ناآرامی درعراق؛ ریشه‌ها و پیامدها
واکاوی اعتراضات و سناریوی آمریکا برای آینده سیاسی عراق
بخش دوم و پایانی
 

پژوهشگر تحولات عراق اوضاع جاری این کشور را بسیار شکننده توصیف کرد و با اشاره به سوء استفاده حزب منحله بعث عراق از مطالبات مردمی خواستار تسریع در تشکیل دولت برای بهبود خدمات عمومی و پاسخ به خواسته‌های مردمی شد.

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، مردم عراق طی چند هفته اخیر در اعتراض به قطع برق، کمبود آب آشامیدنی سالم، نبود فرصت‌های شغلی ، فساد در ساختار دولت و نهادهای حاکمیتی …. در شهرهای مختلف این کشور تظاهرات کردند و خواستار بهبود وضعیت خدمات عمومی و ریشه‌کنی فساد در عراق شدند.به منظور بررسی ابعاد مختلف این مطالبات تسنیم با “علی موسوی خلخالی” سردبیر تارنمای “دیپلماسی ایرانی” و پژوهشگر تحولات عراق گفت‌وگو کرده که متن آن به شرح ذیل است.

علی موسوی خلخالی درباره علل تظاهرات اخیر در عراق گفت: این تظاهرات در اعتراض به وضعیت خدمات رسانی دولت برپا شد زیرا خدمات رسانی دولت بغداد به مردم بسیار ناقص و نامطلوب است. طبیعی است که در گرمای بالای ۵۰ درجه و در شهری مثل بصره که میزان رطوبت هوای آن بیش از ۹۰ درصد است، قطع برق و کمبود آب باعث شود تا مردم در خیابان‌ها تظاهرات کنند. سردبیر پایگاه خبری تحلیلی دیپلماسی ایرانی فساد در ساختار قدرت در عراق را عامل مهم ناکارآمدی دولت در خدمات رسانی مطلوب به مردم دانست و گفت: این فساد به صورت لجام گسیخته در عراق وجود دارد. نبود دستگاه قضایی مستقل که بر قدرت حاکم نظارت داشته باشد و با فساد مبارزه کند، باید به این موضوع اضافه کرد. اینها بزرگترین مشکل عراق هستند. اکنون احزاب سیاسی براساس امیال خود می کوشند، از امکانات مالی عراق، به سود منافع خودشان استفاده کنند. آنها توجه چندانی به ارائه خدمات عمومی ندارند. مردم عراق این عملکرد آنها را به خوبی می بینند و آن را لمس می کنند. این مسائل به خوبی نشان می دهد که فساد در عراق در ساختار این کشور لانه کرده و اجازه نمی دهد که مردم از خدمات مطلوب بهره مند شوند.

موج سواری حزب منحله بعث

وی درباره بهره برداری برخی احزاب و جریان‌های سیاسی از تظاهرات اخیر گفت: مهم ترین علت این تظاهرات، مطالبات مردمی است. چنانچه دولت بغداد نتواند به آنها پاسخی مثبتی بدهد طبیعی است که برخی افراد، جریان‌های سیاسی و حتی کشورهای بیگانه بخواهند از این تظاهرات به سود خود بهره برداری کنند. از جمله این جریان‌ها می توان به حزب منحله بعث اشاره کرد. درست است این حزب از لحاظ سیاسی منحل شده اما شاخه‌های آن هنوز زنده است. یعنی افرادی در عراق وجود دارند که طرفدار این حزب هستند. اینان می توانند در یک نقطه جمع شوند و برای خود رهبری مشخص کنند و از طریق همین تظاهرات وارد عمل شوند و بر فضای سیاسی عراق تاثیرگذاری کنند. این تاثیرگذاری زمانی بیشتر خواهد شد که جریان‌های سیاسی مخالف دولت حامیان بیگانه نظیر عربستان و آمریکا داشته باشند.

تبلیغات منفی رسانه‌های سعودی

وی در ارتباط با همنوایی برخی سیاستمداران عراقی با رسانه‌های سعودی در متهم کردن ایران به نقش آفرینی در ناآرامی‌های عراق گفت: یک جریان سیاسی مخالف ایران در عراق وجود دارد که عربستان و آمریکا حامی آن هستند. ریاض – واشنگتن به دنبال هر فرصتی هستند تا به ایران ضربه بزنند. هر اتقاقی که در عراق می افتد، به عنوان ابزاری برای وارد کردن فشار علیه تهران استفاده می کنند. اکنون که موضوع قطع برق در عراق به وجود آمده این را بهانه و اعلام کرده اند، ایران جریان برق را روی مردم عراق قطع کرده است البته بدون اینکه به دلائل آن ( عدم پرداخت بهای برق از سوی بغداد و نیاز شدید ایران به انرژی با توجه به گرمای شدید بر اساس قرارداد امضا شده با عراق) اشاره ای کنند. اکنون رسانه‌های سعودی مثل ” العربیه ” و” الحدث ” در حال تبلیغات منفی علیه ایران هستند و مدعی اند که مردم عراق معترض قطع جریان برق از سوی ایران هستند و علیه تهران شعار می دهند .

کشمکش‌های سیاسی و افزایش نارضایتی‌ها

موسوی خلخالی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه ” آیا سیاستمداران عراقی توانایی پایان دادن به نا آرامی‌های اخیر کشورشان را دارند؟ ” گفت: اکنون عراق روی یک بمب ساعتی قرار دارد. اگر احزاب سیاسی این کشور هرچه سریع تر به سمت تشکیل دولت و پارلمان جدید حرکت نکنند، نارضایتی مردم می‌تواند تشدید شود. واقعیت این است که بسیاری از خدماتی که دولت باید به مردم ارائه دهد، به صورت کامل ارائه نمی شود. شهروندان عراقی با مشکلاتی نظیر قطعی برق، آب ، وضعیت نامطلوب بهداشتی و مسائل زیست محیطی….. دست و پنجه نرم می کنند. در اینجا باید به این نکته اشاره کنم که هر چقدر کشمکش‌های سیاسی بیشتر شود و دولت به نیازهای مردم کم توجهی کند، نارضایتی‌های مردمی بیشتر خواهد شد.

سناریوی آمریکا برای آینده سیاسی عراق

وی با بیان اینکه ادامه یافتن تظاهرات و عدم تشکیل دولت و پارلمان جدید در عراق می‌تواند، به دخالت کشورهای بیگانه منجر شود، اظهار داشت: یکی از سناریوهایی که به تازگی مطرح شده این است که آمریکا و به طور غیرمستقیم انگلیس به دنبال آن هستند که تشکیل دولت جدید عراق به تاخیر بیفتد تا شکاف بین جریان‌های سیاسی بیشتر شود و آنها بتواند سناریوی مطلوب خود را در این کشور اجرایی کنند. سناریویی که در میان احزاب سیاسی عراق مطرح شده و آنها از آن ابراز نگرانی کرده اند، این است که یک دولت موقت تشکیل شود که در آن جریان‌های کنونی مثل مجلس اعلای اسلامی عراق حضور نداشته باشند اما جریان‌ها و احزاب سیاسی عموما سکولار ساختار چنین دولتی را تشکیل دهند.احتمالا در این دولت موقت عناصر وابسته به عربستان سعودی حضور خواهند داشت. این دولت به اسم ” تکنوکرات ” امور عراق را به دست می گیرد و کاملا مورد حمایت آمریکا خواهد بود. وقتی که چنین دولتی تشکیل شود، می تواند اعلام نتایج انتخاباتی را به تعویق بیندازد تا سناریوی مطلوب آمریکا در عراق مورد پذیرش قرار بگیرد.

بی توجهی واشنگتن به منافع ملی عراق

این پژوهشگر تحولات عراق تصریح کرد: سناریویی که آمریکا می خواهد در عراق اجرایی کند، به منافع ملی این کشور توجهی نمی‌کند. اگر واشنگتن می خواست به منافع ملی عراق توجه کند، به فساد نظام گسیخته این کشور دامن نمی زد، عرصه سیاسی ملتهب عراق را بیش از این ملتهب تر نمی کرد. وقتی آمریکا ملاحظه کند، بستر برای اجرای سیاست‌هایش فراهم است، سناریوی خود را پیاده می‌کند. در همین راستا ممکن است سیاست‌هایی را اتخاذ کنند که به خشگمین شدن مردم از جریان‌های اسلامی منجر شود.

ایجاد شکاف در محور مقاومت

موسوی خلخالی درباره تاثیرات منطقه ای اجرایی شدن سناریوی آمریکا مبنی بر تشکیل دولت سکولار در عراق گفت: همان طور که می دانید بساط داعش در عراق برچیده شد و ارتش سوریه و متحدانش پیروزی‌های بزرگی در مبارزه با گروه‌های تروریستی در این کشور به دست آورده اند. آمریکا می خواهد از شرایط جدید منطقه به نفع خودش بهره برداری کند. یعنی با تشکیل دولت موقت عراق و تغییر در ساختار سیاسی این کشور، آمریکا می تواند در محور مقاومت شکاف ایجاد کند. به عبارت دیگر واشنگتن می خواهد عراق را از محور مقاومت جدا کند و با این اقدام، محور مقاومت را با مشکل روبرو کند. این هدف اصلی واشنگتن است.

قلاب سعودی در آب گل آلود عراق

گسترش تلاش سعودی‌ها برای موج سواری بر اعتراضات شهروندان عراقی از نگاه تحلیلگران منطقه دور نمانده است؛ اقدامی که با هدف ضربه زدن به جایگاه ایران در همسایه غربی صورت می گیرد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری، سال‌ها است گرم شدن هوا که قطعی آب و برق در عراق را به دنبال دارد کاستی‌های موجود در این کشور را بیش از پیش به نمایش می‌ گذارد و در بسیاری موارد به تجمعاتی اعتراضی می انجامد. اعتراضات امسال بسیار متفاوت و گسترده تر شده به طوری که در کنار مطالبات مربوط به خدمات عمومی مسائل دیگری هم مطرح شده که به خوبی نشان می‌دهد برخی از کنشگران منطقه می کوشند بر موج اعتراضات سوار شده و از آب گل آلود عراق ماهی‌گیری کنند. در کشاکش اعتراضات، شخصیت‌های برجسته مذهبی و سیاسی از مطالبه گری مردم و حقوق آنان حمایت کرده اند اما حمله به مراکز و دفاتر احزاب و گروه‌های عراقی در استان‌های شیعه نشین جنوب که غالبا مواضع آنها در تضاد با منافع عربستان بوده موضوعی است که در تظاهرات امسال بیش از همه در کانون توجه‌ها قرار گرفته است. طی سال‌های پس از سرنگونی نظام بعثی عراق، سعودی‌ها همواره به دنبال پیدا کردن جای پایی برای خود در این کشور بوده اند. ریاض بارها از نفوذ ایران در عراق ابراز نگرانی کرده و به عراق به چشم عرصه‌ای برای رقابت با تهران می نگرد.

در این زمینه صفحه عربی تارنمای «ساسة پست» لبنان نوشت: با وجود تلاش‌های عربستان و آمریکا برای همراه کردن عراق با سیاست‌های خود به منظور کنترل ایران، بازهم این ائتلاف سازی‌ها قطعی نیست و ایران از زمان حمله آمریکا به عراق در این کشور دارای شبکه ای از نفوذ و قدرت است. به نوشته تارنمای اندیشکده «دموکراسی عربی» مصر، ایران و عربستان در منطقه در حال رقابتند. ایران برای پیش برد برنامه‌های خود دارای راهبردی آشکار است. آثار راهبرد ایران سبب شده است این کشور در بسیاری از کشورهای منطقه از جمله عراق دارای نفوذ باشد. اما عربستان راهبرد مشخصی در منطقه ندارد و این موضوع سبب شکست‌های عربستان در منطقه و برتری ایران شده است. این منبع مصری افزود: به طور مشخص رد پای برنامه‌‌های ریاض برای عراق حدود دو سال پیش و با بازگشایی سفارت عربستان در بغداد عیان گشت. «ثامر السهبان» سفیر عربستان در بغداد که پس از ۲۵ سال نخستین سفیر سعودی‌ها در عراق بود در سال ۲۰۱۶ (میانه سال ۱۳۹۵) به دلیل مداخله در امور داخلی عراق برکنار شد.

در این باره تارنمای ساسه پست نوشت: به محض اینکه السهبان به عراق پا گذاشت تلاش کرد شعله‌های جنگ مذهبی را برافروزد. او به نیروهای داوطلب مردمی (الحشد الشعبی) حمله کرد و مدعی شد که این نیروها در جامعه عراق از مقبولیت برخوردار نیستند. همچنین او با رفتن به دارالفتوی مراجع اهل تسنن عراق نشان داد که ریاض توطئه تازه ای را علیه ایران در عراق دنبال می کند. در مقابل چنین تحریکاتی نخست وزیر عراق اعلام داشته اگر برادران سعودی فکر می‌کنند که عراق گذرگاهی برای ایران است در اشتباه به سر می‌برند. ما نمی خواهیم وارد تنش میان ریاض و تهران شویم. قابل توجه است که برنامه عربستان در روابط با نظام عراق آن است که روند سیاسی در این کشور به طوری پیش رود که بغداد از ائتلاف با ایران خارج شود.

طی نزدیک به یک سال گذشته سفر «حیدر العبادی»‌ نخست وزیر عراق و «مقتدی صدر» به عربستان و استقبال سعودی‌ها از این مقامات و همچنین سفر «عادل الجبیر» به بغداد نشان داد عربستان تحرکات گسترده ای را برای تاثیر گذاری بر سیاستمداران و مردم عراق آغاز کرده است. در این زمینه تارنمای «مرکز پژوهش‌های الجزیره» قطر با اشاره به این سفرها نوشت: طی ماه‌های اخیر مقام‌های سعودی تلاش‌های گسترده ای را با هدف کشاندن عراق به آغوش خود صورت داده اند اما به نظر می رسد پایکوبی سعودی‌ها در این زمینه خیلی زودهنگام برگزار شده و پیش بینی می شود که به خواسته خود نرسند زیرا طیف‌های سیاسی عراق به ویژه شیعیان به رغم مشکلات گوناگون به ایران به چشم پشتیبانی مطمئن برای خود می نگرند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ