نگاه
پدافند فراموش‌شده نفتی
یکی از راههای موثر مبارزه با تحریم و مقاومت در جنگ اقتصادی، تکیه بر نوآوری و طراحی روش‌های خلاقانه‌ای است که تحریم‌کننده از آن اطلاعی نداشته یا قدرت و امکانات مقابله آن را ندارد.

در این راستا در درون حاکمیت و دستگاه‌های خط‌مقدم تحریم اتاق فکرهایی ایجاد می‌شود که وظیفه‌شان استفاده از ظرفیت‌های داخلی با ابزارهای جدید برای یافتن درزها و تبدیل این درزها به شکاف در دیوار تحریم‌هاست.

به عبارت بهتر تسهیل جریان تجارت با ابزارهای جدید و غافلگیرکننده، اصلی‌ترین وظیفه آنهاست.

با این حال یافتن این ابزارها چندان دشوار نیست، بلکه گاه عیان و آشکار در جلوی ماست که آن را نمی‌بینیم. به‌گفته کارشناسان اقتصاد، ایران با وجود آسیب‌های فراوانی که از تحریم به همراه سیاست‌های داخلی دیده، هنوز هم پر از ظرفیت‌های ناشناخته یا مغفول‌مانده و فراموش‌شده برای مقابله با تحریم‌هاست.

درست مثل ماشین‌های جنگی که در عقبه نیروهای نظامی، زیرآفتاب به حال خود رها شده و با یک شناسایی ساده و سپردن آن به دست مکانیک ماهر و مقداری تغییر و تعمیر، قابل احیاست. اما گاه، کسی نیست که قدم اول را که همان شناسایی است، بردارد و همه به دنبال یافتن ابزارهایی پیچیده و خارق‌العاده در خارج از محدوده هستند، حال آنکه آب در کوزه و ما گرد جهان می‌گردیم…

یکی از این ظرفیت‌های فراموش شده برای مقابله با تحریم نفتی کشور که زیر آفتاب داغ جنوب، به حال خود رها شده است، بورس نفت است. این بورس که در بهمن ۱۳۸۶ به دست غلامحسین نوذری و داود دانش‌جعفری، وزرای وقت نفت و اقتصاد و دارایی افتتاح شد، اکنون یازده‌ساله است، اما عملاً فعالیت آن متوقف با آن ساختمان مجلل شیشه‌ای به یک شرکت کاغذی بی‌خاصیت تبدیل شده است.

در ابتدا قرار بود این بورس در فاز اول به عرضه برخی فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی پرداخته و عرضه نفت خام در آن در فاز دوم پیگیری شود. اما اکنون پس از گذشت یازده‌سال نه تنها از عرضه نفت خام در آن خبری نیست که همان فعالیت بی‌رمق فاز اول آن هم متوقف شده و زیر آفتاب مانده است.

لذا به نظر می‌رسد باید به وزارت نفت پیشنهاد کرد هرچه سریعتر این پدافند مهم مقابله با تحریم‌ نفتی پیش‌رو را فعال کند. راه فعالیت آن هم نباید چندان دشوار و پیچیده باشد. ظاهراً وزارت نفت به این دلیل که خریداران ایرانی مشکل ضمانت‌نامه بانکی داشتند و آن وزارتخانه به هر حال با پذیرش ضمانت‌نامه‌های بانکی داخلی مشکل داشت و از ظهور بابک زنجانی‌های بعدی می‌هراسید، از فروش نفت خام به متقاضیان داخلی خودداری می‌کرد و این دیدگاه کماکان وجود دارد. ضمن اینکه شرکت ملی نفت ایران به طور سنتی فقط به سازوکار خود برای فروش نفت اطمینان دارد و احتمالاً حاضر نیست به مکانیسمی جز آن تن دردهد.

حال آنکه مشخص است که تحریم‌ کنندگان به احتمال زیاد بسیاری از کانال‌های فروش نفت شرکت ملی نفت ایران را شناسایی و در صدد آسیب زدن به آن هستند و در این شرایط باید به دنبال کانال‌های جدید و مبتکرانه بود و این، کاری است که اتاق فکر ضد تحریم وزارت نفت باید به دنبال آن باشد.

لذا در این راستا پیشنهاد می‌شود از امکانات زیر آفتاب مانده بورس نفت کیش استفاده شود. می‌توان این بورس را به عنوان شاخه‌ای از بورش انرژی یا با اصلاح و روزآمد کردن اساسنامه به عنوان بورسی مستقل احیاء کرد، با این تفاوت که خرید نفت از آن صرفاً توسط اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی و با تسلیم ضمانتنامه از بانکهای معتبر خارجی ممکن باشد. همچنین می‌توان انواع ارزها، از ارزهای منطقه‌ای گرفته تا ارزهای بین‌المللی و حتی بیت کوین «ارزهای مجازی رمزنگاری شده» را برای فروش نفت در نظر گرفت که در این صورت بسیاری از نگرانی‌ها رفع خواهد شد.

از سوی دیگر، استفاده از مکانیسم بورس برای فروش خارجی نفت به اصل «محرمانگی اطلاعات» خریداران متکی است و این امر می‌تواند به دور زدن تحریم‌ها و اضافه کردن مشتری نفت ایران منجر شده و بازیگرانی را به صحنه اضافه کند که امکان تحریم کردن آنها دست کم دشوار به نظر می‌رسد تنها موضوعی که به عنوان مانع اصلی در احیای بورس نفت کیش مطرح است، کمبود ریسک و محافظه‌کاری و احتیاط بیش از اندازه مدیران وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران است، حال آنکه برای در نظر گرفتن این احتیاط که بعضاً صحیح هم هستند، می‌توان عرضه آزمایشی نفت خام را در ابعاد کوچک آغاز کرد و در صورت موفقیت، آن را گسترش داد.

اما اینکه به دلایل ۱۱ سال پیش استفاده از این پدافند را آن هم در کوران تحریم‌ها کنار بگذاریم، با هیچ منطقی جور در نمی‌آید.

سیدعلی دوستی موسوی

Email this page

نسخه مناسب چاپ