تبعات تحریم ایران برای شرکای شرقی
بسته ای برای گشایش در برجام
بخش دوم و پایانی
 

خروج یکجانبه آمریکا از برجام و متعاقب آن تهدیدات کاخ سفید با ابزار تحریم علیه تهران، رهبران اتحادیه اروپا را به تکاپو واداشته تا بلکه با تدوین بسته پیشنهادی قابل پذیرش از سوی جمهوری اسلامی، توافق هسته‌ای را نجات دهند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، نزدیک به دو ماه پیش بود که «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا از چهارمین تایید برجام سر باز زد و به عبارتی رسما از توافق هسته ای ایران و ۱+۵ خارج شد. خروج آمریکا از این توافق چندجانبه و معتبر بین المللی اما تصمیمی نبود که به یکباره اتخاذ شود؛ اقدامی که برآیند کشمکش‌های درونی دولت آمریکا در عمر حدود یکسال و نیم ریاست جمهوری ترامپ بود. تلاش‌های نافرجام دولت جمهوریخواه آمریکا در اجماع سازی علیه تهران و خارج ساختن جمهوری اسلامی از برجام، تنها یک مسیر را پیش روی ترامپ قرار داد و آن خروج خود آمریکا از توافق بود. تا آن زمان ترامپ ناگزیر در ظاهر قضیه هم که شده دولت خود را پایبند به توافق نشان می داد ولی در عمل روح و جان برجام را نادیده می گرفت تا اینکه هجدهم اردیبهشت ماه سرانجام تصمیم نهایی را گرفت و هزینه‌های ناشی از برجام شکنی را پذیرفت. از آن زمان حمایت‌های بین المللی از توافق هسته ای، وارد فازی تازه شد و رهبران اروپایی به جای متقاعد کردن ترامپ برای پایبندی به توافق، تمام تلاش خود را با هدف خنثی سازی طرح‌های تحریمی آتی آمریکا به کار گرفته اند؛ تحریم‌هایی که در دو بازه زمانی سه و شش ماهه اجرا خواهد شد. تحریم طلا و فلزات گرانبها در کنار صنایع خودروسازی و هواپیمایی در مرحله نخست اقدامات وزارت خزانه داری آمریکا قرار دارد که از مردادماه اجرایی می شود. مبادلات مالی و بانکی و همچنین حوزه انرژی در مرحله دوم تحریم‌ها است که میانه آبان ماه عملیاتی خواهد شد.

با توجه به زمان بندی اشاره شده، ایران و دیگر طرف‌های برجام از فرصت کامل برای بررسی راهکارهای مقابله با پیمان شکنی کاخ سفید برخوردار نیستند. ضمن این که تهدیدات و هشدارهای کنونی مقامات آمریکایی قبل از اعمال تحریم‌ها، برخی شرکت‌های اروپایی را برای ماندن یا خروج از ایران مردد کرده است. بنابراین تصمیم سازنده سران تروئیکای اروپا در این برهه می تواند به کاهش شک و تردیدها برای تداوم همکاری‌ها با تهران یاری رساند. در پیوند با دلایل و چرایی تاخیر ارائه بسته پیشنهادی اروپا به ایران نیز گمانه زنی‌های متفاوت و گاه متناقضی مطرح شده است. برخی با نگاهی بدبینانه، این اقدام مقامات اتحادیه اروپا را سیاستی هدفمند برای خرید زمان ارزیابی می‌کنند که با هدف زیر فشار قرار دادن ایران انجام می گیرد. در این سناریو، اروپا قصد امتیازگیری از ایران بر سر مسائلی همچون تحولات منطقه، موشکی و غیره را دارد. سناریوی دوم که خوشبینانه و محتمل تر از مورد نخست است، علت تاخیر اروپا در ارائه بسته پیشنهادی را بررسی موشکافانه طرح‌ها و راهکارهای تقابل جویانه با آمریکا ارزیابی می کند.

برخی ناظران معتقدند که بازیگران اتحادیه اروپا از اراده لازم برای حفظ برجام برخوردارند اما از توان کافی برای خنثی سازی تهدیدات ایالات متحده بهره مند نیستند. از طرفی بر پایه اقتصاد بازار آزاد و غیردستوری اروپا، رفع نگرانی شرکت‌ها و کمپانی‌های بزرگ، متوسط و کوچک، مطلوب ترین راه حل برای دور زدن تحریم‌های آمریکا است به نظر می رسد به دلیل پیوستگی کمترِ شرکت‌های متوسط و کوچک به اقتصاد و بازار مالی آمریکا، رهبران اروپا این نوع بنگاه‌ها را هدف گذاری کرده اند. محتوای بسته پیشنهادی اروپا بی شک در قیاس با زمان ارائه آن از اهمیت بیشتری برخوردار است. بی تردید تهران از موضوعاتی که در چارچوب برجام و حفظ منافع ملی ایران باشد، استقبال خواهد کرد. اروپا باید به این نکته توجه داشته باشد، همان طور که دستیابی به توافق هسته‌ای با کنار زدن دیگر مسائل اختلافی حاصل شد، ورود مسائل بی ارتباط به بسته پیشنهادی نیز مانع مقبولیت آن نزد ایران خواهد شد. بنابراین انتظار می‌رود در بسته مذکور مواردی همچون سازو کارهای ملموس و عینی برای ادامه همکاری‌های تجاری و اقتصادی با ایران، کانال‌های نقل و انتقالات پولی و مالی، رفع موانع صادرات انرژی و غیره لحاظ شود. بدون شک موفقیت رهبران سه کشور آلمان، فرانسه و انگلیس در تدوین طرح پیشنهادی جامع علاوه بر نجات برجام، بر سیاست‌های مستقلانه بروکسل مُهر تایید می زند و نشان می دهد که رهبران اروپا یک گام دیگر به هدف اروپای قدرتمند و مستقل نزدیک شده اند.

در این حال، سفر روحانی به سوئیس و اتریش ورای روابط دو جانبه جمهوری اسلامی ایران با این دو کشور اروپایی، فضاسازی سیاسی و دیپلماتیک آمریکا برای انزوا و اعمال فشار بر تهران را در هم شکست.حجت الاسلام «حسن روحانی» رئیس جمهوری که در صدر یک هیات عالی رتبه یازدهم تیرماه عازم دو کشور سوئیس و اتریش شده بود، به تهران بازگشت. در جریان این سفر فرصت دیدار و گفت وگو میان مقامات دو طرف، حضور رئیس جمهوری در جمع ایرانیان مقیم آن کشورها و رایزنی تیم‌های اقتصادی ایران با سوئیس و اتریش مهیا شد. با توجه به خروج آمریکا از برجام و تهدیدات «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری این کشور مبنی بر اعمال فشارهای تحریمی بر ایران، سفر اروپایی روحانی رنگ وبوی ضد آمریکایی به خود گرفت. از این رو، رئیس جمهوری و هیات همراه وی در هر نشست و گفت‌وگویی، اقدامات خصمانه کاخ سفید را زیر سوال برده و بر اهمیت موضع‌گیری بجا و مناسب کشورهای اروپایی در قبال توافق هسته ای تاکید کردند. در آغاز سفر اروپایی رئیس جمهوری، سوئیس به عنوان نخستین مقصد انتخاب شده بود که ورود هیات ایرانی با استقبال گرم «آلن برسه» رئیس جمهوری این کشور همراه شد. در دیدار دو رئیس جمهوری، همان طور که انتظار می رفت علاوه بر راه‌های گسترش و تعمیق همکاری‌های دوجانبه تهران- برن، توافق هسته ای محور گفت وگوها بود.

دو طرف با تاکید بر نبود مانعی جدی در مقابل همکاری‌های ایران و سوئیس، تصریح کردند مصمم به بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود در مسیر روابط مشترک اند؛ موضوعی که نشان داد سوئیس بیش از آن که تحت تاثیر تهدیدات ترامپ باشد در سیاست خارجی خود به اتحادیه اروپا نظر دارد. این در حالی است که سوئیس عضو اتحادیه اروپا نیست و در معادلات بین‌المللی نیز رویه بی طرفی و میانجیگری را در پیش گرفته است. سران برن مانند دیگر مقامات اروپایی حامی برجام، بر اجرای این توافق چندجانبه بین المللی تاکید می‌کنند. برسه در دیدار با همتای ایرانی خود اظهار کرد طرح جامع اقدام مشترک، توافقی است که پس از مذاکرات طولانی حاصل شده، به تایید شورای امنیت سازمان ملل نیز رسیده و همه کشورها باید برای حفظ آن تلاش کنند. سخنرانی روحانی در نشست هیات‌های عالیرتبه ایران و سوئیس و همچنین در جمع ایرانیان مقیم این کشور از دیگر برنامه‌های رئیس جمهوری بود که فرصتی مغتنم برای انعکاس دیدگاه و اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران را رقم زد. علاوه بر آن، نشست تجار و فعالان اقتصادی با حضور رئیس‌جمهوری کشورمان فضای امیدوار کننده‌ای را برای توسعه همکاری‌های دو کشور ترسیم کرد. اجرای مجموع برنامه‌های رئیس جمهوری و تیم همراه وی در سوئیس، سرانجام به امضای سه سند همکاری بین تهران و برن منجر شد که همکاری‌های علمی، بهداشتی و حمل و نقل جاده‌ای را شامل می شد. پس از سوئیس، وین پایتخت اتریش میزبان رئیس جمهوری کشورمان بود؛ شهری که نام آن به مذاکرات هسته ای ایران و ۱+۵ گره خورده و بیشتر مذاکرات ۲۲ ماهه هسته ای در این شهر اروپایی انجام گرفت. اینک مقامات دو کشور در دوره برجام منهای آمریکا، سازوکارهای نجات توافق هسته ای را مرور می کنند. اتریش نه تنها در طول مذاکرات بلکه در فضای پسابرجام هم میزبان کمیسیون مشترک برجام بوده است. اتریش یکی از اعضای اتحادیه اروپا است و می تواند نقش بسزایی در وحدت این اتحادیه و مقابله با سیاست‌های ضدبرجامی کاخ سفید ایفا کند. حضور روحانی در وین فرصتی را ایجاد کرد تا رئیس جمهوری علاوه بر سخنرانی در نشست‌های مختلف، با «سباستین کورتس» صدر اعظم اتریش، «الکساندر فندر بلن» رئیس جمهوری و «کاردنیال شونبورن» اسقف اعظم این کشور دیدار و گفت وگو داشته باشد. سخنرانی در جمع ایرانیان مقیم اتریش و حضور در نشست مشترک هیات‌های عالیرتبه دو کشور از دیگر برنامه‌های روحانی بود. وی در نشست هیات‌های عالی رتبه به فرصت‌های همکاری پیش روی تهران و وین به ویژه در بخش‌های صنعت، انرژی، تجارت، سلامت، محیط زیست، راه‌آهن، حمل و نقل و فناوری اشاره و تاکید کرد که سرمایه گذاران و شرکت‌های اتریشی می توانند برای مشارکت در اجرای این پروژه‌‌ها در ایران حضور داشته و فعالیت کنند. تداوم گفت وگوهای هدفمند و سازنده رئیس جمهوری با مقامات کشور میزبان در نهایت به امضای چهار سند همکاری منجر شد که تفاهم نامه‌های همکاری در زمینه‌های حمل و نقل، مدیریت منابع آب، انرژی‌های تجدیدپذیر و همچنین بخش معدن از آن جمله به شمار می رفت . نقطه عطف این سفر اما دیدار رئیس جمهوری با «یوکیا آمانو» مدیر کل سازمان بین المللی انرژی اتمی بود؛ آمانو در این دیدار از خویشتنداری ایران در قبال برجام شکنی آمریکا قدردانی کرد و اظهار داشت آژانس به عنوان نهادی بین المللی حامی توافق هسته ای خواهد بود. در مجموع، سفر رئیس جمهوری به دو کشور اروپایی که بیشتر به عنوان الگو و وزنه دیپلماتیک قاره سبز مطرح اند می‌تواند از میزان تاثیرگذاری خصومت‌ورزی آمریکا علیه ایران بکاهد. ضمن این که این دیدار و گفت وگوها به تکمیل بسته پیشنهادی اروپا یاری خواهد رساند؛ بسته ای که برای حمایت ملموس و عملیاتی از برجام آماده و تقدیم جمهوری اسلامی ایران خواهد شد. این در حالی است که،یک روزنامه سوئیسی در مطلبی تهدیدها و تحریم‌های “دونالد ترامپ” علیه ایران را بزرگترین خطر برای اقتصاد جهانی از زمان ورود وی به کاخ سفید دانسته و رئیس جمهور فعلی آمریکا را بزرگترین خطر برای اقتصاد جهانی ارزیابی کرد.

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روزنامه «تاگس‌آنسایگر» سوئیس در مطلبی نوشت: تحریم‌ها علیه ایران که «دونالد‌ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا تهدید به انجام آن کرده است بزرگترین خطر برای اقتصاد جهانی از زمان شروع ریاست جمهوری وی بر آمریکا است. به زودی کمبود نفت زیادی به وجود می آید. نویسنده در ادامه نوشت: موتور اقتصاد دنیا همچنان کار می‌کند. اقتصاد جهانی همچنان رشد می کند. شرکت‌ها از سودهای روزافزون گزارش می دهند و رونق اقتصادی که سال‌ها از آن صحبت بود کم کم به شهروندان می رسد. اشتغال ملی دیگر یک کلمه به فراموشی سپرده شده نیست. کاهش قیمت نفت که از چهار سال پیش روند آن آغاز شده است به نفع رشد و رونق اقتصادی بوده و منجر به کاهش هزینه‌های انرژی و حمل و نقل برای شرکت‌ها شده و سبب شده مصرف کنندگان در سراسر جهان پول بیشتری برای چیزهای دیگر و یا پس انداز داشته باشند.

اما حداقل از هفته جاری دلایلی برای نگرانی به وجود آمده است. «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا می خواهد مهمترین منبع درآمد ایران را از این کشور بگیرد. وی اعلام کرده که از ماه نوامبر همه کشورهایی که همچنان سفارشات نفتی از ایران دارند را تحریم می کند. این تصمیم بزرگترین خطر ملموس و مشخص برای رشد جهانی از زمان شروع ریاست جمهوری ترامپ را ایجاد می‌کند. اگر این تصمیم ترامپ اجرایی شود دنیا در سال جاری میلادی با کمبودهای نفتی مواجه خواهد شد که به سختی جایگزینی برای آن وجود دارد.در ادامه این مطلب آمده است: اگر ایالات متحده موفق شود صادرات نفت ایران را به این سرعت و میزان بالا و همان گونه که تصمیم گرفته است کاهش دهد در این صورت پایان ناگهانی روند رونق و رشد اقتصاد جهانی غافلگیر کننده نیست. ترامپ برای اینکه منافع خود در قبال تهران را پیش ببرد یک رکود جهانی برایش هزینه گرانی نیست.اینگونه بی‌مبالاتی‌های خطرناک ماه‌هاست که همچنین در تهدیدات تعرفه‌ای ترامپ علیه اروپا و نزدیکترین متحدان تجاری وی دیده می‌شود. این می تواند اولین نشانه‌ها برای فرسایش زنجیره ارزش‌های اقتصاد جهانی باشد. در این اوضاع، جنگ تجاری تهدید کننده قبل از اینکه درست آغاز شود منجر به کاهش سرمایه گذاری بین‌المللی می‌شود. با این حال مناقشات تجاری که با گذشت زمان رو به افزایش است مانند سم خزنده‌ای برای اقتصاد جهانی است که با گذر زمان بدترین تاثیرات مرگبار را به نمایش می گذارد.نویسنده در بخش دیگری از این مطلب با اشاره به اینکه با کاهش صادرات نفت ایران که تقریبا شامل ۲درصد تقاضای جهانی است یک سهم با ارزشی از تامین نفت دنیا کاهش می‌یابد که شرکت‌های نفتی آمریکا برای تقسیم این سهم صادرات نفت رغبت زیادی دارند، همچنین نوشت: به این ترتیب ترامپ به عنوان یک جنگجوی تجاری فرصت طلب به بزرگترین تهدید برای اقتصاد جهانی تبدیل شده است. در این شرایط برای کشورهای وابسته به نفت هیچ پادزهر کوتاه مدتی وجود ندارد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ