یادداشت
کره شمالی در موضع برابری با آمریکا
دکتر شهیدی مؤدب
پنج ساعت مذاکره که چهل دقیقه‌اش به‌صورت کاملا خصوصی به همراه مترجم صورت گرفت، یک ساعت و پنج دقیقه مصاحبه مطبوعاتی رئیس‌جمهور آمریکا و امضای یک بیانیه مشترک یک صفحه‌ای به دو زبان انگلیسی و کره‌ای، حاصل دیدار رؤسای جمهور آمریکا و کره شمالی در کشور جزیره‌ای سنگاپور بود که قریب سه هزار خبرنگار آن را پوشش دادند. دیداری که ماه‌ها برای انجام آن کار شده بود و طی لااقل یک سال گذشته طرفین بیشترین تهدیدها و توهین‌ها را به هم روا داشته بودند؛ ضمن اینکه دو کشور کره شمالی و آمریکا به مدت سه سال از ۱۹۵۰ با یکدیگر جنگیده‌اند و آمریکایی‌ها چند ده هزار نفر در این جنگ کشته داشته‌اند. برای میهمانان رسمی که به شهر پیونگ‌یانگ، پایتخت کره شمالی می‌روند دیدار از موزه این جنگ و نشان‌دادن صحنه‌های این نبرد از اولویت‌های دیار تلقی می‌شود.‏

بر اساس برداشت‌ها، تحلیل‌ها و ارزیابی‌های جهانی آنچه انجام این ملاقات را ممکن کرد، علاوه بر نقش مهم کره جنوبی و چین فقط یک عامل و آن قدرت اتمی کره شمالی بود که کیم جونگ اون، با تسلطی که به کشورش و با اطلاعی که از روابط بین‌الملل دارد در سن ۳۶ سالگی با مهارت کامل خود را به هم‌ترازی با دونالد ترامپ ۷۲ ساله ارتقاء داد و در صحنه آرایی‌های جلسات دیدار همه‌جا ۶ پرچم کره در کنار ۶ پرچم آمریکا قرار گرفت و چون کیم جونگ اون، علیرغم جوانی سابقه رئیس‌جمهوری‌اش بیشتر است، ترامپ او را در ورود به جلسات بر خود مقدم می‌داشت.‏

نکته بسیار مهم در راهبرد کره شمالی، درز ندادن کوچک‌ترین اطلاعات در مورد توان هسته‌ای و تعداد بمب‌ها یا کلاهک‌های هسته‌ای خود بود که این مهم حتی در مذاکرات سنگاپور نیز افشاء نشد و در امضای بیانیه مشترک، کره ای‌ها به کلیات اکتفا کردند. همین نکته بسیار اساسی، طرف آنها را کاملا در ابهام قرار داد؛ طوری‌که درباره رهبر کره شمالی هم اطلاعات بسیار اندکی داشتند و نمی‌دانستند کیم جونگ اون، به زبان انگلیسی مسلط است یا نه. ‏

دونالد ترامپ که همواره تلاش می‌کند خود را یک نابغه جلوه دهد در مصاحبه مطبوعاتی پس از مذاکرات، نکات عجیبی را مطرح کرد که هم برای سیاسیون و هم برای ژنرال‌های آمریکایی شگفت‌آور بود. وی اظهار داشت که به رهبر کره قول داده است که مانورهای نظامی با کره جنوبی در مرز‌های کره شمالی متوقف شود و ادامه داد: این مانورها برای آمریکا بسیار پر هزینه است و مثلا هواپیماهای غول پیکر ما از جزیره گوام در اقیانوس آرام شش ساعت پرواز می‌کنند که بیایند بمب بریزند و برگردند و افزود که این عمل، یک اقدام تحریک‌آمیز است. نکته دوم این که اعلام کرد او علاقه‌مند است ۳۲هزار سرباز خود را که در کره جنوبی مستقر هستند به آمریکا باز گرداند زیرا هزینه‌های زیادی برای کشور آمریکا دارد. این اظهارات ترامپ یک امتیاز بزرگ برای رهبر کره شمالی تلقی می‌شود که بابت آن ما به‌ازایی دریافت نکرده است. کره‌ای‌ها بر خلاف این گونه افشاگری‌های مذاکرات، هیچگونه مطلبی را بیان نکرده و مصاحبه هم انجام ندادند.‏

هر چند اینگونه سلطه اطلاعاتی و پنهان‌کاری از ویژگی‌های جوامع بسته کمونیستی است، متقابلا هر اطلاع طبقه‌بندی شده کشور را با دست و دلبازی بر ملا کردن هم از آفات جامعه باز است که در کشور ما به نحو افراطی رایج است و از این حفظ نکردن اطلاعات زیان‌های فراوان دیده و می‌بینیم. البته ذکر این نکته هم ضروری است که کره شمالی معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای را امضا نکرده است و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هیچگونه نظارتی بر فعالیت‌های هسته‌ای آن ندارد.‏

نکته قابل توجه در این مذاکرات کنار بودن روس‌ها در مقایسه با چینی‌ها است که حتی رهبر کره با یک فروند هواپیمای چینی عازم سنگاپور شد. در عوض کره شمالی برای برداشتن این قدم تاریخی ابتدا با دو همسایه خود وارد مذاکره شد و رئیس‌جمهور آن کشور به منظور دادن اطمینان به همسایگان خود به پکن و سئول سفر کرد و دونالد ترامپ هم به نوبه خود کره جنوبی و چین را در جریان جزئیات قرار داد، به گونه‌ای که در پایان دیدار اعلام کرد که پس از امضای بیانیه مشترک آن را برای رئیس‌جمهور کره جنوبی فرستاده و قبل از پرواز به آمریکا با رؤسای جمهور چین و کره جنوبی تلفنی صحبت می‌کند. این ظرافت دیپلماسی که متحدان را در امری که به آنها هم مربوط می‌شود در جریان قرار دادن از اهم نکات در روان‌شناسی ارتباطات بین‌الملل است.‏

بدون تردید ملاقات و مذاکرات سنگاپور این پرسش را در اذهان مطرح می‌کند که چرا ما با آمریکا مذاکره نمی‌کنیم؟ البته پاسخ تحلیلی این پرسش را رهبری قبلا به روشنی ارائه کرده‌اند با این حال ذکر چند نکته ضرورت دارد:‏

‏۱ـ آمریکا و کره، دو کشور در حال جنگ تلقی می‌شوند و بنا به گفته ترامپ هنوز اجساد ۶۰۰۰ نظامی آمریکا که در جنگ کره کشته شده‌اند به آمریکا باز گردانده نشده‌اند و هنوز دو کشور قرارداد صلح را هم امضا نکرده‌اند‏.‏

‏۲ـ درست است که رهبری کره با هوشمندی کامل قدم بر می‌دارد اما این نکته نیز مهم است که توافق کره‌شمالی و آمریکا به فرض این که قطعی شود یک مصالحه در راستای سیاست جهانی چین تلقی می‌شود.‏

‏۳ـ اطلاعات حاکی از مشاهدات میدانی دیدارکنندگان از کشور کره شمالی نشان می‌دهد این کشور دارای مشکلات عدیده است و جامعه بسته‌ای که دارد مردم آن از جهان خارج به گونه‌ای با اطلاعات تأخیری با خبر می‌شوند و پس از فروپاشی شوروی این احتمال وجود دارد که کره شمالی نیز به چنان سرنوشتی دچار شود مضافا که کره جنوبی با پیشرفت‌های بزرگی که کرده است در عمل همسایه دیوار به دیوار کره شمالی است.‏

‏۴ ـ پیشرفته بودن صنایع نظامی در یک کشور بسته لزوما به‌معنای رفاه عمومی در آن کشور نیست و کره شمالی به دلیل کمبود امکانات در ساده‌زیستی تحمیلی کامل به سر می‌برد و عملا مردم آن از بقیه ممالک نظیر تایلند و ویتنام و لائوس هم فقیرانه‌تر زندگی می‌کنند. کره شمالی در حال حاضر نیاز شدید به درآمد ارزی داشته و برای تحصیل ارز منابع چندانی ندارد؛ ضمن اینکه در تحریم کامل آمریکا به سر می‌برد.‏

‏۵ ـ همان نقشی که غنی‌سازی ۲۰ درصدی برای تسهیل مذاکرات هسته‌ای ما ایفا کرد، بمب هسته‌ای برای چانه‌زنی کره شمالی دارد که با هوشمندی از آن بهره می‌گیرد.‏

ضمن اینکه غنی‌سازی ۲۰ درصدی برای رفع نیاز ساخت سوخت راکتور امیرآباد قابل توجیه بود لیکن چون کره معاهده ام‌پی‌تی را امضا نکرده نیازی به توجیه کارهای هسته‌ای خود نمی‌بیند.‏

‏۶ ـ برای ما اما خروج ترامپ از برجام هرگونه توافقی را با او عملا غیر ممکن می‌کند و گرچه به قول خود او که در مصاحبه سنگاپور گفت تمامی عمرش در معامله‌کردن سپری شده، ممکن است با ما هم دست به معامله بزند لیکن در مذاکره با رئیس‌جمهوری چون او باید ورق‌های برد قابل عرضه داشته باشیم که در وضعیت کنونی که او روی تسلیم ما در مواجهه با تحریم‌های جدید حساب باز کرده، مقاومت ملی ما در برابر این تحریم‌ها می‌تواند قدرت چانه زنی گفتگوی احتمالی را بالاببرد.‏

‏۷ ـ نکته قابل توجه در ملاقات ترامپ با کیم جونگ اون، این است که کره ای‌ها عملا جز تأکید مجدد بر اراده غیر اتمی‌سازی شبه جزیره کره، که یک اطلاق کلی است و شامل بمب‌های اتمی احتمالی آمریکا در کره جنوبی هم می‌شود، تعهدی نپذیرفته‌اند و آمریکایی‌ها هم گفته‌اند تا حصول اطمینان از اقدام عملی کره تحریم‌ها را بر نمی‌دارند و این نخستین بار هم نیست که دو طرف عزم رفع اختلاف کرده‌اند که هر بار به یک عقب‌نشینی جدید منجر شده است. خود ترامپ هم صبح سه‌شنبه در مقابل پرسش خبرنگاران برای تضمین موفقیت آینده گفت: من نمی‌دانم، ممکن است شش ماه دیگر بیایم و بگویم اشتباه کردم ولی می‌خواهم که توفیق حاصل شود. در مورد غیر اتمی‌کردن هم گفت که این کار ممکن است سال‌ها به طول انجامد. ‏

در هر حال جمهوری اسلامی هم باید با بهره‌گیری از تجربه برجام و در راستای حفظ عزت و منافع ملی خود برای حل مشکلات در رابطه با آمریکا قدم بردارد؛ ضمن اینکه این تهران نبوده است که رابطه‌اش را با آمریکا قطع کرده بلکه واشنگتن بود که قدم در این راه گذاشت.‏

‏ در عمر دراز ملت ما و در فرهنگ صلح‌طلبی ما و نیز در تاریخ مقاومت ملت ما ظرافت‌هایی نهفته است که برای برداشتن هر قدم یا توقفی یا توافقی باید از آنها بهره گیریم و از شتاب بپرهیزیم. سابقه مذاکرات احمد قوام با استالین یکی از این نمونه‌هاست؛ ضمن اینکه ما در حال حاضر در یکی از دوران‌های اقتدار ملی خود به سر می‌بریم و به قول شاعر شیرین سخن:‏

هنوز اول عشق است اضطراب مکن ‏

تو هم به مقصد خود می‌رسی شتاب مکن

Email this page

نسخه مناسب چاپ