خروج آمریکا از برجام؛ اعتبار اروپا زیر سئوال رفت
بخش اول
 

اتحادیه اروپایی به شدت از «دونالد ترامپ» به دلیل بی اعتنایی به خواسته آن در زمینه برجام عصبانی و نگران است؛ از این رو مقام‌های اروپایی به دنبال مسیرهایی برای ضمانت تجارت بنگاه‌های خود با ایران بدون هراس از اقدامات تنبیهی کاخ سفید هستند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، اقدام «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا مبنی بر خروج از برجام موجب بُهت کشورهای جهان شد که در این میان خشم کشورهای اروپایی را به دلیل بی اعتنایی کاخ سفید به خواسته و استدلال آن‌ها چشمگیرتر بود. توافق هسته‌ای با ایران از انگشت شمار تلاش اروپایی‌ها در حوزه سیاست بین‌الملل پس از جنگ جهانی دوم بود که با مدیریت و محوریت آن‌ها در سال ۲۰۱۵ به نتیجه رسید. در واقع بیشتر از یک نسل از رهبران و دیپلمات‌های اروپایی از گذشته تاکنون برای رسیدن به نتیجه تلاش کرده بودند اما ترامپ مهمترین دستاورد سیاست خارجی اتحادیه اروپا را تا مرز نابودی کشاند. عمده دلیل این امر نیز ناخرسندی رئیس‌جمهوری ایالات متحده از برجام به عنوان دستاورد سیاسی دولت باراک اوباما است که بیشتر کشورهای جهان به آن نظر مثبت دارند.

سیاست‌های ترامپ و اعتبار اروپا

تحلیلگران اروپایی اعتقاد دارند اکنون شرایط تغییر کرده است و تا حد زیادی موضوع حیثیتی شده است. شاید ایران در حوزه‌های اقتصادی فرصتی برتر یا گزینه اولویت‌دار اروپا نباشد اما موضوع در عرصه نمایش اعتبار و پرستیژ جهانی این اتحادیه و ارتقای صلح نقش ویژه‌ای دارد و به همین دلیل اروپا می خواهد اقدامی را انجام دهد.

اتحادیه اروپا تاکنون تنها به تماشای اقدامات آمریکا پرداخت و هیچ تلاشی را در مقابل آن انجام نداد. در دوره اخیر با ورود ترامپ به کاخ سفید اروپا نتوانست شخصیتی را برای خود پایه‌ریزی کند و تحرک اندکی را انجام دادند تا به جهانیان نشان دهند که آمریکا نمی‌خواهد یا قادر نیست نقش سازنده‌ای را ایفا کند. نشریه پلتیکو در تحلیلی اعتقاد دارد با وجود اتکای فراوان اروپا به آمریکا در حوزه‌های امنیتی و سیاسی، با توجه به میل پنهان قدرت‌های این قاره هنوز دیر نشده و اتحادیه اروپا که بزرگترین اقتصاد جهان است می‌تواند یک الگوی پیشرفته و متمدن را نشان دهد و به عنوان نقش آفرین اصلی تحولات جهانی وارد عرصه تحولات بین‌المللی شود. به نوشته خبرگزاری فرانس ۲۴ در گفت‌وگوی تلفنی روسای جمهوری ایران و فرانسه پس از خروج آمریکا، حسن روحانی به امانویل مکرون اظهار داشت که به گمان وی اروپا فرصت چندانی برای حفظ برجام ندارد. با این حال کارشناسان اعتقاد دارند اقدام اخیر ترامپ فرصتی بزرگ را برای اتحادیه اروپا پدید آورده است تا در مقابل سیستمی که قدرت‌های اروپایی را هیچ انگاشته است، واکنشی متحد نشان بدهد.

به اعتقاد «کارولین گالاکتروس» تحلیلگر ارشد مسائل استراتژیک در اروپا، این تحولات می تواند موجب تغییری واقعی در موازنه قدرت ایجاد کند. وی بر این باور است اگر اروپا به اجرای برجام ادامه دهد ایران هم از آن خارج نمی شود و آمریکا ناچار می شود اروپا را مانند روسیه و چین استثنا کند. همین امر شرایط بازی و موازنه قدرت را دگرگون می سازد.

اروپا به دنبال مسیرهای امن اقتصادی با ایران

تقابل اتحادیه اروپا با ایالات متحده به خاطر خروج از برجام به موضوع اصلی مورد توجه رسانه‌ها در قاره سبز تبدیل شده است. درست از روز بعد از آنکه ترامپ خواسته همیشگی خود برای خروج از برجام را عملی ساخت، کشورهای اروپایی به دنبال تدابیری افتادند تا از منافع شرکت‌های خود که با ایران تجارت می کنند دفاع کنند. مهمترین تهدید علیه بنگاه‌های اروپایی تحریم‌های ثانویه و هدف قرار دادن معاملات دلاری این شرکت‌ها در آمریکا است. برخی دولت‌های اروپایی پیشتر با برقراری مقررات خاص مالی به دنبال دور زدن قوانین آمریکایی بوده اند. تضمین صادرات به ایران از طریق یورو یکی از اقدامات دولت‌های اروپایی بوده است. برخی کارشناسان اعتقاد دارند ممکن است در آینده نزدیک و در مذاکراتی که میان اروپا و آمریکا صورت می گیرد حداقل بخش‌های انرژی و صنعت هواپیمایی از تحریم‌های کاخ سفید مستثنی شوند.

به نوشته گزارش خبرگزاری فرانس ۲۴ حتی برخی کارشناسان نیز عنوان کرده‌اند اروپا می تواند از تهدید وضع تعرفه بر صادرات ایالات متحده نیز استفاده کند زیرا اکنون آمریکا نیز با وضع تحریم‌های ثانویه علیه بنگاه‌های اقتصادی جهان، در واقع در سیاست خارجی اتحادیه اروپا (به ویژه برجام که عنصر مهم آن است) مداخله می کند. به همین دلیل گفته می شود یکی از مهمترین اهداف دیدار چند روز آینده وزیر اقتصاد فرانسه با وزیر خزانه‌داری آمریکا در واشنگتن، یافتن مسیری برای ادامه تعامل اروپا با ایران بدون هراس از مجازات‌های کاخ سفید خواهد بود.

گزارش دیگر نشریه اروپایی پلتییکو آورده است مقام‌های اروپایی به ویژه رهبران سه کشور آلمان، فرانسه و انگلستان از اقدام ترامپ عصبانی و به دنبال چاره ای قانونی هستند تا مانع اقدامات تنبیهی واشنگتن علیه شرکت‌های تعامل کننده با ایران شوند. اتحادیه اروپا ممکن است همچون سال ۱۹۹۶ اقدام متقابل را در زمینه پاسخ دادن به تحریم‌های کاخ سفید در پیش بگیرد. در آن سال اروپا برای حفظ منافع خود در کشورهای ایران، لیبی و کوبا رویه‌ای را در مقابل آمریکا در پیش گرفت که در نهایت منجر به توافقی میان بروکسل و واشنگتن در زمینه مستثنی شدن شرکت‌های اروپایی شد.

همچنین این اتحادیه تلاش دارد تا از طریق بانک سرمایه‌گذاری اروپایی(European Investment Bank) اعتبار لازم را برای تجارت با ایران تامین کند. گرچه ممکن است میزان این اعتبار چندان زیاد نباشد اما می‌تواند مانع نخست بر سر تلاش‌های ترامپ به شمار آید.

تارنمای خبری «بلومبرگ» نیز از تصمیم اتحادیه اروپا برای پشتیبانی از شرکت‌های خود در مقابل تهدید‌های آمریکا خبر داد و نوشت: اتحادیه اروپا توافق هسته‌ای را برای امنیت جهان مهم ارزیابی می‌کند و از این رو تلاش می کند تا برنامه ریزی‌هایی را در راستای حفظ منافع تجاری شرکت‌های اروپایی پایه‌ریزی کند. اروپا تلاش دارد تا به ایجاد یک فرایند، مسیر تجارت بنگاه‌های خود با ایران را باز نگاه دارد تا تهران هم در توافق باقی بماند. برخی مقام‌های اروپایی نیز نقش پلیس اقتصادی جهان برای آمریکا را نامطلوب و غیرقابل قبول توصیف کرده اند. به همین دلیل است که مقام‌های این اتحادیه به دنبال خارج شدن از ذیل تحریم‌های ایالات متحده است.

روزنامه «فایننشال تایمز» نیز نوشت: «ژان کلود یونکر» رئیس اتحادیه اروپا با حمله به واشنگتن اظهار داشت این کشور با پشت کردن به روابط چند جانبه و همکاری‌های دوستانه همه را شگفت زده می‌کند. این روزنامه انگلیسی با اشاره به سخنان رهبری در زمینه اخذ تضمین‌های کافی از سه کشور اروپایی برای ادامه حضور ایران در برجام آورد علاوه بر جایگزینی دلار با ارز اروپایی و اعطای خطوط اعتباری به تهران، اروپا به دنبال استثنا شدن از قانون تحریمی کاخ سفید است. اما در عمل باید گفت همانطور که رسانه‌های واقع بین اروپایی به آن اذعان دارند روسیه و چین تعهد خود به اجرای برجام را بار دیگر مورد تاکید قرار داده اند؛ حال برای متقاعد ساختن ایران به اجرای این توافق، کشورهای اروپایی باید نشان دهند که منافع اقتصادی را که در قبال توقف فعالیت‌های هسته‌ای به ایران قول داده بودند ارائه می‌کنند.

آیا اروپا از تاریخ درس می‌گیرد؟

رییس جمهوری پس از خروج آمریکا از برجام، آن را تجربه‌ای تاریخی خواند و اعلام کرد منتظر اقدام دیگر طرف‌های توافق هسته‌ای به ویژه کشورهای اروپایی خواهد ماند؛ سه کشوری که آن‌ها نیز در این زمینه تجربیاتی مهم را آزموده‌اند.

«دونالد ترامپ» رییس جمهوری آمریکا هیجدهم اردیبهشت ماه اعلام کرد از توافق هسته‌ای ایران و ۱+۵ خارج می‌شود. پس از این اقدام پیمان‌شکنانه، دکتر «حسن روحانی» در گفت‌وگویی تلویزیونی حاضر شد و درباره سرنوشت توافق هسته‌ای و سیاست‌های جدید جمهوری اسلامی با مردم سخن گفت.

رییس‌جمهوری اظهار داشت: اکنون برای همگان عهدشکنی آمریکایی‌ها مشخص شده و در این شرایط ما باید منتظر باشیم که کشورهای بزرگ جهانی نسبت به این توافق چگونه عمل خواهند کرد. روحانی تصریح کرد ادامه تعهد ایران به مفاد برجام منهای آمریکا در گروی تامین منافع ملی خواهد بود و با اشاره به توطئه‌های مکرر واشنگتن علیه ملت ایران و کشورهای منطقه، خروج آمریکا از برجام را تجربه‌ای تاریخی خواند که موید دیدگاه‌ها و مواضع چهار دهه گذشته جمهوری اسلامی است. اقدام اخیر رییس جمهوری آمریکا نه تنها تجربه‌ای در سطح ملی و منطقه‌ای بلکه مبین الگوی رفتاری واشنگتن در قبال دولت‌های مستقل است و به دلیل نقش قدرت‌های شرقی و نیز دولت‌های اروپایی در طیفی از پرونده‌ها و تحولات بین المللی، ملاحظاتی مهم و اساسی را پیش روی آن‌ها قرار می‌دهد. به همین خاطر، علاوه بر کشورهایی چون کره‌شمالی که در آستانه فرایندی از گفت وگو با یکی از عهدشکن‌ترین دولت‌های آمریکا قرار گرفته‌اند، رخداد اخیر به عنوان آخرین حلقه سلسله تجربیات کشورهای اروپایی، واقعیاتی قابل تامل را برای شرکای اروپایی واشنگتن هویدا می سازد.

ترامپ با اقدام اخیر خود که در ادامه خروج از پیمان آب و هوایی پاریس، پشت پا زدن به تعهدات و اعلان جنگ تجاری به اروپا و هشدار درباره واگرایی از ناتو و کاهش همکاری‌های امنیتی با شرکای اروپایی صورت گرفت و همچنان که «باراک اوباما» رییس‌جمهوری پیشین آمریکا بیان داشته، به متحدان خود پشت کرد.

رییس جمهوری آمریکا این پیام را به اروپا مخابره کرد که تنها حمایت و تایید آنان را در زمینه‌هایی چون انجام حملات نظامی و تجاوزکارانه به سوریه طلب می‌کند و در ازای همراهی اروپا، حاضر به پذیرش نظر و نگرانی شرکای خود نیست. به عبارتی دیگر، ترامپ در عمل این واقعیت را برای اروپا و بخصوص سه دولت مهم و قدرتمند آن نمودار ساخت که در دایره تصمیم گیری‌های مهم وی جایی ندارند و در عمل، یکجانبه‌گرایی و ماجراجویی ترامپ اعتباری را برای شراکت اروپا با واشنگتن قائل نیست.

روی دیگرِ بی توجهی آمریکا به خواست رهبران فرانسه، آلمان و انگلیس که برای بازداشتن ترامپ از تصمیم اخیر به واشنگتن سفر کردند، همداستانی و جلب رضایت صهیونیست‌ها و برخی دولت‌های مخاصمه جوی خاورمیانه بود و جایگاه اروپایی‌ها را در سیاست خارجی جدید واشنگتن ترسیم کرد.کشورهای اروپایی پیش از این نیز طعم تند خصومت ورزی واشنگتن با تهران را چشیده و نتایج آن را به چشم دیده اند.

وزرای امور خارجه تروییکای اروپایی حدود دو سال پس از آنکه «جرج دبیلیو بوش» رییس جمهوری جنگ طلب آمریکا، جمهوری اسلامی ایران را یکی از سه کانون محور شرارت نامید، یعنی در مهرماه ۱۳۸۲ (اکتبر ۲۰۰۳) در چارچوب بیانیه سعدآباد توافقی هسته‌ای را با تهران اعلام کردند.بر اساس بیانیه سعدآباد جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تاکید کرد که دستیابی به سلاح هسته‌ای در دکترین دفاعی کشور جایگاهی ندارد و تهران در ارتباط با برنامه صلح آمیز هسته ای با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کاملی خواهد داشت.

در تکمیل این بیانیه بود که فرانسه، انگلیس و آلمان در چارچوب توافقاتی که سال ۸۳ (۲۰۰۴) در پاریس و بروکسل به دست آمد متعهد به همکاری‌های هسته‌ای، تجاری و اقتصادی، شراکت در زمینه انرژی و سرمایه‌گذاری در بخش‌های نفت و گاز، تسهیل پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی و … شدند.

تحریکات آمریکا و القای انحراف برنامه صلح آمیز هسته‌ای ایران به سمت اهداف نظامی و نیز اعمال فشار بر اروپا سبب شد تا در عمل بسیاری از دستاوردهای مذاکرات اوایل دهه ۸۰ از میان برود. افزون بر اینکه سه دولت اروپایی به تعهدات در زمینه عادی‌سازی پرونده فعالیت‌های صلح آمیز ایران در شورای حکام آژانس پایبند نمانده و با نزدیک شدن به واشنگتن زمینه‌ساز اختلافات فزاینده هسته‌ای شد.

در شرایط کنونی نیز کشورهای اروپایی با اعلان عدم خروج از برجام و درخواست از تهران برای پایبندی به توافق هسته ای، تعهداتی جدی را بر عهده گرفته‌اند. علاوه بر این و با توجه به تجارب گذشته و رخداد اخیر بسیاری اقدام عملی اروپا را به چشم آزمونی تاریخی می‌نگرند که منزلت و جایگاه اتحادیه و نیز دولت‌هایی چون انگلیس در عرصه بین المللی را معین خواهد ساخت.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ