت و مخالفان در سوریه، ورود سریع برخی بازیگران منطقه ای و غربی به عرصه تحولات و فرصت‌جویی آن‌ها برای براندازی «بشار اسد» سبب شد تا این کشور به جای ورود به فاز مذاکره یا رقابت‌های سیاسی به جنگ داخلی کشیده شود. در گام بعدی نیز تسلیح مخالفان و روانه کردن گروه‌های تکفیری مسلح به خاک سوریه بحرانی را آفرید که همچنان خاورمیانه و بسیاری از کشورهای فرامنطقه را در خود درگیر ساخته است.این در حالی بود که در کشورهایی چون تونس و تا حدی مصر (پیش از برکناری محمد‌المرسی)، تب و تاب بهار عربی به تحولاتی سیاسی انجامید و طرفداران نظم پیشین و تحول خواهان لاجرم از طریق گفت وگو مانع از گسترش خشونت شدند. استعفا و فرار رییس جمهوری یمن که در پی اعتراضات سراسری جانشین «علی عبدالله صالح» دیکتاتور این کشور شده بود نیز به واسطه گریز از مصالحه و سازش با گروه‌های مختلف سیاسی و مدنی به وقوع پیوست و پس از آن بود که یمن هدف تهاجم عربستان به عنوان حامی «عبدربه منصور‌هادی» قرار گرفت.

با گذشت نزدیک به سه سال از یورش ائتلاف سعودی به یمن، کارشکنی مقامات ریاض بر سر راه گفت وگوهای یمنی- یمنی بزرگترین مانع تحقق صلح در این کشور به شمار می آید. تجربه سالیان اخیر در کشوری چون عراق نیز نشان داد از طریق گفت وگو می توان از چالش‌های دشوار نیز گذر کرد. تحلیلگران یکی از اصلی ترین زمینه بروز و ظهور خلافت خودخوانده تروریستی داعش در شمال عراق را اختلافات مذهبی و ضعف فضای همسازی در این کشور می دانند. در مقابل، در هر مقطعی که گروه‌های سیاسی و مذهبی عراق اراده خود را برای دست یافتن به نتیجه ای مشخص به منظور حل اختلافات محکم ساخته اند، از جمله تعارضات سیاسی پس از انتخابات ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴، راهی میانه را برای عبور از اختلافات یافته اند.در کشوری چون لبنان، نهادینه شدن فرهنگ گفت و گو و متکثر بودن جامعه مدنی تاثیراتی چشمگیر را در عرصه سیاسی به دنبال داشته است تا جایی که با وجود اختلافات بسیار و اساسی میان جریانات سیاسی و به طور ویژه بین هشت مارس و ۱۴ مارس و به رغم کشدار شدن بسیاری از رایزنی‌ها، گفت وگو راه برون رفت از بحران‌ها را هموار می سازد.به همین ترتیب، ورود کشورهایی چون عربستان به عرصه گفت وگو نیز انتخابی است که دست کم هزینه‌ای را بر سعودی‌ها تحمیل نخواهد کرد و در مقابل امیدواری به کاهش رقابت‌های مخرب را در خاورمیانه پررنگ تر می سازد؛ فرایندی که هر گام رو به جلو در آن، منطقه را نیز به سوی ثبات و امنیت بیشتر پیش خواهد برد.

تکاپوی اروپا برای حفظ برجام

با وجود همراهی اتحادیه اروپا با آمریکا در برخی موضوعات منطقه‌ای و جهانی اما سران بروکسل با برجام شکنی «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری این کشور مخالف و به دنبال اقناع سازی وی برای ماندن در برجام برآمده اند.

در آخرین روزهای دی ماه پارسال ترامپ برای سومین بار بر پایبندی تهران به توافق هسته ای مهر تایید زد و وی (۲۲ میر ۲۲ اردیبهشت‌ ماه) برای بار چهارم باید نظر خود را در این باره اعلام کند. حال سران بروکسل عزم خود را برای متقاعد کردن ترامپ جزم کرده اند و تهران هم در مقابل هر تصمیمی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا اعلام آمادگی کرده است. این گزارش نگاهی دارد به مهمترین رخدادهای بین بیست‌وسوم فروردین تا دوم اردیبهشت ماه که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به برجام ارتباط می‌یابد .

کمیته روابط خارجی پارلمان اروپا در جلسه ای با تاکید بر نقش موثر برجام در امنیت قاره سبز، به بررسی راهکارهای حفظ این توافق پرداخت. این کمیته خارج ساختن برجام از گروگان دولت آمریکا را یکی از مهمترین اقدامات برای تحقق این امر دانست که اروپا باید برای رسیدن به آن تلاش کند .«دیوید مک آلیستر» به عنوان رئیس کمیته طی سخنانی با تاکید بر حمایت اروپا از توافق هسته ای راهکارهایی را برای ادامه موضع متحد و یکپارچه ۲۸ کشور اتحادیه اروپا علیه تدابیر آمریکا در مورد برجام ارائه داد و بیان کرد : سران آلمان و فرانسه باید در دیدارهای هفته آینده خود با رئیس‌جمهوری آمریکا پیام موضع واحد اروپا را منتقل کنند.فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز با بیان اینکه اتحادیه اروپا تمام تلاش خود را برای ادامه اجرای برجام مصروف می کند، بر پایبندی تهران به توافق هسته‌ای تاکید و تصریح کرد «قبل از سررسیدن ضرب‌الاجل ۱۲ می، با آمریکایی‌ها درباره این توافق گفت‌وگو خواهیم کرد و تلاش می‌کنیم هر آنچه می‌توانیم برای اجرای کامل آن انجام دهیم.»

گزارش برجامی وزارت خارجه به مجلس

وزارت خارجه در متن نهمین گزارشی که درباره اجرای برجام به مجلس ارسال کرد، بر ادامه فعالیت‌های هسته ای ایران در چارچوب راهبرد ۶ و برنامه‌ درازمدت هسته ‌ای جمهوری اسلامی ایران تاکید کرد. این نهاد با استناد به دهمین گزارش آژانس بین‌‌المللی انرژی اتمی مبنی بر تایید پایبندی کامل جمهوری اسلامی ایران به برجام عنوان کرد که در سه ماه گذشته، تمامی فعالیت‌های هسته ‌ای کشور به ویژه در حوزه تحقیق و توسعه بر پایه برنامه سازمان انرژی اتمی ایران صورت گرفته است.در این گزارش همچنین به رونمایی از ۸۳ پروژه هسته ‌ای کشور در تاریخ بیستم فروردین سال جاری، بدعهدی و کارشکنی‌های دولت آمریکا در برابر برجام، اقدامات وزارت امور خارجه در راستای مقابله با فعالیت‌های ضد برجامی ایالات متحده، پیگیری مطالبات بر حق جمهوری اسلامی ایران با به کار گیری همه ظرفیت‌های موجود و آخرین تحولات در زمینه رفع تحریم‌‌ها اشاره شده است.

ایران و روسیه؛ اتخاذ مواضعی مشترک

«سرگئی ریابکوف» معاون وزیر خارجه روسیه در دیداری با «مهدی سنایی» سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه از پایبندی اروپا به تعهدات خود در قبال توافق هسته ای ابراز خرسندی کرد. وی با بیان اینکه سیاست روسیه همچنان حمایت و حفظ برجام است و هیچ تغییری را در این زمینه نمی پذیرد، بر لزوم همکاری‌های ایران و روسیه به ویژه در زمینه فعالیت‌های صلح آمیز هسته‌ای و برقراری امنیت منطقه‌ای تاکید کرد. «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه ایران در مصاحبه ای با شبکه خبری «سی ‌بی ‌اس» اظهار داشت: در صورت خروج آمریکا از برجام، ایران برنامه‌های هسته ای خود را با سرعت بیشتری ادامه خواهد داد. ظریف همچنین با تاکید بر اینکه ایران در این زمینه گزینه‌هایی دارد که آنها را به مرحله اجرا خواهد گذاشت، تصریح کرد: گزینه‌های ما آماده اجرا هستند و ما هر موقع مناسب ببینیم تصمیم لازم را اتخاذ می‌کنیم. واضح است که سایر کشورهای دنیا نمی‌توانند از ما بخواهند به صورت یکجانبه و یک‌سویه توافقی را اجرا کنیم که فسخ شده است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ