آنکارا – واشنگتن در مسیر واگرایی
 

روابط دیرینه آمریکا و ترکیه در ماه‌های اخیر به دلایل مختلف به تیرگی گراییده است و در صورت تداوم این روند، انتظار افزایش بیش از پیش تنش‌ها وجود دارد؛ اختلافاتی که ریشه در مسائل گوناگونی از مناسبات دوجانبه گرفته تا مسائل منطقه ای و فرامنطقه ای دارد.
به گزارش ایرنا،آغاز ورود آنکارا و واشنگتن به مرحله تنش به کودتای نافرجام ژوئیه ۲۰۱۶ (تیرماه ۹۵) برمی گردد؛ کودتایی که با هدف کنار زدن «رجب طیب اردوغان» رئیس جمهوری از قدرت، تدارک دیده شد اما راه به جایی نبرد و به تنبیه بانیان و حامیان آن از سوی دولت مستقر انجامید؛ موضوعی که جهان غرب را در تقابل یا سیاست‌های اردوغان قرار داد.یکی از بازداشت شدگان در فضای پساکودتا «اندرو برونسون» کشیش آمریکایی است که اتهام هواداری از کودتا متوجه اوست و این موضوع به افزایش تنش‌ها میان آمریکا و ترکیه دامن زده است. آمریکا در همین ارتباط «عبدالحمید گل» و «سلیمان سویلو» به ترتیب وزیران دادگستری و کشور ترکیه را به دلیل نقش آنها در بازداشت برونسون تحریم کرد. پس از این ماجرا، رئیس جمهوری ترکیه بیستم مردادماه اظهار داشت:واقعا تأسف ‌بار است که دولت آمریکا، یک کشیش آمریکایی محکوم به اقدامات تروریستی را به متحد استراتژیک خود در ناتو ترجیح داده است.آمریکا و ترکیه دو کشور عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی یا همان ناتویی هستند که امروز شمار اعضای آن به ۲۹ می‌رسد اما در دولت «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری جدید ایالات متحده به دلیل سیاست‌های ناهمسوی کاخ سفید در مسیر واگرایی و تضعیف قرار گرفته است.
اختلافات واشنگتن و آنکارا را نمی توان تنها مختص به کشیش آمریکایی دانست و مسائل دیگری در شکل گیری و تعمیق این چالش دخیل اند. حمایت آمریکا از «فتح‌‌الله گولن» واعظ منتقد اردوغان از آن جمله است که رئیس جمهوری ترکیه معتقد است گولن با تشکیل گروهی موسوم به «فتو» و با رخنه در تشکیلات قضایی، نظامی، آموزشی و ارکان دولتی، تاثیر بسزایی در شکل‌گیری کودتای دو سال پیش این کشور داشته است. افزون بر موارد اشاره شده، این دو کشور نگاهی متفاوت به معادلات منطقه ای به ویژه در سوریه دارند؛ جانبداری آمریکا از کردهای شمال سوریه موضوعی نیست که دولتمردان ترکیه با آن کنار بیایند. ضمن این که توقف فروش جنگنده‌های اف- ۳۵ آمریکا به ترکیه و اعمال تعرفه‌های سنگین از سوی ایالات متحده باعث شده که به اصطلاح آنها شمشیر را از رو ببندند. ترامپ ۲۲ مردادماه در توییتر خود از صدور دستور خود مبنی بر افزایش تعرفه گمرکی واردات از ترکیه سخن گفت که براساس آن، تعرفه آلومینیم ۲۰ درصد و فولاد ۵۰ درصد می شود. وی در این خصوص نوشت:دستور افزایش تعرفه بر فولاد و آلومینیم را درخصوص ترکیه را صادر کردم و این در زمانی است که ارزش پول آنها یعنی لیره شاهد کاهش سریعی در برابر دلار بسیار قوی ماست. تعرفه‌های وضع شده آمریکا و کاهش چشمگیر ارزش لیر اما از سوی ترکیه بی پاسخ نماند و اردوغان در واکنش به اقدامات آمریکا اعلام کرد که لوازم الکترونیکی آمریکایی را تحریم می ‌کنیم.
رئیس جمهوری ترکیه در جریان دهمین کنفرانس سفرای این کشور که در آنکارا برگزار شد ایالات متحده را به ضربه زدن از پشت به شریک راهبردی خود متهم کرد و گفت: فشارهای اخیر بر ترکیه، واکنش برخی نیروهای خارجی بر سیاست مستقل آنکارا است. هدف اصلی چنین اقداماتی این است که ترکیه را مجبور کنند از دفاع منافع خود دست بکشد.تنش زایی در عرصه بین المللی و از دست رفتن متحدان دیرینه آمریکا برآیند راهبرد جدید کاخ سفید است که پیشتر در مورد اتحادیه اروپا اجرایی شد و اینک ترکیه را هدف گذاری کرده است. بی تردید تداوم چنین سیاست‌هایی، سرنوشت آنکارا را از غرب جدا ساخته و این کشور را به سمت همکاری با شرق سوق خواهد داد؛ همان نگاه به شرقی که در هفته‌های اخیر تقویت شده و شاهد گسترش روابط و تعاملات ترکیه با روسیه و چین هستیم. بنابراین درد مشترک کشورهای این پهنه جغرافیایی برای تقابل با سیاست‌های یکجانبه گرایانه و زیاده خواهانه آمریکا آنها را به سمت راهکارهایی مختلفی سوق داده است؛ راهکارهایی همچون تعرفه گذاری متقابل و کنار گذاشتن دلار از معاملات تجاری فی مابین که می تواند علاوه بر بی تاثیرسازی تحریم‌ها و تنگناهای آمریکا، بر تقویت جبهه شرق در مقابل غرب بیانجامد.
از طرفی،اعتماد گسترده‌ای که اردوغان به همسر دخترش دارد، ماه ژوئن با انتصاب او به عنوان وزیر دارایی علنی‌تر شد؛ مقامی که مسئولیت رسیدگی به یک بحران شدید ملی را بر دوش آلبایراک گذاشت. در حالی که ارزش واحد پول ترکیه در بازارهای جهانی به شدت افت کرده و مشخص نیست که این کشور بتواند اقتصادش را از این بحران بیرون بکشد، این دو مرد باری را بر دوش گرفته‌اند که بسیاری معتقدند، قادر به حمل آن نیستند .به گزارش ایسنا، روزنامه گاردین در گزارشی به بررسی جایگاه برات آلبایراک، وزیر دارایی ترکیه در سیاست این کشور و چالش‌هایی که با آن روبرو است، پرداخته و نوشته است: صعود برات آلبایراک به مقام‌های مختلف پس از یک دهه مشاور اردوغان بودن و تبدیل شدن وی به دومین شخصیت قدرتمند ترکیه مساله‌ای بحث‌برانگیز در تاریخ اخیر این کشور شده است. این تاجر ۴۰ساله جایگاه خود را مدیون پدر همسرش، رجب طیب اردوغان، رییس جمهور ترکیه است که به ویژه در پنج سال گذشته قدرت گسترده‌ای را در اختیار او قرار داده است. اعتماد گسترده‌ای که اردوغان به همسر دخترش دارد، در ماه ژوئن با انتصاب او به عنوان وزیر دارایی علنی‌تر شد؛ مقامی که مسئولیت رسیدگی به یک بحران شدید ملی را بر دوش آلبایراک گذاشت.در حالی که واحد پول ترکیه در بازارهای ناشناخته و جهانی با مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کند و مشخص نیست که این کشور بتواند اقتصادش را از این بحران بیرون بکشد، این دو مرد باری را بر دوش گرفته‌اند که بسیاری معتقدند، قادر به حمل آن نیستند.
آلبایراک از پدر همسرش – که به نظر می‌رسد او هم در حال مطالعه دشمن جدیدش یعنی دونالد ترامپ باشد – چیزهای زیادی یاد گرفته است. آلبایراک برای اردوغان همچون کوشنر برای ترامپ است، شاید بتوان گفت جایگاه دولتی آنها در مقایسه با نزدیکی‌شان به کانون قدرت در کشور از اهمیت کمتری برخوردار است.هر دو رییس جمهور خود را مردان قدرتمندی می‌دانند که بیشترین اهمیت را برای خانواده‌شان قائل هستند. اردوغان همچون ترامپ میراث خود را به دامادش منتقل کرده است. از زمان همه‌پرسی سال گذشته که قدرت اجرایی گسترده‌ای را در اختیار اردوغان قرار داد و انتخابات ماه ژوئن که در آن پیروز شد، او و آلبایراک از قبل هم قدرتمندتر شدند. انتقادات مخالفان اردوغان، ترکیه تحت حکومت او را در معرض خطرهایی قرار داده است. آلبایراک مدت‌ها در کنار اردوغان اختلاف نظر و بی‌اعتمادی غرب را تجربه کرده است. متحدان او می‌گویند، او اقتصاد ترکیه را جدا از آمریکا و اروپا و در گرایش به آسیا و اقتصادهای درحال ظهور معرفی کرده است.آلبایراک کارشناسی ارشد خود را در رشته امور مالی از دانشگاه “پِیس″ نیویورک دریافت کرده و پس از آن در ترکیه دوره دکتری خود را تکمیل کرد.
در سال ۲۰۰۶و دوسال پس از ازدواجش به عنوان مدیر اجرایی شرکت انرژی و رسانه “چالیک” که ارتباطاتی را در سراسر منطقه آغاز کرد، منصوب شد. او در سال ۲۰۱۵وزیر انرژی ترکیه شد و همان سال به عضویت پارلمان این کشور درآمد و از اواخر همان سال به تدریج قدرت سیاسی خود را افزایش داد و از یکی از تاثیرگذارترین تاجران ترکیه به شخصیتی در قلب بنیان قدرت و بی‌تردید وابسته به پدرهمسرش تبدیل شد.پیش از بحران اقتصادی ترکیه که ابعاد آن هفته گذشته مشخص شد، هیچ مساله‌ای در افق سیاسی این کشور نبود که به نظر برسد این ارتباط با آن محک خواهد خورد. با این حال اکنون با در نظر گرفتن حجم حباب اقتصادی ترکیه و آسیب‌پذیری بخش عمرانی بسیار مجهز آن در برابر بدهی‌های خارجی که از وضعیف فعلی هم سنگین‌تر می‌شوند، آلبایراک با آزمونی روبه‌رو می‌شود که شباهتی به هیچ آزمون دیگری ندارد .اردوغان فعلا در خصوص تایید ابعاد این مشکل که زنگ هشداری برای بازار منطقه‌ای و اقتصاد داخلی و خارجی بوده، مقاومت خواهد کرد. به نظر می‌رسد آلبایراک نسبت به تاکید اردوغان درباره نرخ بهره پایین به عنوان راهی برای خروج از این مساله متعهد است و همچنین در نزاع با آمریکا گیر افتاده است.آینده او به طور ذاتی به پشتیبانش گره خورده و او تقریبا هیچ جایی برای طرح مسیری جدید ندارد. این دو یا باید کشتی را متعادل نگه دارند، یا با آن فرو رفته و غرق شوند.”
از طرفی، روابط میان آمریکا و ترکیه بر سر آزادی «اندرو برانسون»، کشیش آمریکایی دچار تنش شده است. ترکیه برانسون را به اتهام دست داشتن در کودتای نافرجام ۱۵جولای ۲۰۱۶بازداشت کرده است. اخیرا پس از آن که دونالد ترامپ با انتشار پیامی در حساب توئیتر خود از صدور مجوز افزایش دو برابری تعرفه گمرکی واردات فولاد و آلومینیوم از ترکیه خبر داد، ارزش واحد پولی این کشور در مقابل دلار با سقوط زیادی مواجه شد.خبرگزاری مهر در این باره گفتگویی را با «اِورن دِوریم زیلوت» کارشناس اقتصادی ترکیه انجام داده است که مشروح آن از نظر می‌گذرد:
- چرا فشار اقتصادی قدرت‌های خارجی موجب کاهش ارزش لیر در مقابل دلار شده است؟ دلیل اصلی این موضوع چیست؟
* کسانی که در سال‌های اخیر مشاوران مدیران اقصادی ترکیه بوده‌اند، مرتکب برخی اشتباهات راهبردی شدند. حال قدرت‌های خارجی همین خطا را در مقابل ما استفاده ‌می‌کنند.ترکیه بین سالیان ۲۰۰۳تا ۲۰۱۳با استفاده از بخش عمرانی اقتصادش را به شکل خوبی گسترش داد. اما دیر متوجه این موضوع شد که یک روز کمک‌های آمریکا به پایان خواهد رسید. دوری از تولید و واردات هر کالایی به دلیل ارزان بودن ارز خارجی مشکلات فعلی را به بار آورد.ترکیه صاحب تعداد زیادی شرکت‌های کوچک و متوسط است که می‌تواند به جای واردات مواد اولیه با ارز ارزان، کار تولید را آغاز کرده و کشور را از این وضعیت نجات دهد. البته دولت متوجه این مشکلات اقتصادی شده و تدابیر لازم را در پیش گرفته است.
همه دنیا اکنون متوجه این موضوع هستند که آمریکا و برخی دولت‌های غربی در بازار مالی ترکیه برای بالا بردن نرخ ارز خارجی فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند. یعنی تنها نمی‌توان ساختار اقتصادی متکی به وارادات ترکیه را متهم کرد. همچنین یکی از دلایل اصلی این فشارهای اقتصادی، مخالفت ترکیه با سیاست‌های آمریکا علیه ایران و سوریه است. ما این را می‌دانیم که تضعیف ایران و سوریه در واقع به معنای تضعیف ترکیه است، به همین دلیل با حملات اقتصادی آمریکا مقابله خواهیم کرد. این مسائل کنونی را پشت سر خواهیم گذاشت. ترکیه کشوری است که هزاران شرکت موفق در آن فعالیت می‌کنند و دارای ظرفیت‌های تولیدی است.
- به نظر شما آیا اهمیت منافع مشترک آنکارا و واشنگتن می‌تواند آمریکا را برای متوقف کردن جنگ اقتصادی علیه ترکیه، متقاعد کند؟
* منفعت مشترکی میان ترکیه و آمریکا وجود ندارد. آمریکا چه می خواهد؟ تجزیه سوریه و ایران. پس از آن نیز تجزیه ترکیه در دستور کار آن‌ها قرار می‌گیرد. راهکار مقابله با جنگ اقتصادی علیه ترکیه و ایران، همکاری نزدیک این دو کشور است.اگر این دو کشور که چندین هزار سال ریشه در تاریخ دارند، متحد شوند، هیچ قدرتی حریف آنان نمی‌شود. به نظرم ترکیه برای منافع بلند مدت باید به گسترش هر چه بیشتر روابط با ایران و روسیه فکر کند، نه با آمریکا. اگر هم شراکتی بین ترکیه و آمریکا بوده، آن دیگر سالیان پیش به پایان رسیده است. کشوری رو به روی ما قرار دارد که در سال ۲۰۰۲ برنامه اشغال ترکیه را در نواحی بیابانی «نوادا» برنامه‌ریزی می‌کرد.
- به نظر شما افزایش نرخ دلار در ترکیه تا چه زمانی ادامه خواهد یافت و به عبارتی دیگر چه زمانی شاهد توقف سقوط ارزش لیر خواهیم بود؟
* بانک مرکزی ترکیه با اتخاذ تدابیری از صعودی شدن قیمت ارز در ترکیه جلوگیری کرد. با تداوم این تدابیر روند صعودی نرخ ارز متوقف خواهد شد. اما اصلاح سریع ساختار متکی به وارادات در اقتصاد ترکیه دشوار است.به همین دلیل ممکن است هر از گاهی برخی اخبار نه چندان خوشایند به گوش برسد. اما از اتفاقات اخیر خرسند هستم. با این جریانات همه مردم کشور نقاط ضعف اقتصاد ترکیه را مشاهده کردیم و حال نوبت آن است که برای یک اقتصاد قدرتمندتر تلاش کنیم.
- کشورهایی مثل ایران، ترکیه، چین و روسیه چگونه با تشکیل اتحادیه‌ای می‌توانند با جنگ تجاری دونالد ترامپ مقابله کنند؟
*دلیل قدرت اتحادیه اروپا و آمریکا به دلیل متحد بودن آنان است. اولین فاکتور اصلی سر پا ماندن ایران و ترکیه در آینده، نخست اقتصاد و سپس انسجام سیاسی برآمده از روابط تاریخی خواهد بود.امروز جهان از لحاظ اقتصادی و فناوری سریعا در حال تحول است. گام نخست برای درک این تحول و انجام اقدامات ضروری به وجود اشتراکات بیشتر در سیاست‌های اقتصادی دو کشور بستگی دارد. هر دو کشور باید شوراهای اقتصادی و سیاسی مشترک تشکیل داده و با برگزاری جلسات مسائل و مشکلات احتمالی را حل کند .اگر منابع طبیعی و نیروی کاری تحصیل کرده‌، تجارب بین‌المللی و ظرفیت‌های فناوری شرکت‌های ایران و ترکیه در کنار هم قرار گیرد، سطح رفاه مردم هر دو کشور افزایش خواهد یافت. دراین مدل اقتصادی هر دو کشور می‌توانند یه یک دیگر کالا صادر کنند و نقاط ضعف یکدیگر را تکمیل نمایند.ایران و ترکیه که چندین هزار سال است در این جغرافیا همسایه یکدیگر هستند باید برای تمرکز روی اشتراکات بیش از پیش تلاش کنند. زیرا هر چه زمان می‌گذرد، وقت تنگ‌تر می‌شود.اگر ایران، ترکیه، روسیه و چنین با توجه جمعیت و ظرفیت تولیدشان با یکدیگر همکاری کنند، سطح رفاه مردم این کشور‌ها افزایش خواهد یافت.

Email this page

نسخه مناسب چاپ