پیروزی سرنوشت ساز اردوغان مقابل ائتلاف مخالفان
بخش اول
 

انتخاباتی که از دید رقبای حزب حاکم ترکیه قرار بود اقتدار اردوغان را به چالش بکشد به تحکیم پایه‌های قدرت رییس جمهوری منتهی شد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، شورای عالی انتخابات ترکیه پس از شمارش بخش عمده آرای انتخابات، «رجب طیب اردوغان» را به عنوان پیروز رقابت‌های ریاست جمهوری اعلام کرد. براساس آمار اعلام شده اردوغان توانست بیش از نیمی از آرا را به دست آورد و در همان دور نخست تکلیف رقابت‌های ریاست‌جمهوری ترکیه را مشخص سازد. در نخستین انتخابات همزمان ریاست جمهوری و پارلمانی که با مشارکت کم سابقه ۸۷ درصدی ترک‌ها پای صندوق‌های رای همراه شد، حزب حاکم «عدالت و توسعه» نیز توانست همپای رهبر خود اردوغان پیروزی چشمگیری به دست آورد. بر اساس اعلان رسانه‌ها، بیش از ۴۰ درصد آرا به حساب حزب حاکم واریز و حزب دست راستی «حرکت ملی» نیز به عنوان تنها حزب همسو با دولت حائز بیش از ۱۰ درصد آرا شده است. به این ترتیب ائتلاف حاکم خواهد توانست ۳۴۰ کرسی از ۶۰۰ کرسی مجلس ملی ترکیه را تصاحب کند. این انتخابات از دید برخی ناظران باز هم به عرصه رقابت بین مخالفان و هواداران دولت مبدل شد و حتی به دلیل ماهیت ائتلاف‌های شکل گرفته گروهی آن را جدی ترین دوقطبی سیاسی سال‌های اخیر عنوان کردند؛ رقابتی که در جبهه مقابل دولت، حزب «جمهوریخواه خلق» به عنوان بزرگترین حزب اپوزیسیون، میدان دار «ائتلاف ملت» شد تا به سال‌ها یکه تازی عدالت و توسعه در سیاست و حکومت ترکیه پایان دهد. در این انتخابات، احزاب دست راستی و اسلامگرای میانه دست به دست مهمترین تشکل چپگرا و سکولار ترکیه دادند و در عمل حزب کُردی «دموکراتیک خلق‌ها» نیز مواضع رقبای دولت را تقویت کرد،اما نه اردوغان در رقابت با «محرم اینجه» نامزد حزب جمهوریخواه خلق و نفر دوم (با ۳۰ درصد آرا) مغلوب شد و نه موقعیت حزب حاکم در پارلمان به خطر افتاد.در کنار پیروزی اردوغان، یکی از مهمترین پدیده‌های انتخاباتی کسب حد نصاب ۱۰ درصدی ورود به پارلمان از سوی حزب دموکراتیک خلق‌ها بود. این در حالی است که چهره‌هایی چون «مرال آکشنر» نماینده تشکل تازه تاسیس موسوم به «حزب خوب» به عنوان اولین وزیر کشور زن و نخستین بانوی نامزد ریاست جمهوری ترکیه نتوانست شگفتی انتخاباتی را رقم بزند و با حدود هفت درصد آرا در انتخابات ریاست جمهوری پس از «صلاح‌الدین دمیرتاش» نامزد کُرد قرار گرفت که البته دوره محکومیت خود را در زندان می گذراند .نتیجه نهایی انتخابات تحکیم موقعیت اردوغان و حزب عدالت و توسعه در ترکیه است. با این نتیجه اردوغان تا سال ۲۰۲۳ و تا پایان دوره برنامه چشم انداز راهبردی دولت می تواند رهبری ترکیه را در دست داشته باشد و حتی در صورت پیروزی در انتخابات پنج سال بعد این منصب را در دست خود حفظ کند. اردوغان در دوره پیش رو رییس جمهوری با اختیاراتِ به مراتب گسترده تر نسبت به قبل خواهد بود زیرا اصلاح قانون اساسی که با رای اکثریت ترک‌ها صورت گرفت به وی اجازه می دهد ریاست دولت، حکومت و حزب مسلط را همزمان بر عهده گیرد، در حوزه‌های گوناگون فرامین اجرایی صادر کند، اعضای شورای عالی قضایی و دادستان‌ها را معین سازد و در شرایطی پارلمان را منحل و انتخابات زودهنگام برگزار کند.اکثریت قوی حزب حاکم و کرسی‌های ناکافی مخالفان در پارلمان سبب شده حتی در شرایط آشتی ناپذیر سیاسی در ترکیه امکان استیضاح اردوغان یا کشاندن وی به دادگاه قانون اساسی فراهم نیاید .این در حالی است که رقبای وی امید داشتند با تکرار نتایج انتخابات پارلمانی خردادماه ۹۴ بتوانند پس از سال‌ها نوار پیروزی‌های اردوغان را ببرند. در این انتخابات که به طور غیرمستقیم نوعی همه پرسی برای تایید نظر اردوغان در جهت تغییر نظام پارلمان به ریاستی محسوب می شد، عدالت و توسعه نه تنها حد نصاب پارلمانی به منظور برگزاری همه پرسی را به دست نیاورد بلکه پس از ۱۳ سال اکثریت خود در مجلس ملی را از دست داد.وقوع بن بست سیاسی و همزمان شدن آن با وقایع تروریستی در شهرهای ترکیه موجب شد تا در انتخابات مجدد (آبان ماه ۹۴) ترک‌ها باز هم به سوی اردوغان تمایل یابند و به این ترتیب پیروزی رقبای وی تثبیت نشد.تداوم انتقادها از اردوغان تحت عنوان تلاش وی برای ایجاد حکومتی اقتدارگرایانه در ترکیه، نارضایتی‌های موجود در زمینه آزادی بیان، مطبوعات، فعالیت سیاسی کُردها و … در کنار افزایش نرخ تورم، نوسانات بورس اوراق بهادار و کاهش ارزش پول ملی ترکیه موجب شد تا رقبا امیدوار شوند بتوانند عدالت و توسعه و رهبر آن را به چالش بکشند.از دید برخی تحلیلگران، افزایش نگرانی‌های اقتصادی برخلاف تصور رقبا بیشتر آرا را به سوی تثبیت وضعیت موجود و جلوگیری از نوسانات سیاسی سوق داد زیرا این اردوغان و همراهانش بودند که پس از دستیابی به قدرت در سال ۲۰۰۲، ترکیه را از تورم ۷۰ درصدی نجات و اقتصاد ۲۰۰ میلیارد دلاری این کشور را تا مرز تولید ناخالص ملی ۹۰۰ میلیاردی ارتقا داده اند.نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد اینکه کارنامه دولت اردوغان سبب شده همچنان شاکله آرای حزب حاکم اعم از شهروندان مذهبی، ملی گرایان معتدل، صاحبان صنایع کوچک و متوسط، پیروان طریقت‌های مختلف، اقلیت‌های قومی و مذهبی البته به غیر از کُردهای نواحی جنوب شرقی دچار فروریزش نشود. علاوه بر اینکه کودتای تیرماه سال ۹۵ همچنان آبشخور حمایت‌های سیاسی است که یک بار اردوغان را از سقوط نجات داد و این بار پایه‌های رهبری وی را مستحکم ساخت .این در حالی است که مخالفان اردوغان نتوانستند طی سال‌های اخیر کمپینی موفق راه بیاندازند یا اعتراضات سیاسی- مدنی همچون حوادث موسوم به «پارک گزی» را که در بهار ۲۰۱۳ به وقوع پیوست برای به چالش کشیدن رییس جمهوری ترکیه رهبری کنند.

پیروزی اردوغان و قدرت وسیع او

رای‌دهندگان ترکیه در انتخابات یکشنبه پیروزی قاطعی را نصیب رجب طیب اردوغان کردند که تسلط ۱۵ساله او بر قدرت را ادامه داده و اختیارات بسیار گسترده‌ای را در قوه مقننه و قوه قضایی این کشور در اختیار او می‌گذارد.

به گزارش ایسنا، نیویورک تایمز در گزارشی در خصوص انتخابات ترکیه نوشت: این نخستین انتخاباتی بود که از زمان همه‌پرسی سال گذشته بر سر افزایش قدرت اجرایی رییس جمهوری در ترکیه – که زمانی عمدتا یک مقام تشریفاتی بود- صورت گرفت. همچنین با حضور حزب محافظه‌کار اردوغان و متحدانش که حدود ۵۳درصد از آرای را در انتخابات پارلمانی رو یکشنبه به دست آوردند، رییس جمهور ترکیه پارلمانی منعطف را در اختیار خواهد داشت.این پیروزی احتمالا پیامدهای بزرگی برای همکاری‌ها در چارچوب ناتو، امنیت در عراق و سوریه و کنترل مهاجرت‌ به اروپا دارد.

ترکیه همکاری‌ با شرکای غربی خود را در اقدامات صورت گرفته برای مبارزه با تروریسم ادامه داده است اما اردوغان اتحاد ناتو را با نزدیک‌تر شدن به ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، خرید یک سامانه دفاع موشکی پیشرفته روسی و برنامه‌ریزی برای ایجاد یک راکتور هسته‌ای ساخت روسیه در ترکیه محک زده است.همچون سایر کشورهایی که در آن‌ها نام یک فرد قدرتمند از صندوق‌های رای بیرون آمده است، به نظر می‌رسد که بسیاری از رای‌دهندگان ترکیه توجیه اردوغان را مبنی بر اینکه قدرت متمرکز، اساس ایجاد یک کشور قدرتمند و مقابله با تهدیدهای تروریسم است، پذیرفته‌اند.نتایجی که به طور رسمی از سوی خبرگزاری آناتولی منتشر شد، نشان می‌دهد که در اختیار داشتن کمتر از ۵۳درصد آرا برای اردوغان کافی بود تا از برگزاری دور دوم انتخابات میان او و محرم اینجه، رقیب اصلی‌اش که نزدیک به ۳۱درصد آرا را به دست آورد، جلوگیری شود.

اردوغان ۶۴ساله مقابل ورودی عمارت هوبر که یکی از اقامتگاه‌هایش در استانبول است، در برابر هوادارانش سخنرانی تلویزیونی کوتاهی داشت. اردوغان گفت: به نظر می‌رسد که ملت برای وظیفه ریاست جمهوری به من و در خصوص مسئولیت بسیار بزرگ قوه مقننه به ما اعتماد کرده‌اند. ترکیه با شرکت نزدیک به ۹۰درصدی مردم در این انتخابات درسی از دموکراسی را ارائه کرده است. امیدوارم برخی شکست خود را پنهان نکنند. اردوغان اظهار داشت که به آنکارا خواهد رفت تا سخنرانی پیروزی مرسوم خود را از ایوان مقر حزب خود ارائه کند.جمعیت پرچم به دست پس از نیمه شب در مقر حزب حاکم تجمع کردند و منتظر شدند تا او را ببینند و سرانجام توانستند او را در ساعت ۳بامداد دوشنبه ببینند.اردوغان به چالش کشیده شدن حزبش در کمپین انتخاباتی را تایید کرد اما نتیجه انتخابات را دفاعی از توانایی‌های خود دانست.

او در این باره گفت: برنده، سیاست ارائه خدمات است. پیروز، برتری اراده ملی است. برنده ترکیه و ملت ترکیه است. برنده همه مردم ستم دیده‌ در منطقه ما و جهان هستند.احزاب اپوزیسیون در ابتدا ادعای پیروزی او را زودهنگام دانستند اما بعد از نیمه شب، بولنت تزجان، معاون رییس حزب اینجه، حزب جمهوری خلق در یک سخنرانی مختصر تلویزیونی اعلام شکست کرد.او در این سخنرانی گفت: نتیجه انتخابات هر چه باشد، شهروندان ما نباید خشمگین شوند. او همچنین از هوادارانش خواست که به کمپین آنان برای دموکراسی از طریق راه‌های مسالمت‌آمیز ادامه دهند.این پیروزی به این معنا است که می‌توان گفت اردوغان مطمئنا به تمایل خود برای تبدیل شدن به طولانی‌ترین رهبر ترکیه ادامه می‌دهد تا از مصطفی کمال آتاترک که جمهوری مدرن ترکیه را از ویرانه‌های سقوط امپراتوری عثمانی پایه‌گذاری کرد هم فراتر رود.بر مبنای سیستم جدیدی که همه‌پرسی سال گذشته با خود به همراه آورد، اردوغان می‌تواند برای دور دوم –و در صورتی که خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام شود، برای دور سوم- نیز در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند و این مساله امکان ماندن او در مقام ریاست جمهوری تا سال ۲۰۳۲را به وجود می‌آورد.بر اساس گزارش خبرگزاری آناتولی، حزب اردوغان در رقابت‌های پارلمانی در مقام اول قرار گرفت و بیش از ۴۲درصد آرا را به خود اختصاص داد که برای حفظ اکثریت در اتحاد با جنبش ملی که حدود ۱۱درصد آرا را به دست آورد، کافی بود.مدافعان دموکراسی چند حزبی ترکیه دلایلی برای امیدوار بودن دارند. حزب دموکراتیک خلق ترکیه که یک حزب لیبرال دموکرات است که بر حقوق اقلیت‌ها تاکید دارد و از سوی صلاح‌الدین دمیرتاش کرد که در زندان به سر می‌برد، رهبری می‌شود، توانست فراتر از ۱۰درصد آرا را به دست آورد و به پارلمان وارد شود.معاون رییس کادر انتخاباتی عالی اظهار کرد، پنج حزب توانسته‌اند آرای لازم را به دست آورند و در پارلمان حضور داشته باشند .سونر جاغاپتای، پژوهشگر و نویسنده که اردوغان را “سلطانی جدید” از خون حاکمان مطلق امپراتوری عثمانی می‌داند، اظهار کرد، پارلمان جدید، گوناگون‌ترین پارلمان در ۳۵سال اخیر است که تقریبا همه فرقه‌های سیاسی اصلی در آن حضور دارند.جاغاپتای می‌گوید، به نظر می‌رسد که میزان حمایت‌ها از اردوغان همچون همه‌پرسی قانون اساسی سال گذشته باشد که “نشان می‌دهد قطب‌زدگی پیرامون شخصیت ستایش و نکوهش شده او ایجاد تفرقه در ترکیه را ادامه می‌دهد “.آماندا اسلوت، یکی از مقامات دولت اوباما، رییس جمهوری پیشین آمریکا که یکی از مقامات ارشد موسسه بروکینگز است، اظهار داشت: یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های آینده قابل پیش‌بینی، قطب‌زدگی عمیق جامعه ترکیه است.اسلوت افزود، وابستگی اردوغان به جنبش ملی‌گرا برای حفظ اکثریتش “به این معنا است که سیاست خارجی ممکن است تحت تاثیر ملاحظات ملی‌گرایانه باقی بماند.” به اعتقاد او اما این انتخابات نشان داد که دموکراسی ترکیه انعطاف‌پذیر است .اسلوت ادامه داد: احزاب اپوزیسیون با قدرت، انرژی و کمپین‌های رقابتی غافلگیرکننده‌ای در این انتخابات شرکت کردند و پارلمان با سیستم ائتلافی خود که نمایندگانی از احزاب متعدد از جمله کردها در آن حضور دارند، پارلمانی گوناگون خواهد بود.به نظر می‌رسد پیروزی اردوغان و متحدانش نظرسنجی‌های دقیقه نودی را که حاکی از در خطر بودن آنان بود، به چالش کشیده است. نظرسنجی نهایی که از سوی شرکت مستقل “متروپل” صورت گرفت، نشانگر آن بود که احتمالا اردوغان درگیر یک دو راهی بین دور دوم رای‌گیری برای ریاست جمهوری و از دست دادن کنترل پارلمان است.اقتصاد ترکیه که زمانی نقطه قوتی برای اردوغان محسوب می‌شد، سال گذشته با چالش‌هایی مواجه شد. ترکیه وام‌های خارجی بسیاری دارد، لیره ترکیه ۲۰درصد از ارزش خود را از دست داده است و سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی با احساس خطر سرمایه‌گذاران از لحن ضدغربی و متخاصم اردوغان، کاهش یافته است .این آشفتگی اقتصادی موجب شده که اردوغان در خصومت خود با غرب دقت بیشتری به خرج دهد اما این مساله می‌تواند ناآرامی‌ها و چالش‌های سیاسی داخلی‌ای را علیه اپوزیسیونی که به تازگی قدرت گرفته و یکپارچه شده، به دنبال داشته باشد.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ