یادداشت
آزمونی برای اتحادیه اروپا
مرتضی میرمطهری
اقدام نسنجیده و نابخردانه دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، برای خروج از برجام، نه تنها با واکنش شدید امضاءکنندگان این توافق بین‌المللی روبرو شد بلکه بسیاری از کشورهای دیگر جهان نیز از این حرکت خودسرانه رئیس جمهور آمریکا که ناقض اصول و موازین حقوق بین‌الملل و متنافی با ضوابط و عرف حاکم بر پیمان‌های بین‌المللی است، شگفت‌زده شدند.

از این حرکت سخیف سیاسی تنها اسرائیل و عربستان سعودی خرسند شدند. بخصوص نخست‌وزیر اسرائیل نتانیاهو که در برگزاری و صحنه‌گردانی نمایش‌های مبتذل و تبلیغاتی سیاسی متبحر است و ضمن اعتراف به سرقت اسناد مربوط به فعالیت‌های هسته‌ای ایران، بی‌پروا از ابراز شادمانی خودداری نکرد و منتظر وعده‌های حمایت بی‌چون و چرای ترامپ مواضع متعدد نظامی را در خاک سوریه بمباران کرد و با پشت‌گرمی به حمایت آمریکا حتی به رجزخوانی و تهدید نظامی ایران نیز مبادرت ورزید.

حال بی‌اعتنا به خروج آمریکا باید دید که کشورهای دیگر امضاءکننده برجام، در نهایت چه راهی را در پیش خواهند گرفت. اکنون که بدعهدی آمریکا سرنوشت نهایی برجام و ماندگاری و اعتبار این پیمان بین‌المللی را با سؤالات و ابهامات جدی روبرو کرده است، باید دید که کشورهای اروپایی و دیگر دولت‌های امضاءکننده برجام در جهت اجرای آن،‌چه تضمیناتی خواهند داد. نگاهی به حجم مبادلات تجاری آمریکا با اروپا از یک سو و نیز ماهیت روابط سیاسی و استراتژیکی دول اروپایی با آمریکا پیچیدگی و دشواری اتخاذ سیاستی مناسب توسط دولت‌های اروپایی را آشکار می‌سازد.

ارزش مبادلات تجاری بین ایران و اتحادیه اروپا از رقم ۲ر۹ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۵ به رقم ۴ر۱۶ میلیارد یورو در سال ۲۰۱۶ بالغ شده و در سال ۲۰۱۷ به ۲۵ میلیارد یورو افزایش یافته است. بنابراین اتحادیه اروپا و به‌ویژه سه کشور امضاءکننده برجام یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان برای حفظ و حراست این پیمان بین‌المللی و ایفای تعهداتی که به موجب آن پذیرفته‌اند، با چالش‌هایی روبرو خواهند شد.

آنها ناگزیرند برای ایجاد توازن بین ملاحظات سیاسی ناظر به روابط خود با متحد استراتژیک‌شان یعنی آمریکا از یک سو و مقتضیات حفظ و استمرار منافع اقتصادی‌شان و مطالبات و انتظارات شرکت‌های آلمانی، فرانسوی و انگلیسی که با ایران درگیر فعالیت‌ها و همکاری‌های اقتصادی هستند از سوی دیگر، توازن و تعادل برقرار کنند.

تاکنون اتحادیه اروپا و دولت‌های فرانسه، انگلیس و آلمان اعلام داشته‌اند که علی‌رغم خروج آمریکا از برجام به تعهداتشان نسبت به این توافق بین‌المللی پای‌بند هستند. قرائن و شواهد حکایت از آن دارد که دولت‌های اروپائی امضاء‌کننده برجام درصددند که حتی به قیمت برخورد با ایالات متحده آمریکا برای تضمین اجرای تعهداتشان در برجام، اتحادشان را حفظ کنند.

در حال حاضر اتحادیه اروپا در جریان مراحل مقدماتی تهیه و تدوین مجموعه‌ای از اقدامات و تمهیداتی است که به موجب آنها به آمریکا هشدار داده خواهد شد که چنانکه این کشور بخواهد با توسل به تحریم برای ضربه‌زدن به شرکت‌های اروپائی اقدامی کند، با اقدامات متقابل کشورهای اروپائی برای عقیم‌ کردن تحریم‌های مزبور مواجه خواهد شد.

حال این سؤال مطرح است که آیا اروپا خواهد توانست مقرراتی وضع و به مورد اجرا گذارد تا راه را برای اعمال تحریم‌های ثانویه آمریکا مسدود کند؟ قراین و شواهد حاکی است که اروپائی‌ها بی‌سروصدا مشغول مطالعه و بررسی مواردی هستند که در گذشته با دولت آمریکا در اعمال تحریم‌ها برخوردهائی داشته‌اند، اما فعلاً مایل نیستند درباره جزئیات اقداماتی که به عمل خواهند آورد، مطالبی را افشا کنند.

آنها در حال حاضر مرتباً از ایران می‌خواهند که به تعهداتش در برجام پای‌بند بماند. اما بدیهی است که باید توجه داشته باشند که پای‌بندی ایران به تعهدات پذیرفته‌شده در برجام نمی‌تواند یک‌جانبه باشد. کشورهای امضاء‌کننده برجام باید انتظاراتشان را به حدود و قیود پیش‌بینی شده در برجام محدود کنند. اروپائیان باید بدانند که مشروط‌کردن ایفای تعهداتشان به گفتگوهای مجدد پیرامون مسائل تازه و خارج از چهارچوب‌های تعریف شده در برجام، راه را بر حصول تفاهم و همکاری خواهد بست، زیرا ایران قبلاً اعلام کرده است که خارج از چهارچوب برجام حاضر به مذاکره مجرد نیست.

صرفنظر از ملاحظات سیاسی و اقتصادی و منافع قابل توجهی که کشورهای اروپایی در تجارت با ایران دارند، آنچه شایان توجه است و شاید آنها را تکان داده باشد، برتری‌طلبی و رئیس‌سلکی آمریکاست. عدم واکنش مناسب اروپائیان به این شیوه گردنکشی و زورمداری، نه تنها موجب تحقیر آنها خواهد شد بلکه جامعه جهانی نیز به این نتیجه خواهد رسید که قراردادهای چندجانبه بین‌المللی حتی اگر توسط سازمان ملل متحد تائید و تنفیذ شده باشند، از اعتبار چندانی برخوردار نیستند و می‌شود به آسانی و بی‌هیچ تبعات حقوقی آنها را نقض و بی‌اثر کرد.

همه امضاء‌کنندگان برجام به دور از هرگونه ملاحظات سیاسی باید این پیام را به حکومت آمریکا برسانند که در چهارچوب ضوابط حقوق بین‌المللی و عرف و نزاکت بین‌المللی، زورمداری و گردنکشی جایگاهی ندارد و مردود شناخته می‌شود.

Email this page

نسخه مناسب چاپ