«پاکستان جدید» در سایه روابط نوین منطقه ای
 

«عمران خان»رهبر حزب پیروز انتخابات پارلمانی پاکستان رسیدگی به شرایط داخلی این کشور در کنار رویکردهای نوین به سیاست جهانی و منطقه‌ای از جمله ارتباط نزدیک‌تر با همسایگانش از جمله ایران را از اصول دولت خود عنوان کرده است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری، کمیسیون نظارت بر انتخابات پاکستان، حزب تحریک انصاف پاکستان(PTI) به رهبری عمران خان کریکت باز معروف پاکستانی را با کسب ۱۱۵ کرسی در مجلس ملی به عنوان پیروز انتخابات معرفی کرد. عمران‌خان با این پیروزی، حزب مسلم لیگ شاخه نواز شریف و حزب مردم پاکستان را پشت سر گذاشت و اکنون باید برای تشکیل دولت ائتلافی تلاش کند. عمران‌خان در نخستین سخنرانی خود پس از اعلام پیروزی در انتخابات، هدف خود را ایجاد «پاکستان جدید» و راه اندازی سیاست خارجی نوین منطقه‌ای و جهانی بیان کرد. تارنمای «شورای روابط خارجی» آمریکا نوشت: عمران خان پایه ریزی روابط نوین منطقه‌ای اسلام آباد و ارتباط نزدیک‌تر با همسایگان را از جمله اهداف مهم خود عنوان کرده ضمن اینکه از متوازن سازی راهبردها و سیاست‌های پاکستان در قبال ایالات متحده سخن گفته است. عمران خان با تمجید از چین به علت ایجاد یک روند سرمایه گذاری مناسب در پاکستان، از تلاش دولت خود برای کسب تجربه همکاری با چین برای کاهش فقر در کشورش خبر داد.

به نوشته این اندیشکده آمریکایی، عمران‌خان در مورد افغانستان نیز ابراز داشت اسلام آباد همه تلاش‌های خود را برای پایان دادن به منازعه در این کشور و ایجاد مرزهایی باز با کابل به کار خواهد گرفت. این گزارش به صورت تلویحی از اشاره اندک عمران خان به روابط اسلام‌آباد- واشنگتن گلایه کرد و به نوعی وی را به بی اطلاعی از پیچیدگی‌های روابط دوطرف متهم ساخت.

این اندیشکده عنوان داشت: عمران‌خان خط مشی‌های کنونی را روابطی یکطرفه تفسیر کرد و رویکرد خود در سیاست خارجی با واشنگتن را توام با منافع دوجانبه دانست و ابراز داشت تلاش می کند تا این روابط را متوازن سازد. نشریه تایم نیز در تحلیل خود از برنامه‌های این دانش آموخته انگلستان برای ایجاد تحولات در شرایط داخلی و منطقه‌ای پاکستان نوشت: اگرچه انتظار می رود تا دگرگونی‌هایی در سیاست‌های منطقه‌ای پاکستان رخ بدهد اما ساختار کنونی ادامه خواهد یافت. این تدوام به ویژه در زمینه هند و افغانستان به علت قدمت بیش از چهار دهه‌ای آن قابل پیش‌بینی است اما به نظر می رسد عادی سازی و کاهش تنش با این دو کشور در دستور کار دولت جدید قرا بگیرد. با این حال رهبر حزب پیروز انتخابات پاکستان به صراحت از تلاش خود برای بهبود روابط خود با همسایگان از جمله ایران سخن گفته است.

ایران و سیاست‌های منطقه‌ای عمران خان

برخی کارشناسان پیروزی عمران‌خان و اظهارات وی در مورد سیاست منطقه‌ای پاکستان را مثبت ارزیابی می‌کنند و امیدوار هستند روندی که در زمینه همکاری بیشتر این کشور با ایران در حوزه‌های امنیتی، نظامی و حتی اقتصادی در پیش گرفته شده است با سرعت بیشتری دنبال شود. از این رو یکی از مهمترین محورها در دور جدید روابط دو طرف، آغاز دوباره همکاری‌ها بر سر انرژی و گاز پیش‌بینی می‌شود.

تارنمای روزنامه «دیلی پاکستان» تصریح کرد: عمران‌خان به دنبال روابطی محکمتر با همسایگان از جمله هند و ایران است. رئیس حزب تحریک انصاف پاکستان پس از اعلام پیروزی خود در انتخابات اخیر این کشور از راه اندازی روابطی بهتر با ایران برای حل مشکلات در خاورمیانه سخن گفت. وی همچنین از نقش آفرینی بیشتر دولت خود در کاهش تنش‌ها در منطقه سخن گفت. تارنمای روزنامه پرمخاطب DAWN هم در گزارشی، روابط ایران و پاکستان را در دوره اخیر رو به گسترش و آینده آن را نیز روشن ارزیابی کرد به گونه‌ای که سطح روابط به حوزه‌های امنیتی و نظامی هم توسعه یافته است. به نوشته این روزنامه دیدار اخیر سرلشکر محمدحسین باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران به اسلام آباد را دارای اهمیت ویژه برای مبادلات امنیتی و نظامی دوطرف ارزیابی کرد.

روزنامه «تایمز ایندیا» نیز در گزارشی عنوان داشت: عمران خان با انتقاد از ایالات متحده بر تقویت روابط با چین، ایران و عربستان تاکید کرده است و اعتقاد دارد هیچ کشوری همچون پاکستان به آرامش نیاز ندارد و از این رو براساس منافع دوجانبه بدون آسیب رساندن به دیگر شرکای پاکستان، روابط و سیاست خارجی خود را توسعه می دهد. نشریه تایم نیز در مورد آینده روابط تهران و اسلام‌آباد آورده است: حزب تحریک انصاف ترجیح می دهد تا روابط نزدیک‌تری را با تهران داشته باشد بخشی از انگیزه این اقدام به علت خشم از رویکردهای ایالات متحده و سیاست‌های خصمانه واشنگتن به ویژه در دوره رقابت‌های انتخابات اخیر اتخاذ می شود. بنا بر تحلیل این نشریه، مخالفت چند سال قبل پارلمان پاکستان با مشارکت نظامی این کشور در حمله سعودی‌ها به یمن از جمله عواملی است که می‌تواند به نزدیکی بیشتر اسلام آباد و تهران بیانجامد.

امیدواری به احیای خط لوله صلح

پروژه خط لوله صلح (انتقال گاز از ایران به هند) که چند سالی وقت و منابع مالی زیادی صرف آن شد به دلایلی با انصراف هند و بی میلی دولت پاکستان روبرو شده است. با وجودی که بخش اعظم این پروژه مهم و حتی استراتژیک برای سه کشور، در داخل ایران به اتمام رسیده اما اسلام آباد علاقه‌ای به اتمام این پروژه در خاک خود نشان نداده است. اگرچه کارشناسان و مقامات این کشورها تامین امنیت را دلیل انصراف از ادامه این پروژه بیان می کردند اما تحلیلگران اعتقاد داشته‌اند فشارهای سیاسی بر اسلام‌آباد به ویژه از سوی ایالات متحده بر تصمیم آن‌ها تاثیر شگرفی داشته است. گفته می شود همچنین فشار و حمایت‌های برخی متحدان منطقه‌ای پاکستان همچون عربستان سعودی هم بی تاثیر نبوده است. بر اساس اخبار رسانه‌ها، پیش از این نیز عمران‌خان به عنوان یک وزنه سیاسی در پاکستان تمایل خود را برای میانجی‌گری میان تهران و ریاض نشان داده بود. حتی به نوشته نشریه«Malaysiakini» وی در سال ۲۰۱۶ با سفرای هر دو کشور در اسلام آباد دیداری را انجام داد تا برای کاهش تنش گام بردارند.

این نشریه عنوان داشت: حزب انصاف عمران خان اکنون اعلام کرده است از تکمیل خط لوله انتقال گاز(IP) حمایت می کند زیرا اعتقاد دارد این پروژه مهم می تواند به رفع چالش انرژی اسلام آباد کمک کند. عمران خان از سیاست‌های مخاصمه‌آمیز کاخ سفید در منطقه به ویژه دیدگاه منفی مقام‌های ایالات متحده علیه ایران هم انتقاد کرده است. چنین ابراز نظری در مورد واشنگتن به این گمانه زنی تحلیلگران قوت می بخشد که فشارهای آمریکا برای محدودسازی ایران، نقش مهمی در به سرانجام نرسیدن خط لوله گازی سه جانبه ایران، هند و پاکستان دارد. به نظر می رسد تاکید عمران‌خان بر ارتقای روابط با تهران، در کنار نقش آفرینی بیشتر اسلام آباد در مسائل منطقه‌ای و اشاره صریحش به دو کشور ایران و عربستان می‌تواند کلید واژه‌هایی تعبیر شوند که به موضوع انرژی هم ارتباط پیدا می کند. پاکستان با داشتن نزدیک به ۲۰۰ میلیون جمعیت، به طور قطع نیاز فراوانی به انرژی و گاز دارد و نمی تواند این نیاز را تنها با اتکا به خط لوله تاپی (انتقال گاز طبیعی ترکمنستان از مسیر افغانستان به پاکستان و هند) تامین کند. حال آنکه خط لوله صلح از نظر پیشرفت فیزیکی و حتی امنیت مسیر از برتری قابل توجهی برخوردار است.

عمران خان می‌تواند یک پاکستان جدید را بسازد؟

پایگاه اینترنتی بلومبرگ در تحلیلی نوشت: عمران خان که انتظار می‌رود بعد از پیروزی حزبش در انتخابات اخیر پاکستان نخست‌وزیر جدید این کشور شود، در ابتدا شروع خوبی داشته اما دلایلی برای نگرانی وجود دارد. به گزارش ایسنا، بلومبرگ می‌نویسد: در دنیای سیاست خصوصیات شخصیتی اهمیت زیادی دارند و نمود آن را می‌توان در مورد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به وضوح شاهد بود. و اکنون عمران‌خان که شهرتش را از موفقیت در ورزش کریکت دارد در دهه ۱۹۹۰وارد عرصه سیاست شد و در حالی که خود را همچون خاندان‌های سیاسی این کشور شایسته عرض‌اندام در عرصه سیاسی پاکستان می‌دانست یکسری شکست‌ها اطمینان او را به اینکه قدرت سیاسی در پاکستان حق مطلق اوست، کاهش داد. عمران‌خان در یک سخنرانی برای اعلام پیروزی اش از نیتش به هنگام ورود به سیاست پاکستان در دو دهه پیش حرف زد: بالفعل کردن پتانسیل استفاده نشده کشورش. او با خوش رفتاری به سراغ رقبایش رفته و در این مقطع این امید وجود دارد که واقعا می‌خواهد برای ایجاد یک پاکستان جدید به سختی تلاش کند. بسیاری از چالش‌های پیش‌روی کشور او رام نشدنی هستند. توقع در میان رأی دهندگانش بالاست و ظرفیت سیاسی او بسیار محدود و پایگاه اخلاقی‌اش نیز پایین است به همین جهت در حال حاضر احتمال شکست او بیشتر است تا موفقیتش. شکست و ناکامی همچون وضعیت فعلی نارندرا مودی در هند می‌تواند عمران خان را به منظور تحکیم جایگاه سیاسی‌اش به ترس افکنی و برخورد با منتقدان و مخالفان بکشاند. عمران‌خان کارش را خوب شروع کرده و حجم زیادی حسن نیت و اهداف شریف از خود نشان داده است اما این می‌تواند مایه نگرانی باشد که سرنوشت پاکستان همچون هند در دست دو مردی است که وعده‌های بزرگی به حامیانشان می‌دهند اما بعدا با مواجهه با شکست‌ها اعتنایی به آنها نمی‌کنند.

ایران و پاکستان جدید در انتظار «یک لبخند دوستانه»

دگرگونی که مردم پاکستان به دنبال آن بودند به وجود آمد و اینک سیاستمداران این کشور مدعی هستند که قرار است همه چیز را از اول شروع کنند.«حسام کیان مقدم» در خبرگزاری تسنیم نوشت؛ از زمان استقلال پاکستان ۷۰ سال می‌گذرد و شاید افراد مسن به خاطر بیاورند روزهای شیرین جوانه زدن اولین بیداری اسلامی را بر نقشه دنیا ولی برای مردم ما نکته جالب‌تر این بود که ایران اولین کشوری شد که این هدیه خداداد را به رسمیت شناخت. سال‌های بعد از آن ولی به خوبی شروع نگذشت و سنگ اندازی‌های دشمنان ایران و پاکستان باعث شد تا طعم همدلی در کنار همسایگی آنگونه که باید چشیده نشود. اتفاقی که گاه اشتباهات سیاسی و گاه حملات گروه‌های تروریستی به آن دامن زدند تا همسایگی ما نمره چندان خوبی نگیرد. ولی دست تقدیر فرصتی دیگر را هدیه کرده است تا تلاش کنیم و از این فرصت بی‌نظیر بهره ببریم، پاکستان که خود نیز متوجه برخی اشتباهات فاحش سیاست‌مدارانش بود به دنبال دوربرگردانی می‌گشت تا همه چیز را از نو شروع کند، حتی اگر ممکن باشد آن را عصر پاکستان جدید بنامد و این اتفاق به لطف آرای ۱۰۵میلیون پاکستانی رقم خورد. اتفاقی که در ذهن بسیاری کارشناسان غیر محتمل جلوه می‌کرد رقم خورد و احزاب سنتی پاکستان کنار گذاشته شدند تا سیاستمدارانی با فکر و ایده جدید و توان و انرژی مضاعف بایستند و به دنبال ساخت کشوری جدید باشند.

اینکه آمریکا با پاکستان سر ستیز دارد و یک سال است بی‌وقفه اسلام آباد را تحت فشار قرار داده است،اینکه هند از روی کار آمدن عمران خان راضی نیست، «اینکه عربستان حامی حزب نواز بوده و اینک این حزب شکست خورده،اینکه عمران خان به دنبال نابود کردن ناامنی در پاکستان است و منشور مهمی را آماده کرده ایران بخش مهمی از آن است و حتی عمران‌خان در نخستین موضع‌گیری خود پس از انتخابات به صراحت از بهبود همکاری با ایران سخن گفته است، همه و همه می‌تواند سرخط‌های بسیار مهمی باشد که اگر مسئولان عزیز به آن توجه کنند همسایگی ما به سرعت طعم همدلی خواهد گرفت.به دور از هرگونه تعارف باید بگوئیم «عمران‌خان» اگر چه فردی پر تلاش در عرصه سیاست است ولی تاکنون فعالیت کلان سیاسی در حد و اندازه نخست وزیری کشور را نداشته است و اینک با روی باز قدم پیش خواهد گذاشت تا از دوستان خود استقبال کند، شکی نیست که اولین لبخند برای او اولین دوست را نیز خواهد ساخت، البته او در این لبخند پیش قدم شده و در اولین سخنرانی خود نام ایران را به صورت ویژه ذکر کرده است. تجربه ارتباط با مجموعه تحریک انصاف نشان می‌دهد که آنها در زمینه‌های بسیاری از جمله دشمنی با رژیم صهیونیستی با ایران اشتراکات زیادی دارند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ