مرد ماموریت دشوار در دوره پرآشوب
 

تلاش یک دهه ای «کوفی عنان» هفتمین دبیر کل سازمان ملل با هدف برقراری صلح در جهان، آن هم در برهه‌ای که درگیری‌ها و جنگ‌های خانمانسوز پهنه کره خاکی را ناامن ساخته بود، باعث شده که از وی به عنوان قهرمان صلح یاد شود.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، رسانه‌های جهان شنبه بیست وهفتم مردادماه از درگذشت دبیر کل پیشین سازمان ملل در سن ۸۰ سالگی خبر دادند و علت فوت او را بیماری عنوان کردند. کوفی عنان نخستین و تنها دبیر کل سیاه پوست سازمان ملل بود که توانست دو دوره متوالی از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۷ بر بالاترین کرسی این سازمان مهم تکیه بزند؛ سازمانی که ریاست بر آن پنج ساله و تنها یک بار قابل تجدید است.

از تولد تا دبیر کلی

عنان هشتم آوریل ۱۹۳۸میلادی در بخش کفاندرس شهر کومازی کشور غنای کنونی که در آن زمان یکی از مستعمرات بریتانیا محسوب می شد، تولد یافت. او که در سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۷ میلادی در مدرسه نخبگان فنتسیپم تحصیل می کرد، همزمان با استقلال غنا از زیر سلطه انگلیس، فارغ التحصیل و بعد از مدتی روانه ایالت مینسوتای آمریکا شد تا مقطع کارشناسی خود را در دانشگاه مک آلیستر در سنت پل بگذراند. بخشی از تحصیلات عنان در کشوری بود (سوئیس) که وی در آنجا دار فانی را وداع گفت. عنان در سال ۱۹۶۱ میلادی در موسسه دانش ‌آموختگان مطالعات بین‌المللی شهر ژنو سوئیس تحصیل کرد. وی سال ۱۹۷۲میلادی مدرک کارشناسی ارشد خود در رشته مدیریت فناوری اطلاعات را از دانشکده مدیریت اسلون دانشگاه ام.آی.تی آمریکا دریافت کرد.

تحصیل در کشورهای مختلف باعث شد تا وی علاوه بر فهم گویش‌های آفریقایی، به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و… نیز تسلط پیدا کند. جدا از مرتبه علمی و مراحل تحصیل و کسب دانش، بخشی از زندگی عنان به فعالیت‌های اجرایی برمی‌گردد. او از اوایل دهه ۱۹۶۰میلادی در سازمان ملل و همچنین سازمان بهداشت جهانی به فعالیت مشغول شد. تا زمانی که به تصدی مقام دبیر کلی سازمان ملل منصوب شود، پست‌هایی را عهده دار بود عبارت بودند از: مدیریت پرسنلی، مدیریت بودجه، قائم مقام اداره کمیساریای عالی پناهندگان، معاونت مالی دبیر کل و رهبری گروه حافظ صلح سازمان ملل. عنان در طول زمان فعالیت خود، موفق به دریافت جوایز گوناگونی از سازمان‌های مختلف شد که چند جایزه صلح و حقوق بشری از جمله چهار عنوان دکترای افتخاری از قاره‌های مختلف جهان، جایزه صلح نوبل (۲۰۰۱) و جایزه ساخاروف پارلمان اروپا (۲۰۰۳) از آن جمله به شمار می رفتند؛ جوایزی که بی تردید از همت و تلاش وی برای استقرار صلح و ثبات در کره خاکی حکایت داشتند .

مدیریت جهان در دوره پر تنش

جهان مملو از رخدادها و مسائل ناگواری است که دائماً به انحای مختلف تکرار می شوند و مواجهه با آنها به آسانی میسر نیست. در دوره عنان نیز جهان با مشکلات عدیده‌ای درگیر بود؛ مسائلی از جنگ عراق گرفته تا بحران بیماری ایدز و تغییرات آب و هوایی .افزون بر آن، نقش‌آفرینی عنان در فرآیند تشکیل گروه حافظ صلح در دارفور سودان، ایفای نقش در مهار بحران بالکان (جنگ بین صرب‌‌ها و بوسنیایی‌‌ها) ، نسل‌ کشی رواندا (۱۹۹۴)، میانجیگری بین اعراب و اسرائیل، تعدیل نیرو در سازمان ملل و همچنین رهاسازی سازمان ملل از زیر بار بدهی و بحران پولی- مالی را نمی توان نادیده انگاشت. ارتباط عنان با آمریکا را می توان به دو دوره تقسیم کرد؛ دوره روابط همسو و نزدیک و همچنین دوره سردی روابط و تیرگی مناسبات. تا پیش از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر و متعاقب آن تهاجم آمریکا به افغانستان و عراق به ترتیب در سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۳، سازمان ملل و ایالات متحده از روابط گرمی برخوردار بودند. پس از وقوع این رخداد‌ها اما ورق برگشت به طوری که عنان اشغال عراق را غیرقانونی دانست .پس از پایان ماموریت عنان در مقام دبیر کلی سازمان ملل اما وی همچنان در پست‌های دیگر به تلاش خود را برای برقراری سازی صلح در جهان ادامه داد به عنوان مثال وی در سمت فرستاده ویژه این سازمان در امور سوریه منصوب شد که البته پیچیدگی این بحران و ناتوانی وی از حل وفصل آن باعث شد تا این سازمان بین المللی «استفان دی‌میستورا» را جایگزین عنان سازد. اما ریاست عنان بر کمیسیون سازمان ملل برای رسیدگی به بحران میانمار حاکی از آن بود که هنوز جهان به تجربه و همت چنین افرادی نیاز دارد.مواضع عنان در پیوند با توافق هسته‌ای و کارشکنی‌های آمریکا نیز جالب توجه بود. او چندی پیش در مصاحبه ای پاره کردن این توافق را از سوی «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا خطرناک دانست و تاکید کرد: اگر آمریکا قرار است که از این توافق خارج شود، دیگر طرف‌های این توافق یعنی اروپایی‌ها و ایرانی‌ها در کنار همدیگر بمانند تا وی (ترامپ) منزوی شود. همین روابط حسنه وی با ایران سبب شد تا بعد از درگذشت عنان، پیام‌های تسلیت از سوی مقامات کشورمان انتشار و انعکاس یاید. «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه کشورمان که که بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ نمایندگی ایران را در سازمان ملل بر عهده داشت و تجربه همکاری نزدیک با عنان را در کارنامه خود دارد در پیامی توئیتری از وی به عنوان رهبری بی نظیر و قهرمان صلح، عدالت و حاکمیت قانون یاد کرد.علاوه بر وزیر امور خارجه، «سید کمال خرازی» رئیس شورای راهبردی روابط خارجی در پیامی، درگذشت دبیرکل اسبق سازمان ملل متحد را تسلیت گفت و نوشت: خبر درگذشت مرحوم کوفی عنان دبیرکل پیشین سازمان ملل موجب تاثر گشت. آن مرحوم از شخصیت‌های برجسته بین المللی بود که اصالت و استقلال خود را در دوره دبیرکلی خویش حفظ کرد و پس از اتمام مسئولیتش نیز در حل بحرانهای بین المللی نقش بر جسته ای داشت.

کوفی عطا عنان هشتم آوریل ۱۹۳۸در یکی از مستعمرات بریتانیا که امروزه به عنوان کشور غنا شناخته می‌شود، به دنیا آمد و ۱۸اوت ۲۰۱۸در ژنو (سوئیس) که چند سالی در آن زندگی می‌کرد، بعد از یک دوره کوتاه بیماری از دنیا رفت.او تحصیلات دانشگاهی‌اش را در کشور تازه استقلال‌یافته‌اش در رشته‌ اقتصاد آغاز کرده بود و برای ادامه‌ تحصیل به کالج مک‌آلستر در ایالات متحده رفت و تحصیلاتش را در ژنو سوئیس به پایان برد.به گزارش ایسنا او بعدها در رشته‌ مدیریت فناوری اطلاعات و حقوق هم تحصیل کرد. عنان با ورود به سازمان ملل کار خود را از رده‌های میانی آغاز و در سالیان بعد مدارج ترقی را طی کرد و در سال ۱۹۹۶و سپس در سال ۲۰۰۱به انتخاب مجمع عمومی سازمان ملل، دو دوره متوالی به سمت دبیر کلی رسید.دوران ۱۰ ساله‌ فعالیت او به عنوان دبیر کل سازمان ملل متحد با بحران‌های جهانی نظیر جنگ عراق و همه‌گیر شدن بیماری ایدز و تغییرات اقلیمی همراه بود. او به عنوان بالاترین مقام دیپلماسی بین‌المللی پرونده اتمی ایران، پرونده‌ اتمی کره‌ شمالی، حمله آمریکا به عراق، گسترش ایدز در جهان بخصوص قاره‌ آفریقا، تغییرات اقلیمی و بسیاری دیگر از مسائل کلان جهانی را از نزدیک دنبال کرد و در قبال آنها موضع گرفت. از سال ۲۰۰۱بطور جدی مبارزه با ایدز را در اولویت برنامه‌های کاری خود قرار داد. عنان در گفت‌وگویی صریح با بی‌بی‌سی حمله‌ آمریکا به عراق را کاملاً غیر قانونی دانست.کوفی عنان در دوران دبیر کلی و پس از آن بارها با مقام‌های ایرانی دیدار داشت و به تهران سفر کرد. مسائل منطقه، بحران سوریه، مسئله اتمی ایران و ارتباط با آمریکا از جمله موضوعاتی بود که کوفی عنان درباره‌ آنها با مقام‌های ایران گفت‌وگو کرده بود. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه‌ ایران، که در دوران دبیرکلی عنان، سفیر ایران در سازمان ملل بود، بعد از درگذشت او با انتشار پیامی در توییتر او را «رهبر قدرتمند جهان و قهرمان بی‌نظیر صلح، عدالت و حاکمیت قانون» عنوان کرد.کوفی عنان در سخنرانی خداحافظی‌اش از سمت دبیر کلی، سه مسئله‌ای را که به گفته‌ خودش در دوران دبیر کلی‌اش حل نشد و بحرانی‌تر هم شد، «اقتصاد غیر عادلانه جهان»، «نابسامانی و آشفتگی در دنیا» و «بی‌اعتنایی شدید به حقوق بشر و حکومت قانون» عنوان کرد.او بزرگ‌ترین دستاورد خود را تبدیل کردن مسائل فقر و مرگ‌ومیر کودکان به عنوان مسائلی جهانی عنوان کرده بود.

زندگی کوفی عنان در یک نگاه

۱۹۳۸: کوفی عنان به همراه خواهر دوقلویش – «اوفا» – در خانواده‌ای ثروتمند در شهر «کوماسی»، دومین شهر بزرگ کشوری که حالا غنا نام دارد، به دنیا آمد. اسم کوچک این خواهر و برادر در زبان بومی «آکان» به معنی «متولد یک روز جمعه» است و اسم میانی آنان به معنی «دوقلو» است؛ دوقلوهای متولد یک روز جمعه‌ی خانواده‌ی عنان!

۱۹۵۷: اندکی پیش از نوزده سالگی کوفی عنان، سرزمین مادری او از استعمار بریتانیا رها شد و با ادغام «ساحل طلا» و «توگولند» کشور مستقل غنا به وجود آمد. کوفی عنان درباره‌ تأثیر این اتفاق در زندگی‌اش گفته بود: «من تبدیل به آدمی شدم که متقاعد شده بود تغییر ممکن است؛ حتی یک تغییر انقلابیِ رادیکال» .

۱۹۶۲: او اولین موقعیت شغلی خود را در این سال به عنوان مدیر مالی سازمان بهداشت جهانی که زیرمجموعه‌ سازمان ملل متحد است، به دست آورد. چند سال بعد به کشورش برگشت و به عنوان سرپرست اداره‌ جهانگردی غنا مشغول به کار شد اما اواخر دهه‌ هشتاد میلادی بار دیگر در سازمان ملل مشغول شد و سمت‌های مختلفی را به عهده گرفت: مدیریت منابع انسانی، هماهنگ‌کننده‌ امنیت، برنامه‌ریزی، دارایی و بودجه، بازرس امور مالی.

۱۹۹۳: او به عنوان رئیس عملیات حفظ صلح سازمان ملل متحد منصوب شد. «حفظ صلح» برای کوفی عنان همزمان موجب سرافکندگی و افتخار بود. در سال ۱۹۹۴ ماجرای کشتار جمعی ۸۰۰ هزار «توتسی» در روآندا افشا شد که به ادعای فرمانده‌ نیروهای امدادی سازمان ملل در آن زمان، کوفی عنان در این قضیه بیش از حد منفعل بود و اقدامات لازم برای جلوگیری از این فاجعه‌ انسانی را صورت نداد. در موردی دیگر در سال ۱۹۹۵: بیش از هشت هزار مسلمان در منطقه‌ بوسنی به دست نیروهای صرب قتل عام شدند؛ آن هم درست در جایی که منطقه‌ امنِ سازمان ملل قلمداد می‌شد!

۱۹۹۷: او هفتمین دبیر کل سازمان ملل متحد و اولین آفریقاییِ سیاه‌پوست بود که توسط مجمع عمومی سازمان ملل برای این سمت انتخاب شد و به مدت ۱۰ سال به عنوان «بلندمرتبه‌ترین دیپلمات جهان» فعالیت کرد.

۲۰۰۱: بنیاد نوبل در این سال تصمیم گرفت «جایزه‌ صلح نوبل» را بطور مشترک به کوفی عنان و سازمان تحت ریاستش اهدا کند. دلیل اهدای این جایزه «سازماندهی بهتر و صلح‌آمیزتر جهان» اعلام شد و در واقع تلاش‌های کوفی عنان در راستای «گسترش صلح» در جهان این جایزه را برایش به ارمغان آورد.

۲۰۰۶: او بعد از ۱۰ سال از سمت دبیر کلی سازمان ملل کنار رفت. از آنجا که پطرس ‌غالی، که پیش از عنان دبیر کل سازمان ملل بود هم از کشور آفریقایی مصر انتخاب شده بود، طبق روال معمول عنان باید بعد از پنج سال جای خود را به دبیر کل بعدی از قاره‌ای دیگر می‌داد اما بر خلاف انتظار سمت او یک دوره‌ دیگر تمدید شد او که حالا علاوه بر چندین دکترای افتخاری از دانشگاه‌های مختلف جهان، جایزه‌ صلح نوبل را هم در ویترین افتخاراتش داشت، پس از دوران دبیر کلی نیز فعالیت‌های خود را در حوزه حفظ صلح ادامه داد و به عنوان نماینده‌ ویژه‌ این سازمان در امور سوریه مشغول شد.

۲۰۰۷: او «بنیاد کوفی عنان» را برای ترویج صلح، امنیت و توسعه‌ی پایدار تأسیس کرد. درست یک سال بعد موفق شد با میانجیگری در خشونت‌های پس از انتخابات کنیا، به بحران قدرت در این کشور آفریقایی که دست کم هزار کشته و ۳۰۰ هزار آواره به جا گذاشته بود، پایان دهد و شاید این بارزترین موفقیت دیپلماتیک او در زمینه‌ی «صلح» بود.

۲۰۱۲: کوفی عنان از سال ۲۰۱۲ تا زمان مرگش به عنوان رئیس بنیاد «اِلدِرز»- سازمانی غیر دولتی متشکل از دولتمردان، چهره‌های سرشناس، وکلای حقوق بشر و فعالان صلح – که توسط نلسون ماندلا تأسیس شده بود، فعالیت می‌کرد.

در همین سال او از سوی سازمان ملل و اتحادیه‌ عرب، به عنوان فرستاده ویژه‌ سازمان ملل در امور سوریه، برای پیدا کردن راه‌حلی صلح‌آمیز در راستای پایان دادن به بحران این کشور تلاش کرد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ