محک
برجام بدون ترامپ!
ابوالقاسم قاسم زاده
سرانجام ترامپ در سخنان کوتاهی اعلام کرد از پیمان بین‌المللی برجام که دولت آمریکا در کنار پنج کشور دیگر ـ روسیه، چین، انگلیس، فرانسه و آلمان ـ در کنار ایران آن را امضاء و به اجرای آن متعهد شده بودند، خارج شد. این پیمان که مصوبة سازمان ملل و شورای امنیت را دارد از سوی ترامپ مردود و لغو خوانده شد و اعلام شد که دولت او از آن خارج شده است. در مدت ۵۰۰ روزی که از ریاست جمهوری ترامپ می‌گذرد،‌ اول بار او از پیمان بین‌المللی پاریس(زیست سالم) خارج شد در حالی که همه دولت‌ها در جهان این اقدام ترامپ را محکوم کردند. این بار و در دومین حرکت او در مقابله با قرارداد دیگر بین‌المللی از قرارداد برجام خارج شده است. اولین پی‌آمدهای فوری در داخل و خارج آمریکا موجی از محکومیت است که اقدام ترامپ را شکستن تعهدات بین‌المللی و ایجاد هرج و مرج در روابط و توافق‌های دولت‌ها توصیف کرده‌اند. در داخل آمریکا به روایت آمار و نظرسنجی‌ها بیش از ۶۵ درصد مردم آمریکا مخالف این تصمیم‌گیری ترامپ و به همین نسبت سیاستمداران برجسته و صاحب نظران دانشگاهی است. تاکنون تنها رژیم صهیونیستی(نتانیاهو) و ۳ دولت قبیله‌ای ـ سعودی، امارات و بحرین ـ از تصمیم ترامپ حمایت کرده‌اند. تا اینجا ترامپ در انزوا قرار دارد و همه تلاش همراهان او و رژیم صهیونیستی در جهت شکستن این انزوا و تشدید جنگ روانی ـ رسانه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران است.

دبیرکل سازمان ملل ضمن ابراز نگرانی از تصمیم رئیس جمهور آمریکا گفت: «جهان با این تصمیم‌گیری آشفته‌تر شده و از صلح بیشتر فاصله خواهد گرفت. کشورهای دیگر که در این پیمان باقی مانده‌اند باید برای ادامه اجرای آن قوی‌تر اقدام کنند.»

سه دولت انگلیس، فرانسه و آلمان، بلافاصله بعد از سخنان ترامپ با صدور اطلاعیه‌ای ضمن ابراز تاسف و نگرانی، اعلام کردند همچنان در برجام باقی می‌مانند و اجرای آن را همچنان در دستور کار خود دارند.»

موگرینی مسئول سیاسی اتحادیه اروپا گفت:‌«ایران اجازه ندهد هیچ‌کس توافق هسته‌ای را از بین ببرد. برجام از بزرگ‌ترین دستاوردهای دیپلماسی بوده و ما آن را با هم ساختیم و نگه می‌داریم.»

اوباما بعد از سخنرانی ترامپ، بیانیه‌ مفصلی را صادر کرد که در آن ضمن محکوم کردن اقدام ترامپ آن را خلاف منافع ملی آمریکا توصیف کرد و گفت این اقدام یا ایران را به ساخت «بمب اتم» تشویق می‌کند و می‌کشاند و یا موجب کلید خوردن جنگ جدید در خاورمیانه خواهد شد!»

روسیه و چین نیز سخنان ترامپ را خلاف قواعد بین‌المللی نامیدند و آن را رد کردند. موضع رسمی اتحادیه اروپا این است که اتحادیه اروپا کاملا متحد به اجرای برجام است و در کنار ایران خواهد ماند. بررسی اغلب اعلام نظرها و مواضع رسمی و غیررسمی درباره اقدام ترامپ را می‌توان چنین خلاصه کرد. اول، اقدامی غیرعقلانی و برهم زننده نرم‌های روابط بین المللی. دوم، نشانی از محوریت قلدری در سیاست و مدیریت جهانی. سوم تصمیم‌سازی براساس سیاست‌های جنگی و تهدیدهای نظامی نتانیاهو و ولیعهد سعودی(محمدبن‌‌سلمان).

چهارم، نشانه دیگر از تایید شکست فاجعه بار سیاست جنگ طلبانه ترامپ در خاورمیانه و در سوریه. پنجم، گشایش میدان جدید برای اقدام‌های تروریستی و تشدید بحران در خاورمیانه جنگ زده.

بعد از این تصمیم‌گیری ترامپ، بسیاری از تحلیلگران سیاسی بر این باورند که حداقل در کوتاه مدت دو جریان به راه می‌افتد:

اول، جنگ روانی علیه جمهوری اسلامی ایران که با دلارهای نفتی سعودیها و سیاست‌ لابی صهیونیست‌ها در غرب تشدید می‌شود تا افکار‌سازی با محوریت ایران هراسی و الگوی «جمهوری‌اسلامی ایران تهدید برای جامعه بین‌المللی» را انجام و استمرار دهند.

دوم، بازگشایی سیاست‌ تحریم اقتصادی علیه ایران که یکبار به صورت همه جانبه و شدید در دوره اوباما انجام گرفت، اما به گفته «اوباما» در بیانیه‌اش پس از سخنرانی ترامپ، نتیجه‌ای مطلوب نداد.

ترامپ در سخنرانی خود بر این دو محور تاکید داشت. درباره شروع سیاست‌ تحریم گفت، بلافاصله برنامه‌های تحریم اقتصادی علیه ایران را امضاء خواهد کرد و آن را با شدت افزونتر اجرایی خواهد کرد به طوریکه همه کشورها را در «ریسک خطر»‌ارتباطات مالی و اقتصادی با ایران قرار دهد. دو فاز تحریم، تحریم‌های اولیه و تحریم‌های ثانوی، علیه ایران در دستور کار دولت ترامپ قرار گرفته است که اجرای هر دوی آن نیازمند مدت زمان از چند ماه تا بیش از ۱۸۰ روز کاری و تا اوایل سال آینده است. باید توجه داشت که استفاده از اهرم تحریم برای قدرت‌نمایی از سوی ترامپ، تنها به ایران اختصاص ندارد. او از این اهرم علیه چین، کره‌شمالی، روسیه و حتی پاکستان و ترکیه استفاده کرده و آن (سیاست تحریم) را محور اصلی و عمده سیاست و مدیریت خود برای بازیابی «آمریکا قدرت اول» قرار داده است.

اکنون ترامپ به کشورها فرصت شش ماهه داده است تا روابط تجاری و بانکی خود را با ایران قطع کنند. بسیاری از سیاستمداران باتجربه در آمریکا، اروپا و اغلب دولت‌ها بر این باورند که «سیاست تحریم» با در نظر گرفتن شرایط روابط تجاری و مالی کشورها چندان قابل اجرا نیست و جواب نمی‌دهد. اکنون روحانی به وزیرخارجه ظریف مأموریت داده است تا با دولت‌های اتحادیه اروپا گفتگوی مستقیم درباره شرایط جدید بعد از خارج شدن ترامپ از برجام داشته باشد. فاصله دولت‌های فرانسه، آلمان و انگلیس با ترامپ بعد از سخنرانی او درباره خارج شدن از برجام بیشتر شده است. ترامپ چهره منفور در سراسر اروپا است. جاده اجرای سیاست تحریم برای ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران صاف و بدون مشکلات نیست. به خصوص که جمهوری اسلامی ایران شرایط واقعی کنونی را بررسی می‌کند و در انجام سیاست‌های خود شتاب‌زدگی ندارد و اعلام کرده است که برای هر مرحله «سناریو»ی تنظیم شده دارد. به نظر می‌رسد اجرای سیاست تحریم، آن هم به صورت مشارکت همه جانبه کشورها در جهان با ترامپ غیرممکن و ناموفق خواهد بود، اما عمده تقاضای نتانیاهو و سعودیها باز کردن پای آمریکا به جنگ جدید در خاورمیانه است. اجرای سیاست تحریم همه جانبه مشکل و ناموفق خواهد بود و سقوط به ورطه جنگ برای همه، به خصوص ملت آمریکا فاجعه بزرگی خواهد شد که آمریکایی‌ها از جنگ سال‌های طولانی‌شان در «ویتنام» هنوز خاطرات تلخ و فاجعه‌آمیزش را به خاطر دارند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ