پیروزی سرنوشت ساز اردوغان مقابل ائتلاف مخالفان
چالش های اردوغان در نظام جدید سیاسی ترکیه
بخش دوم و پایانی
 

براساس همه پرسی پارسال، نظام سیاسی ترکیه تغییر کرده و از پارلمانی به ریاستی تبدیل خواهد شد که این به معنای تقویت قدرت رئیس جمهوری و افزایش اختیارات وی است .

محمدرضا کلهر در خبرگزاری فارس نوشت:برگزاری انتخابات سراسری(پارلمانی و ریاست جمهوری) در ترکیه این کشور را وارد دوران جدیدی کرد. چرا که براساس همه پرسی سال گذشته نظام سیاسی ترکیه تغییر کرده و از پارلمانی به ریاستی تبدل خواهد شد. این به معنای تقویت قدرت رئیس جمهوری و افزایش اختیارات وی است. فروردین ماه ۹۷ نیز اردوغان دستور برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری و پارلمانی را صادر کرد. نخستین انتخابات پس از تغییر نظام سیاسی ترکیه از پارلمانی به ریاستی برگزار و اردوغان برای بار دوم به عنوان رئیس جمهوری ترکیه انتخاب شد. اردوغان یک سال و نیم زودتر اقدام به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی کرد. انتخابات سراسری ترکیه (پارلمانی و ریاست‌جمهوری) در ۸۱ استان این کشور برگزار شد.

وزارت کشور ترکیه شمار واجدان شرایط رای‌دادن را ۵۶میلیون نفر اعلام کرده بود. ۴۱۵ناظر بین‌المللی نیز از ۸ سازمان جهانی روی برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی ترکیه نظارت کردند.«سعدی گوون» رئیس شورای عالی انتخابات ترکیه طی یک نشست خبری اعلام کرد: بر اساس شمارش ۹۹ درصد آرای صندوق‌های رأی، رجب طیب اردوغان اکثریت مطلق آرا در انتخابات ریاست جمهوری را به دست آورده و با کسب بیش از ۵۲ درصد آرا پیروز مطلق انتخابات است و یک درصد آرای شمارش نشده هیچ تأثیری در نتیجه انتخابات ندارد. رئیس شورای عالی انتخابات ترکیه در مورد نتایج انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی ترکیه تاکید کرد، ۹۹ درصد آرای انتخابات پارلمانی شمارش شده و نتایج این آرا وارد سیستم شورای عالی انتخابات می‌شوند و گزارش جلسه‌های شمارش آرا هم‌زمان با شورا با احزاب سیاسی نیز به اشتراک گذاشته می‌شوند.نتایج انتخابات ریاست جمهوری ترکیه با شمارش ۹۹ درصد از آرای صندوق‌ها عبارت‌اند از: رجب طیب اردوغان رهبر حزب عدالت و توسعه: ۵۲٫۵۵ درصد، محرم اینجه نامزد حزب جمهوریت خلق: ۳۰٫۶۷درصد، صلاح‌الدین دمیرتاش نامزد حزب دموکراتیک خلق‌ها: ۸٫۳۶ درصد، مرال آکشنر رهبر حزب خوب: ۷٫۳۳ درصد، تمل کارامولا اوغلو رهبر حزب سعادت: ۰٫۸۹ درصد، دوغو پرینچک رهبر حزب وطن: ۰٫۲٫ در انتخابات پارلمانی نیز حزب عدالت و توسعه با ۴۲٫۵۱درصد ( ۲۹۳ نماینده) از مجموع ۶۰۰کرسی در بین گروه‌های سیاسی بیشترین تعداد کرسی‌ها را به دست آورد، حزب جمهوریت خلق نیز با ۲۲٫۶۸ درصد ( ۱۴۶ نماینده) حزب دوم شد. کردها نیز در قالب حزب دموکراتیک خلق‌ها با ۱۱٫۶۳ درصد ( ۶۷ نماینده) مجوز لازم برای ورود به پارلمان را پیدا کردند چرا که در ترکیه هر حزبی که کمتر از ۱۰ درصد از آرا را کسب کند مجوز لازم برای ورود به پارلمان را ندارد.

چالش‌های پیش روی اردوغان

اما مهم ترین سوال در مورد انتخابات ترکیه این است که اردوغان در دوران جدید با چه چالش‌هایی مواجه خواهد بود. رجب طیب اردوغان بعد از دو دوره که نخست‌وزیری ترکیه را عهده دار بود در اولین انتخابات ریاست جمهوری کشورش پس از سال ۲۰۱۴ به این سمت انتخاب شد که تصور می‌رفت یک نقش تشریفاتی باشد. اما ۵۱ درصد مردم ترکیه در رفراندم آوریل سال ۲۰۱۷ اصلاحاتی در قانون اساسی را پذیرفتند که به رئیس جمهور قدرت بیشتری تفویض کرده است از جمله:

- رئیس جمهوری قدرت تعیین و عزل مقامات بلندپایه دولت از جمله وزرا و معاون ریاست جمهوری را دارد.

- رئیس جمهوری دارای قدرت دخالت در نظام قضایی کشور است.

- رئیس جمهوری دارای اختیار برقراری وضعیت فوق العاده در کشور است.

- علاوه براین اختیارات تازه براساس اصلاح قانون اساسی پست نخست‌وزیری هم حذف شده است.

اما با وجود تقویت قدرت اردوغان، وی چالش‌های مهمی در حوزه‌های مختلف دارد :

اقتصاد: کارشناسان معتقدند که اقتصاد یکی از مهمترین دلایل برگزاری انتخابات زودهنگام در ترکیه بوده است. مهم‌ترین نقطه قوت حزب عدالت و توسعه در ۱۵ سال حکومت بر ترکیه، رشد اقتصادی ترکیه بوده است. هر چند که رشد اقتصادی ترکیه در سال ۲۰۱۷، حدود ۷ر۴ درصد بود اما روند کلی اقتصاد این کشور و چشم‌انداز سال آینده آن چندان روشن نیست و احتمال آن می‌رود که با مشکلات جدی مواجه شود. بودجه سال ۲۰۱۸ ترکیه با کسری احتمالی ۱۷ میلیارد دلاری مواجه است. بروز اختلافات عمیق میان ترکیه با کشورهای غربی به ویژه آمریکا پس از کودتای تابستان ۲۰۱۶ و در ادامه تشدید تقابل‌ها در سال گذشته میلادی، تاثیرات منفی بر اقتصاد ترکیه داشته و موجب نوسانات شدید بازار ارز و افت شدید ارزش واحد پول ملی این کشور (لیر) در برابر دلار و یورو شده است. علاوه‌ بر این نرخ سرمایه‌گذاری خارجی در ترکیه در سال ۲۰۱۷ نیز به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیکی و مشکلات سیاست داخلی در ترکیه حدود ۱۷ درصد کاهش داشته است. اکنون اردوغان در دور دوم ریاست جمهوری خود باید بیشترین تمرکز را بر حل مسائل اقتصادی بگذارد. در واقع روند تضعیف اقتصاد ترکیه اکنون به عنوان مهمترین تهدید و چالش پیش روی ترکیه تبدیل شده است .

کردها: کشور ترکیه از سال ۱۹۸۴ که گروه پ.ک.ک به منظور سهم خواهی برای اقلیت کردهای جنوب شرقی این کشور تاسیس شد، با چالش کردی در سیاست‌های خود مواجه بوده است. در درگیری‌های بیش از ۴۰ ساله کردهای پ.ک.ک با دولت آنکارا هزاران نفر کشته شده‌اند اما مقامات این گروه هرگز از خواسته‌های خود دست برنداشتند. تا آنکه اردوغان در مقام نخست وزیر تلاش کرد از در سازش با پ.ک.ک برآید، هرچند که آتش بس دو ساله به بهانه‌های مختلف نقض شد.در دوره اردوغان روابط کردها و دولت ترکیه فراز و نشیب زیادی داشته است. با زندانی شدن دمیرتاش رهبر کردها روند گفتگوها قطع شد و این مسئله به برخی ناآرامی‌ها دامن زد. از سوی دیگر بررسی توزیع آرای اردوغان در استان‌های مختلف نشان دهنده این است که وی در برخی مناطق کرد نشین آرای قابل توجهی را کسب کرده است. به نظر می رسد اردوغان در دوران جدید سیاسی ترکیه باید پرونده کردی را به عنوان مهمترین پرونده امنیتی داخلی محسوب کند.

روابط با غرب: جدا از نگرانی‌های داخلی و نگاه احزاب موافق و مخالف به عملکرد اردوغان طی سال‌های آینده، به نظر می رسد برخی از همپیمانان ترکیه در غرب بویژه آمریکا و ناتو به شدت نگران اختلاف‌های آینده با ترکیه هستند. در همین زمینه، خانم الیزابت تئومان نویسنده پایگاه اینترنتی فاکس نیوز نوشت: درنتیجه اصلاحات جدید قانون اساسی، اردوغان آماده خواهد بود تا به زیان دیگر بازیگران منطقه ای، با شدت بیشتر برای گسترش حضور در منطقه، جامه عمل بپوشاند و حداقل تا سال ۲۰۲۸ میلادی در راس قدرت باقی بماند. این امر در شراکت ترکیه با آمریکا و ناتو، اختلاف بوجود خواهد آورد. در حقیقت، قانون اساسی جدید ترکیه اختیارات بیشتری به شخص رئیس جمهوری خواهد داد. به همین دلیل، دولت‌های غربی که طی چند سال گذشته با ترکیه به تضاد منافع برخورده اند، نگران روابط آینده و همچنین وضعیت حضور در منطقه خواهند بود. در مجموع، باید گفت با انتخاب دوباره اردوغان دو وضعیت کلی قابل تصور است؛ نخست این که، غرب مجبور شود امتیازهای متعدد به اردوغان بدهد و یا این که، اختلاف‌های ترکیه با غرب بیش از پیش تشدید شود. موضوع پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا نیز یکی از مهمترین چالش‌های ترکیه در دوران جدید خواهد بود.

چالش‌های منطقه‌ای: خارج شدن ترکیه از ائتلاف ضد سوری و همکاری با ایران و روسیه در موضوع سوریه باعث شد تا ترکیه به عنوان یکی از بازیگران اصلی سوریه مطرح شود. شروع عملیات شاخه زیتون و تصرف شهر عفرین در شمال سوریه باعث شده است اکنون ترکیه خود به یکی از مشکلات امنیتی سوریه تبدیل شود. بنابراین یکی از مهمترین چالش‌های منطقه‌ای ترکیه در دوره جدید به نوع برخورد اردوغان با مسئله سوریه برمی گردد. چرا که از یک سو عملیات شاخه زیتون باعث تحریک ملی گرا شده و به همین دلیل برخی از آرای اردوغان در انتخابات اخیر به دلیل این عملیات بوده و از سوی دیگر اردوغان به دلیل نزدیک بودن پایان بحران سوریه نمی تواند اشغال شهر عفرین را تداوم ببخشد. به همین دلیل ایجاد یک موازنه بین این دو خواسته چالش بزرگ منطقه‌ای اردوغان خواهد بود. در سیستم سیاسی جدید ترکیه، اردوغان قدرت مطلقه کشور خواهد بود و به همین ترتیب تصمیمات سیاست خارجی ترکیه بیشترین تاثیرپذیری را از شخص اردوغان خواهد داشت.

نتیجه

با پایان انتخابات ریاست جمهوری ترکیه این کشور به طور رسمی از نظام پارلمانی خارج و وارد نظام ریاستی شده است و با توجه به اصلاحات قانونی، بیشتر اعضای نهادهای کلیدی کشور از جمله قو? قضاییه و دادگاه قانون اساسی و نهادهای مشابه از سوی رئیس جمهوری انتخاب خواهند شد . این امر به اردوغان فرصتی دیگری خواهد داد تا با یکدست کردن نهادهای اصلی و اساسی ترکیه ، خواسته‌ها و اهداف خود را در این کشور اجرایی کند . اما چالش‌های اقتصادی، امنیتی و منطقه ای همچنان به عنوان بزرگترین مشکلات اردوغان خواهد بود. در واقع مشکلات اصلی ترکیه در حوزه‌های مختلف از دوران پارلمانی به دوران ریاستی کوچ خواهند کرد اما تفاوت مهم در افزایش قدرت رئیس جمهور است و همین مسئله می تواند شانس وی برای برطرف کردن مشکلات را افزایش دهد. البته اردوغان در دوران جدید باید با انجام برخی اصلاحات در حوزه‌های مختلف و به ویژه کاهش برخوردهای امنیتی زمینه را برای گذار از دوران بحرانی کنونی به دوران مطلوب فراهم کند.

از طرفی،به عقیده کارشناسان، بعد از پیروزی اردوغان در انتخابات روز گذشته در ترکیه باید انتظار داشت که همکاری‌های آنکارا و مسکو ادامه یافته، هرچند امکان بهبود نسبی روابط ترکیه با کشورهای غربی نیز وجود دارد.

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روزنامه اینترنتی «آر.ب.کا» نوشت: نتیجه انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی در ترکیه منجر به پیروزی «رجب طیب اردوغان» و ادامه حاکمیت حزب وی در این کشور شده است. بدین ترتیب انتظار می‌رود که روابط مسکو و آنکارا در سطح مناسب کنونی باقی بماند. رئیس جمهوری کنونی ترکیه در جریان مبارزات انتخاباتی برغم پیشرفت غیرمنتظره جایگاه مخالفان، همچنان محبوب‌ترین و بانفوذترین سیاستمدار ترکیه بشمار می‌رفت. اردوغان بیش از ۱۵ سال است که قدرت در ترکیه را در دست دارد: از سال ۲۰۰۳ الی ۲۰۱۴ به عنوان نخست وزیر و از سال ۲۰۱۴ به این طرف بعنوان رئیس جمهور این کشور.

«ویکتور ندی‌ین-رایوفسکی» کارشناس ارشد موسسه اقتصاد جهانی و سیاست بین‌الملل در آکادمی علوم روسیه به این روزنامه توضیح داد، این در حالی است که اردوغان طی چند سال اخیر و بعد از تلاش برای کودتای دولتی و بازداشت‌های گسترده، از جمله رهبران مخالفان، خبرنگاران و صاحبان کارخانه‌ها و همچنین به خاطر وضعیت اقتصادی دشوار در ترکیه محبوبیت خویش را نزد مردم از دست داد. به همین دلیل انتخابات پیش از موعد را برگزار کرد چرا که اطمینان نداشت در سال ۲۰۱۹(زمان اصلی برگزاری انتخابات) بتواند به پیروزی دست یابد.وخامت اوضاع اقتصادی در ترکیه همچنان ادامه داشته و رهبران جدید مخالفان در میان مردم محبوبیت پیدا کرده‌اند. طبق اطلاعات منابع خبری ترک زبان، نرخ بیکاری در این کشور بیش از ۱۰ درصد شده و میزان بیکاری در میان جوانان ۱۵ الی ۲۴ سال، دو برابر افزایش یافته است. پس از سال ۲۰۱۶ میزان سرمایه‌گذاری‌های خارجی در اقتصاد ترکیه نیز کاهش یافته و ارز ملی این کشور نیز ارزش خود را در برابر دلار از دست داده است.

«تیمور احمدوف» کارشناس مسائل ترکیه در شورای امور بین‌الملل روسیه نیز در رابطه با روابط دوجانبه روسیه و ترکیه به «آر.ب.کا» گفته است: «با توجه به نتیجه انتخابات می‌توان انتظار داشت که همکاری‌های دو کشور همچنان ادامه یابد، چرا که این دقیقاً اردوغان بود که دستور کار کنونی گفت‌وگوها بین مسکو و آنکارا را شکل‌دهی کرده و آن را توسعه بخشید. در ضمن باید انتظار داشت که روابط ترکیه با کشورهای غربی نیز تغییر کند، چرا که اردوغان علاقه‌مند به عادی‌سازی روابط با اروپا و آمریکاست و این مسئله می‌تواند تا حدودی بر روابط ترکیه با روسیه تاثیر بگذارد. البته در مسئله سوریه باید امیدوار بود که توجه آنکارا به روی مشکل بازگرداندن مناطقی از سوریه متمرکز شود که در حال حاضر در کنترل نظامیان ترکیه قرار دارد.»

Email this page

نسخه مناسب چاپ