تأملی بر بسته اروپایی؛از وعده تا عمل
نگرانی عربی از انسداد تنگه ایرانی
بخش دوم و پایانی
 

هشدار چند روز پیش روحانی به آمریکایی‌ها درباره پیامدهای سنگ‌اندازی در مسیر صادرات نفت ایران همچنان مورد توجه رسانه‌ها و تحلیلگران عرب زبان قرار دارد. به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، «حسن روحانی» رئیس جمهوری در جمع ایرانیان مقیم سوئیس با بیان اینکه آمریکا نمی تواند صادرات نفت ایران به خارج کشور را متوقف کند، گفت آمریکایی‌ها مدعی شده اند که می‌خواهند به طور کامل جلوی صادرات نفت ایران را بگیرند. آنها معنی این حرف را نمی فهمند، چرا که این اصلا معنی ندارد که نفت ایران صادر نشود و آن وقت نفت منطقه صادر شود. رسانه‌های عربی تحلیل‌هایی را در این ارتباط منتشر ساختند که این گزارش به آن‌ها می‌پردازد.

به نوشته روزنامه «المصری الیوم»، پس از تلاش‌های رئیس جمهوری آمریکا برای جلوگیری از صادرات نفتی ایران، روحانی واکنش نشان داد و تهدیدهای آمریکا را محکوم کرد. روحانی تصریح کرد صادرات نفت دیگر کشورها در گرو صادرات نفت ایران است. روزنامه «العربی الجدید» چاپ لندن نوشت: تلاش‌های روحانی در این زمینه از پشتوانه‌هایی برخوردار است به طوری که سردار «قاسم سلیمانی» فرمانده سپاه قدس با ارسال پیامی به روحانی موضع گیری‌های وی در این باره را مایه مباهات دانست. به نوشته روزنامه «رای الیوم» چاپ لندن، بسیاری از کارشناس مسائل امنیتی و نفتی اینگونه تحلیل کرده‌اند که هشدار روحانی نشان می دهد دولت و سپاه پاسداران برای ضربه زدن به آمریکا و همپیمانان واشنگتن اهرم‌هایی را در اختیار دارند که برجسته‌ترین آن بستن تنگه هرمز است. پس از اینکه رئیس جمهوری آمریکا از پادشاه عربستان خواسته تولید نفت را افزایش دهد و در جنگ اقتصادی علیه ایران همکاری کند، رهبران ایران از فاز دفاعی خارج شده‌اند. البته شاید بسته شدن تنگه هرمز شعله‌های جنگی را برافروزد که آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال آن هستند.

به نوشته تارنمای شبکه «الجزیره» بسیاری از محافل، هشدارهای ایران را به منزله آمادگی برای جنگ عنوان کرده و برخی دیگر آن را بخشی از جنگ روانی به شمار آوردند که همه طرف‌ها در آن نقش دارند. پیش از این هم سپاه پاسداران بارها آمادگی فنی و نظامی خود را برای بستن تنگه هرمز اعلام کرده است. یکی از فرماندهان سپاه بستن تنگه هرمز را برای ایران بسیار آسان و شبیه آب خوردن دانسته است. کارشناسان مسائل نظامی با اشاره به قدرت ایران گفته اند ایران با به کارگیری هر بخشی از سامانه‌های دریایی خود می تواند تنگه هرمز را ببندد.

به نوشته تارنمای «العهد» ایران می تواند به طور کامل تنگه هرمز را ببندد. هرگونه تنش نظامی در نزدیکی تنگه هرمز می تواند در نقل و انتقال نفت کش‌ها خطراتی به وجود آورد. ایران همواره در برنامه نظامی خود به ویژه آزمایش‌های موشکی این موضوع را در نظر داشته است. برنامه‌های ایران در دفاع از حقوق، حاکمیت و سرزمین‌های خود فراگیر و فراتر از مانور است. ایران بارها در مدیریت مانورها، دفاع از حقوق از طریق دیپلماسی هوشمندانه و مذاکرات حساس، ارسال پیام‌های راهبردی سرنوشت ساز و آزمایش‌های نظامی موفق عمل کرده است. روزنامه «الاخبار» هم با اشاره به نشست اعضای توافق هسته ای وین، نوشت: ایران در برابر فشارهای آمریکا و به منظور تامین دستاوردهای توافق هسته‌ای به ویژه در عرصه اقتصادی و صادرات نفتی به نقطه اتکای جدیدی دست یافت. ایران پس از چند هفته مذاکره، جدی بودن اروپایی‌ها را در حمایت از توافق احساس کرد. می‌توان گفت دیپلماسی دولت روحانی دستاوردهای بسیاری داشته است که می توان در جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران بر آن تکیه کرد. ایران با همراه کردن کشورهایی که به توافق هسته‌ای پایبندند آمریکا را منزوی کرده است. ایرانی‌ها به طور قانونی توانسته‌اند تحریم‌های آمریکا به ویژه در زمینه صادرات نفت، گاز و معاملات بانکی دور زنند.

«عبیر کاید» کارشناس مسائل خاورمیانه در دانشگاه‌ هارواد به روزنامه «عربی ۲۱» گفت: تنگه هرمز شاهراه صادرات نفت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به شمار می رود و ۸۰ درصد نفت این کشورها از این تنگه صادر می شود. همه کشورهایی صادر کننده و وارد کننده نفت از این تصمیم ایران زیان خواهند دید. ۴۰ درصد از تولیدات جهانی از این تنگه عبور می کند. بسته شدن این تنگه به اقتصاد عربستان بزرگترین ضربه را وارد خواهد کرد. عراق و امارات و دیگر کشورها هم از این موضوع زیان خواهد دید و شاید طی مدت زمان کمی اقتصاد نفتی آنها از هم فرو پاشد. به نوشته روزنامه المصری الیوم، تنگه هرمز برای امنیت انرژی آمریکا بسیار مهم است. با توجه به اهمیت بالای این موضوع ایران می تواند از آن به عنوان برگ برنده‌ای در رقابت با آمریکا استفاده کند. این تنگه دارای اهمیت راهبردی و اقتصادی فراوان است. حدود ۸۵ درصد از صادرات نفت خام بازارهای آسیایی از این تنگه به ژاپن، هند، کره جنوبی و چین صادر می شود. به نوشته روزنامه «الرای» کویت در صورت عملی شدن انسداد تنگه هرمز قیمت نفت در بازارهای جهانی به ۳۰۰ دلار در هر بشکه می‌رسد. منابع نفتی به روزنامه الرای گفته‌اند مسدود شدن تنگه هرمز روزانه حمل و نقل حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه از نفت کشورهای جنوبی خلیج فارس را متوقف می سازد که این فاجعه بار خواهد بود.

معنای عملی پیغام نفتی روحانی چیست؟

صدور نفت خلیج فارس در گروی ادامه صادرات نفت ایران است؛ این پیامی بود که روحانی در سفر اروپایی خود اعلام داشت و گمانه‌زنی‌های گوناگونی در سطح بین‌المللی در مورد آن صورت گرفت.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، سخنان چندی پیش «حسن روحانی» در مورد همپیوندی صدور نفت ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس که در سفر اروپایی وی بیان شد با یک تفسیر مشترک در غرب همراه بود. بسیاری از مقام‌های کاخ سفید و رسانه‌ها در اروپا و آمریکا سخنان رئیس جمهوری را مبنی بر اینکه در صورت ایجاد مشکل برای فروش نفت، ایران نیز می ‌تواند صادرات نفت منطقه را متوقف کند، تهدید تهران به بستن تنگه هرمز تفسیر کردند. وی تاکید کرد «معنی ندارد نفت ایران صادر نشود و نفت منطقه صادر شود.» مسئولان دیپلماتیک توضیح بیشتری را در این رابطه ارائه نکردند اما اعلام حمایت برخی مقام‌های نظامی تردیدها در مورد واکنش قاطع ایران به تهدیدهای ترامپ را تا حد زیادی از میان برد. با همین دیدگاه ارزیابی‌های گوناگونی در مورد احتمال بسته شدن تنگه هرمز صورت گرفته است. به نوشته تارنمای شبکه «الجزیره»، ایران اعلام کرده در پاسخ به تهدیدهای تحریمی ایالات متحده، تجارت در پر رفت وآمدترین مسیردریایی انتقال نفت جهان را دچار اختلال خواهد کرد. سخنان روحانی به مفهوم قطع حدود ۳۰ درصد از انتقال دریایی نفت در دنیا تعبیر شده است. در سال‌های پیش از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نیز اظهاراتی در زمینه بسته شدن این تنگه ۱۸٫۵ مایلی بیان می شد. این سخن روحانی هنگامی آشکارا به معنای بستن تنگه هرمز تعبیر شد که سردار «اسماعیل کوثری» از فرماندهان سپاه پاسداران به رسانه‌ها گفت در صورت قطع صادرات نفت ایران، اجازه تردد از تنگه هرمز داده نخواهد شد. ارتش آمریکا هم به سرعت به این موضوع واکنش نشان داد و اعلام کرد تا جایی که قوانین اجازه می دهند مسیر تردد نفتکش‌ها در خلیج فارس را باز نگه خواهد داشت. به نوشته خبرگزاری «رویترز» سخنگوی نیروی دریایی آمریکا در منطقه اعلام کرد که آمریکا و شرکای واشنگتن در زمینه امنیت و ثبات در منطقه تلاش می کنند تا آزادی جریان آزاد تجارت ادامه داشته باشد. با این حال ایران دارای قایق‌های تندرو و موشک اندازهای متحرک فراوان است. در سال ۲۰۱۲ یک فرمانده ارشد نظامی در آمریکا اعتراف کرده بود که سپاه قادر است برای یک دوره زمانی تنگه را ببندد و سپس ارتش آمریکا باید برای بازگشایی آن وارد عمل شود. تارنمای موسسه تحلیلی پژوهشی «میدل ایست مانیتور» در گزارشی آورده است: موضع محکم روحانی در برابر ایالات متحده باعث شد تا فرمانده سپاه پاسدارن هم اعلام دارد نیروهایش آماده بستن تنگه هرمز هستند. روزنامه «گاردین» نیز احتمال تقابل تهران و واشنگتن را در صورت بسته شدن تنگه هرمز مطرح کرده و در تبیین شرایط نوشته است: از یک سو ترامپ از همه کشورها خواسته تا از ماه نوامبر(آبان ماه) خرید نفت ایران را متوقف کنند. در طرف مقابل رئیس جمهوری ایران هم در دیدار خود از اروپا هشدار داد شرایط ممکن است به قطع صادرات نفت از منطقه و کاهش همکاری تهران با بازرسان هسته‌ای سازمان ملل متحد منجر شود. همچنین نیروی دریایی آمریکا و سپاه پاسداران نیز به این تحولات واکنش نشان دادند. ازطرف دیگر حمایت و قدردانی سردار «قاسم سلیمانی» فرمانده نیروهای سپاه قدس از روحانی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

به نوشته این روزنامه همه این رخدادها یادآور تنش‌ها در دهه ۱۹۸۰ هنگام جنگ ایران و عراق است که ارتش آمریکا به قلمرو آبی ایران تجاوز کرد. اگرچه ترامپ تاکنون تاکید داشته همه کشورها باید از خرید نفت از ایران خودداری کنند حال به نظر می‌رسد وی باید برای برخی کشورها امتیازهایی قائل شود زیرا ایران نشان داده ادامه صادرات نفت و حفظ سهم در بازار انرژی خط قرمز تهران است. به همین دلیل ادامه سخت گیری‌های کاخ سفید می‌تواند باعث اقدام‌هایی از سوی ایران شود که هزینه‌ها را برای آمریکا و بازار جهانی نفت افزایش می‌دهد. این موضوع مهمی برای ترامپ و امنیت ملی این کشور به شمار می رود. از دید گروهی از ناظران، جدال میان تهران و واشنگتن در زمینه اعمال تحریم و قطع صدور نفت می‌تواند موجب تنش‌های بیشتر در بازار جهانی انرژی شود. برخی کارشناسان در غرب نیز این تهدید را ابزار مهم ایران برای ایجاد بازدارندگی و مقابله با ترامپ و دوستان منطقه ای وی می‌دانند که نشان می دهد تهران دیگر امیدی به عقب نشینی ترامپ ندارد. به اعتقاد یک تحلیلگر اروپایی تنها رویکردهای تند و تهاجمی «دونالد ترامپ» بود که باعث این واکنش ایران شد. در واقع تحریم‌های یک جانبه آمریکا عامل این شرایط است. نگاه دیگری نیز در مورد تهدید نفتی ایران وجود دارد. برخی کارشناسان اعتقاد دارند سخن روحانی با آینده‌نگری بیان شد. سخنان وی زنگ خطر برای افزایش قیمت انرژی در آینده و کاهش رشد اقتصادی کشورها و حتی جهان را به صدا درآورد. این وضع در نهایت ممکن است موجب نارضایتی هند، چین، اتحادیه اروپا و دیگران و افزایش فشار بر کاخ سفید برای عقب نشینی از خط مشی‌های ترامپ شود.

آمریکا؛ یک گام دیگر به سوی انزوا

پیام توییتری وزیر امور خارجه پس از نشست اعضای برجام در وین، گویای ماحصل تلاش‌های دیپلماتیک ایران در برابر اقدامات خصمانه آمریکا است. «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه پس از نشست اعضای برجام در پایتخت اتریش، از تعهد پنج کشورِ طرف ایران در توافق هسته‌ای به حفظ منافع جمهوری اسلامی در این توافق و انزوای آمریکا سخن گفت. در خصوص تازه‌ترین تحولات مربوط به توافق هسته‌ای و سفر دکتر «حسن روحانی»، رسانه‌های عربی گزارش و تحلیل‌های گوناگونی را منتشر ساختند.

به نوشته روزنامه «الوسط» بحرین، ناظران معتقدند که میزبانی اتریش و سوئیس از رئیس جمهوری ایران نشان می دهد سیاست دولت «دونالد ترامپ» برای منزوی کردن ایران و از بین بردن برجام با شکست روبرو شده است. توافق هسته‌ای از نظر راهبردی و امنیتی برای اروپا مهم است. همچنین این سفر تلاشی از سوی تهران برای جلوگیری از ائتلاف‌سازی آمریکا، صهیونیست‌ها و برخی کشورهای منطقه علیه ایران است. ناظران معتقدند که سفر روحانی به اروپا نشان دهنده شکست سیاست منزوی کردن ایران در عرصه بین‌المللی است. این سفر نشان می‌دهد ایران در همه ابعاد در عرصه بین المللی بازیگر اساسی است. شبکه خبری «المیادین» در تحلیلی چنین نگاشت: سفر روحانی به سوئیس و اتریش در زمان سرنوشت‌سازی صورت گرفت. ایران به توافق پایبند است و برای تنش‌زدایی با جهان به ویژه قاره اروپا تلاش می کند. به نظر می رسد اروپا هم به این توافق پایبند باشد. این پایبندی صرفا به دلیل استفاده از منافع اقتصادی و بازارهای ایران نیست بلکه کشورهای اروپایی به دنبال رسیدن به استقلال از سیاست‌های آمریکا بوده و پایبندی به توافق هسته ای در این زمینه مقدمه‌ای برای تلاش‌های پیگیر کشورهای اروپایی در این زمینه است. رئیس جمهوری ایران در همه مصاحبه‌های خود در کنفرانس‌ها و نشست‌های اقتصادی تلاش کرد پایبندی ایران به تعهدهای بین المللی را و نادیده گرفتن توافقنامه‌های بین‌المللی از سوی آمریکا را پررنگ سازد. روزنامه «العربی الجدید» در گزارشی به قلم «فرح الزمان شوقی» با اشاره به دست‌اندازهای موجود در مسیر ایران برای استفاده از دستاوردهای توافق هسته ای نوشت: با وجود عقب نشینی رئیس جمهوری آمریکا از توافق هسته‌ای بازهم دولت ایران به ریاست روحانی تلاش‌های دیپلماتیک گسترده‌ای را دنبال می کند. روحانی بنا به درخواست مقام‌های سوئیس و اتریش به این دو کشور سفر کرد. او در این سفر به دستاوردهای اتحادیه اروپا از توافق هسته‌ای تکیه کرد تا بتواند تضمینی را برای ادامه روابط تجاری و اقتصادی با کشورهای اروپایی بدون توجه به خطرات تهدیدهای آمریکا به دست آورد. روحانی و تیم او به ویژه ظریف، سیاست کاهش تنش و برقراری روابط با دیگر کشورها را دنبال می کنند. به کار بستن گزینه دیپلماسی در دوره پس از عقب نشینی آمریکا از توافق هسته‌ای بسیار مهم است و باید به منافع کشور اولویت داد. اقدامات دیپلماتیک ایران این سفر به جامعه بین الملل این پیام را می‌رساند که تلاش‌ها برای منزوی کردن ایران بی ثمر است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ