خروج آمریکا از برجام؛ اعتبار اروپا زیر سئوال رفت
اروپا مقابل آمریکا متحدتر می‌شود
بخش دوم و پایانی
 

رفتارهای غیرقانونی و خارج از عرف رئیس جمهوری آمریکا با اعلام خروج این کشور از توافق برجام وارد فاز تازه ای شده است.لغو برجام از سوی پیمان شکن کاخ سفید گرچه قابل پیش بینی بود و از سوی پنج کشور حاضر در این توافق محکوم شد اما برای کاستن از پیامدهای آن باید تدبیر تازه ای در عرصه سیاست و اقتصاد اندیشیده شود .

«دونالد ترامپ» سرانجام پس از ماه‌ها تهدید و کارشکنی و مبارزطلبی، شامگاه ۱۸ اردیبهشت برابر با نهم می، پس از تکرار ادعاهای غیرمنطقی علیه ایران خروج آمریکا از توافق هسته‌ای را اعلام کرد. رهاورد دوازده سال تکاپوی اتحادیه اروپا، چین، روسیه و ایران برای رسیدن به معادله‌ای برد- برد در چالش هسته ای، سندی موسوم به برجام است که ترامپ رئیس جمهوری تاجرمسلک آمریکا طی ۵۰۰ روز حضور خود در کاخ سفید بارها این توافق را ننگین و شرم آور توصیف کرده است.تصمیم اخیر او نیز در راستای زدودن این به اصطلاح شرمی است که از سوی جامعه جهانی و شورای امنیت ملی سازمان ملل متحد به عنوان سند قانونی و معتبر شناخته و اعلام شده است. توافق ننگینی! که تاجر کاخ سفید از آن سخن می گوید به یک دهه برخورد خصمانه آمریکا و متحدانش علیه ملت ایران پایان داد، سایه جنگ را از مرزهای کشور دور ساخت، آرامش نسبی در حوزه‌های اقتصادی و سیاسی را به جامعه بازگرداند و سناریوهای ایران هراسی منطقه ای و فرامنطقه ای را متوقف کرد. این موارد همان گام‌های پیشرفت مستقل مردم ایران است که نه ترامپ که هیچ کدام از روسای جمهوری آمریکا در تاریخ ایران آن‌ها را برنتافتند و برای فلج کردن این گام‌ها، گاه علیه دولت قانونی مرحوم محمد مصدق کودتا کردند و گاه مرگبارترین سلاح‌های گرم، سرد و شمیایی خود را در اختیار صدام حسین دیکتاتورعراق قرار دادند تا ۸ سال علیه ایران بجنگد و راه پیشرفت ملتی را سد کند.نزدیک به یک قرن عناد با مردم ایران در قالب طمع و حتی دست درازی به مرزها و منابع کشور، آمریکا را از منظر مردم ایران به دشمنی غیرقابل اعتماد بدل کرده است.

تازه ترین پیمان شکنی کاخ سفید هم بر این بی اعتمادی تاکید می کند. اما تمام این رویدادها نمی تواند انکارکننده تبعات مختلف چنین دشمنی‌هایی با ایران باشد. پذیرفتن این واقعیت که آمریکا به عنوان قدرتی تاثیرگذار در جهان کنونی است، قرائت واقع گرایانه از عناد ورزی ایالات متحده آمریکا با ایران است. قرائتی که می تواند سرآغاز راهکاریابی علمی، عملی و دور از شعارزدگی علیه چنین دشمنی‌هایی باشد. همنوایی «بنیامین نتانیاهو» ، سعودی‌ها و امیرنشینان حاشیه خلیج فارس با یاوه سرایی‌های آمریکا از آغاز دوباره پروژه ایران هراسی در منطقه حکایت دارد. بازگشت تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران، بار دیگر توان دفاعی کشور و موضوعات حقوق بشری مورد ادعای آمریکا را به محور قطعنامه‌های سازمان ملل باز خواهد گرداند. این فشارهای غیرقابل انکار واقعیتی است که تصمیم گیران و مسئولان کشور باید بر پایه حضور و وجود آن‌ها تصمیم بگیرند و اقدام کنند.ساعاتی پس از اعلام خروج آمریکا از برجام واکنش‌های بسیاری هم در داخل ایران و هم در فضای بین الملل منتشر شد. این میان واکنش همراه با تدبیر رئیس جمهوری به عهدشکنی ترامپ یکی از نمودهای قرائت واقع‌بینانه از شیوه مقابله با دشمنی‌های آمریکا است.حجت الاسلام «حسن روحانی» رئیس جمهوری پس از پیمان شکنی ترامپ در پیامی توییتری نوشته است: شر یک بد عهد کم شد؛ برجام در صورت تامین و تضمین منافع ایران با «پنج» ادامه می‌یابد. ایران برای خنثی کردن تحریم‌های نامشروع آمریکا، از همیشه متحد تر است. آنچه واکنش رئیس جمهوری را به دور از احساسات مرسوم نشان می‌دهد، تاکید بر تضمین منافع ایران در برجام است. واقعیت آن است که در هیاهوی ترامپ آنچه نباید مورد غفلت واقع شود موضوع منافع ملی و تضمین حفظ آن هم از سوی شخصیت‌های سیاسی و مسئولان داخلی و هم طرف‌های خارجی توافق هسته ای است.خروج آمریکا از برجام جز معدود تصمیمات کاخ سفید است که همراهی اروپا و اجماع جهانی را به همراه ندارد. سران کشورهای انگلیس، فرانسه و آلمان بر پایبندی خود به توافق برجام تاکید کردند. «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اروپا هم از ایرانیان خواسته تا به هیچ کس اجازه نابودی برجام را ندهند. در چنین موقعیتی که اروپا و روسیه و چین قصد عهدشکنی ندارند، می‌توان با تدبیر از ظرفیت‌های آن‌ها بهره برد. شاید حفظ آرامش از سوی ایران و در موقعیتی که تاجر کاخ سفید در تلاش برای تنش آفرینی است، بتواند موقعیت بین المللی آمریکا را با چالش‌های بی شماری مواجه کند. به طور قطع پس از خروج ترامپ از توافق هسته ای با ایران، موضوع اعتماد به قراردادهای بین المللی دولت آمریکا با چالش‌های بسیاری روبرو خواهد بود. تحمل عهدشکنی برای هیچ کشور و دولتی آسان نیست بنابراین قلدرمابی آمریکا در این حوزه هم مشمول تاریخ انقضا و میزان تحمل طرف مقابل قرار می گیرد .حفظ خویشتنداری در مجامع جهانی و پرهیز از واکنش‌های احساسی می تواند جهان را به ایرانی عاقل و آرام مطمئن سازد. در سایه چنین اطمینانی فضاسازی‌های ایران هراسانه هم راه به جایی نخواهد برد و انباشتن انبارهای نظامی در منطقه از سلاح‌های آمریکایی به بهانه ترس از ایران، دیگر برای مردمان خاورمیانه مورد پذیرش نخواهد بود. حضور در برجام تا زمانی که تامین و تضمین‌کننده منافع ایران باشد، استراتژی دولت است. با چنین شیوه ای می توان حضور سرمایه گذاران اروپا، روسیه و چین از یک سو و کشورهای همسایه و هم پیمان از سوی دیگر را در اقتصاد ایران تثبیت کرد.

این بخشی از استراتژی مقابله با دشمنی‌های آمریکاست، راهکار اصلی را اما در داخل جغرافیای ایران باید یافت. اشتغال زایی و حمایت از تولیدات داخلی، حمایت از بخش خصوصی و تضمین بازگشت سرمایه این بخش در هر زمان و شرایطی، مبارزه با فسادهای سیستماتیک در برخی حوزه‌های مالی، مبارزه با رانت‌جویی‌ها و در نهایت اتکا به توان داخلی در اقتصاد راهکار تضمین منافع ملی است. این مهم جز در سایه اتحاد و همدلی مسوولان و مردم به وجود نخواهد آمد . تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و اعتماد به مردم محور نخست تمام راهکارهایی است که از این پس باید در پیش گرفته شود. سرزنش‌های سیاسی دولت و مسئولان اجرایی باری بر دوش آن‌ها در مسیر حرکت خواهد بود و نتیجه ای جز دلسردی و چند صدایی در حوزه اجرایی در پی نخواهد داشت.

جهان در دفاع از برجام با ایران همصدا شد

رئیس جمهوری آمریکا با خروج از برجام جامعه جهانی را از خود رویگردان کرد و عهد شکنی کاخ سفید را برای جهانیان به اثبات رساند رویکردی که با انتقاد بسیاری در جهان مواجه شد.«دونالد ترامپ» با تکرار اتهامات خود درباره ایران و ضعف‌های ادعایی توافق هسته ای، خروج آمریکا از توافق نامه هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ و بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران را اعلام کرد.این اقدام رئیس جمهوری آمریکا با انتقاد گسترده کشورهای مختلف جهان روبرو شد و این کشورها اعلام کردند که به برجام پایبند خواهند ماند. رسانه‌های عربی اخبار و تحلیل‌هایی را در این ارتباط منتشر ساختند که این گزارش به آن‌ها می پردازد.

لطمه خوردن اعتبار آمریکا

روزنامه‌های «الاخبار» لبنان، «رای الیوم» چاپ لندن، «الثوره» سوریه و «مصراوی» با اشاره به اقدام نسنجیده ترامپ در عقب نشینی از توافق هسته‌ای پیامدهای این تصمیم بر آینده روابط آمریکا و دیگر کشورها را مورد توجه قرار داده و این موضوع را سبب افزایش بی اعتمادی به واشنگتن دانستند. به نوشته روزنامه الاخبار، مشکل گزینه عقب نشینی آمریکا از توافق هسته ای واستقبال رژیم اسرائیل از آن، این است که فضای بین المللی کنونی از زمان تحریم‌های اقتصادی بین المللی علیه ایران تاکنون تغییر کرده است. در واقع بدون اجماع بین‌المللی برای تحریم اقصادی علیه ایران گزینه ترامپ و نتانیاهو به نتیجه مورد نظر نخواهد رسید. پس از مخالفت دیگر طرف‌های توافق هسته ای با اقدام ترامپ، چالش‌های رژیم اسرائیل و آمریکا افزایش می یابد. «حسن روحانی» رئیس جمهوری اسلامی برای استفاده از این اختلاف‌ها در عرصه بین المللی موضع نهایی ایران درباره توافق هسته ای را با موضع عملی دیگر طرف‌های توافق و مقدار منافع اقتصادی ایران از این توافق پیوند داد. به نوشته روزنامه رای الیوم، مخالفت اتحادیه اروپا با اقدامات باج‌خواهانه آمریکا در عقب نشینی از توافق هسته ای ، پایبندی کشورهای آلمان، فرانسه و انگلیس به این توافق و تاکید بر پایبندی ایران به بندهای توافق هسته ای چک برائت به نظام ایران می دهد و جایگاه این کشور را تقویت و جنگ طلبی‌های آمریکا و خطرات آن را محکوم می کند.به نوشته روزنامه الثوره، همانطوری که از رئیس جمهوری آمریکا انتظار می رفت او از توافق هسته ای عقب نشینی کرد. او با این اقدام خود منطقه و جهان را در آستانه تنش تازه ای قرار داده است که پیامدهای وخیمی برای صلح و امنیت بین المللی به دنبال خواهد داشت. درادامه آمده است : آمریکای ترامپ مدت‌ها است که برای نظامی شدن جهان و تحمیل برنامه‌های ویرانگر خود در منطقه و جهان تلاش می کند. اکنون این کشور با وجود تحریکات رژیم اسرائیل و دلالی‌های عربستان -که آمادگی پرداخت دلارهای نفتی برای شعله ور ساختن اوضاع را دارد- زمان را مناسب دید و اوضاع را به سوی لبه پرتگاه سوق داد. پیامدهای تصمیم آمریکا برای عقب نشینی از این توافق به درگیری سیاسی این کشور با روسیه و چین منجر خواهد شد. روسیه و چین می دانند که ایران به تعهدهای خود در توافق هسته‌ای پایبند بوده است و این کشورها به تصمیم آمریکا اعتراض کرده اند. این تصمیم کاخ سفید می تواند به اعتبار کشورهای بزرگ، جامعه بین الملل و شورای امنیت لطمه وارد سازد. همچنین منافع نفتی، گازی، تسلیحاتی، تجاری روسیه و چین با ایران ارتباط تنگاتنگی دارد و این کشورها اجازه نخواهند داد آمریکا برنامه‌های خود را پیش برد.

روزنامه مصراوی به نقل از روزنامه «نیویورک تایمز» نوشت: تصمیم ترامپ در عقب نشینی از توافق هسته ای روابط آمریکا با همپیمانان اروپایی را برهم خواهد زد. احتمال دارد این موضوع بحران دیپلماسی میان اروپا و آمریکا را افزایش دهد. همچنین این اقدام سبب تنش بیشتر میان آمریکا و روسیه و چین خواهد شد. در این زمینه «جف فلیک» نماینده جمهوریخواه کنگره آمریکا به شبکه «سی ان ان» گفت : عقب نشینی آمریکا از توافق هسته ای اقدام نسنجیده ای است. همپیمانان ما باید احساس کنند که می توانند به ما اعتماد کنند و معتقدم اکنون این امتیاز را از دست داده ایم. بسیاری از کارشناسان پیام‌های عقب‌نشینی آمریکا از توافق هسته‌ای را برای هر گونه توافق‌های آینده مورد توجه قرار داده اند و آنان معتقدند که ما فقط چند سال به توافق‌ها پایبند می مانیم. در شرایطی که قرار است ترامپ با «کیم جون اونگ» رهبر کره شمالی برای بررسی توافق صلح در شبه جزیره کره مذاکره کند شاید این موضوع در روند مذاکرات دو کشور تاثیر گذار باشد.

مخالفت جامعه بین الملل با تصمیم آمریکا

روزنامه «الحیات» چاپ لندن، شبکه خبری «الجزیره» و صفحه‌های عربی تارنماهای شبکه‌های «اسپوتنیک» روسیه و «یورونیوز» حمایت جامعه جهانی از توافق هسته ای را در کانون توجه قرار دادند. به نوشته روزنامه الحیات، در شرایطی که رژیم اسرائیل به سرعت از تصمیم ترامپ استقبال کرد و آن را تصمیمی شجاعانه به شمار آورد، ایران این موضوع را یک تجربه تاریخی به شمار آورد و اعلام کرد در توافق هسته ای باقی خواهد ماند. کشورهای اروپایی هم از این تصمیم اروپا ابراز تاسف کردند و به اجرای این توافق متعهد شد. «ماکرون» رئیس جمهوری فرانسه گفت: پاریس، آلمان، انگلیس این تصمیم را تاسف بار به شمار می آورند و ما به طور جمعی در چارچوبی گسترده به این توافق عمل می کنیم. «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم پیش‌بینی کرد که جامعه بین‌المللی پس از تصمیم ترامپ باز هم در این توافق باقی ماند و توافق نتیجه بخش باشد. روزنامه الحیات در گزارشی دیگر نوشت: اروپایی‌ها توافق هسته‌ای را تاریخی به شمار می آوردند و می‌گویند که آژانس بین المللی انرژی اتمی که تاسیسات هسته ای ایران را بازرسی می‌کند بر پایبندی ایران به این توافق تاکید کرده است. مقام‌های اتحادیه اروپا حمایت خود را از این توافق اعلام کرده اند و مقام‌های انگلیس، آلمان، فرانسه و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا در دیدار با «عباس عراقچی» معاون وزیر امور خارجه بار دیگر حمایت خود را از اجرایی شدن کامل و فعال توافق هسته‌ای از سوی همه طرف‌ها تاکید کرده‌اند .به نوشته شبکه خبری الجزیره، اتحادیه اروپا پس از تصمیم ترامپ برای عقب نشینی از توافق هسته ای بر پایبندی خود به توافق هسته‌ای ایران تاکید کرد. روسیه و ترکیه هم تصمیم ترامپ را محکوم کرد و نسبت به پیامدهای این اقدام برای امنیت منطقه و جهان هشدار دادند. «دونالد تاسک» رئیس شورای اتحادیه اروپا هم گفت: اتحادیه اروپا علیه سیاست‌های آمریکا درباره تجارت و توافق هسته ای ایران حرکت خواهد کرد. انگلیس، فرانسه و آلمان هم با انتشار بیانیه ای مشترک پایبندی خود به توافق هسته‌ای را اعلام کردند و از واشنگتن خواستند ساختار این توافق را بر هم نزند و در مسیر اجرای این توافق از سوی دیگر طرف‌ها سنگ اندازی نکند.

«آنتونیوگوترش» دبیر کل سازمان ملل هم نگرانی خود را از تصمیم آمریکا اعلام کرد و از دیگر طرف‌های توافق خواست به آن پایبند باشند. او توافق هسته ای ایران را دستاورد بزرگی برای جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته ای به شمار آورد. وزارت امور خارجه روسیه هم خروج آمریکا از توافق هسته ای را تهدید کننده امنیت بین المللی به شمار آورد. رئیس کمیته دفاع مجلس دومای روسیه همچنین گفت تصمیم واشنگتن کانون آشوب تازه ای را در منطقه خاورمیانه به وجود خواهد آورد. سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه نیز تصمیم یکجانبه آمریکا در عقب نشینی از توافق هسته ای را بر هم زننده ثبات و سبب ساز تنش‌های تازه در منطقه به شمار آورد.به نوشته تارنمای شبکه یورونیوز، «هایکو ماس» وزیر امور خارجه آلمان عنوان کرد: کشورش با وجود عقب‌نشینی آمریکا از توافق هسته ای برای حفظ این توافق تلاش خواهد کرد.او به شبکه تلویزیونی «آ آر د» گفت: ما برای حفظ این توافق مهم که تضمین کننده امنیت خاورمیانه و جهان است، تلاش خواهیم کرد.براساس این گزارش، «مایکل روث» معاون وزیر امور خارجه آلمان نیز در صفحه توییتر خود عقب نشینی ترامپ از توافق هسته‌ای را خبر ناگواری از سوی واشنگتن به شمار آورد و گفت: کشورهای اروپایی اکنون باید این توافق را نجات دهند.

«پائولو جنتیلونی» نخست وزیر ایتالیا هم خواستار حفظ توافق هسته‌ای شد و در صفحه توییتر خود نوشت: این توافق در تحقق امنیت منطقه و جلوگیری از گسترش سلاح هسته‌ای نقش داشته است و ایتالیا در کنار دیگر همپیمانان اروپایی خود به تعهدات خود در حفظ این توافق عمل خواهد کرد. به نوشته تارنمای شبکه اسپوتنیک، وزرات امور خارجه سوریه نیز تصمیم ترامپ در عقب‌نشینی از توافق هسته‌ای را محکوم کرد و این موضوع را بیانگر پایبند نبودن آمریکا به تعهدات و توافق نامه‌های بین‌المللی به شمار آورد. وزارت امور خارجه سوریه عکس‌العمل‌های بین‌المللی در محکومیت تصمیم آمریکا را نشان از منزوی شدن آمریکا و اشتباه سیاست‌های این کشورها برشمرد که تنش‌ها را در جهان افزایش می دهد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ