پاکستان و راه دشوار «عمران خان» برای بهبود شرایط
بخش اول
 

عمران خان، نخست وزیر جدید پاکستان وعده‌های جنجالی و بزرگی اعم از ایجاد ۱۰میلیون شغل تا ایجاد یک نظام رفاهی اسلامی و بازیابی چهره مخدوش پاکستان در جهان خارج را داده است که شاید این وعده‌ها خود تبدیل به یک مشکل خودساخته جدید برای او شود.به گزارش ایسنا، خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشته است: عمران خان، ملی‌گرا و ستاره سابق ورزش کریکت که از طرف حامیانش مثل یک قهرمان پرستش می‌شود در حالی ماه گذشته میلادی به پیروزی رسید که عمدتا وعده‌هایی برای ریشه‌کن کردن فساد در میان نخبگان حاکم در پاکستان و خارج کردن مردم این کشور از فقر را مطرح کرده بود.با این حال او وارث یک کشور بی‌ثبات با انبوهی از مشکلات فزاینده در داخل و خارج اعم از بحران قریب‌الوقوع اقتصادی و شکاف در روابط پاکستان با آمریکا به عنوان یک هم‌پیمان تاریخی برای کشورش است.

همچنین رابطه پاکستان با دو همسایه مهم خود یعنی افغانستان و هند نیز متشنج و با تنش همراه است. مخالفان عمران خان در پارلمان مشغول صحبت درباره تشکیل یک ائتلاف بزرگ علیه او هستند و او را «عروسک خیمه شب‌بازی» توصیف کرده و به توافق با ارتش قدرتمند پاکستان که سابقه دیرینه‌ای در سرنگون کردن دولت‌های غیرنظامی و نخست‌وزیرهای این کشور دارد، متهم می‌کنند. عمران خان با این حال تمامی اتهام‌هایی که درخصوص حمایت‌های پنهانی ارتش از او برای پیروز شدن در انتخابات مطرح شده را رد می‌کند.عمران خان در سخنرانی به مناسبت پیروزی انتخاباتی‌اش به هند شاخه زیتون نشان داد و خواهان روابط دوجانبه سودمند با آمریکا شد. اینکه عمران خان بتواند تبدیل به اولین نخست وزیر تاریخ پاکستان در تکمیل دوره پنج ساله نخست وزیری شود، بستگی به ارتباطش با ژنرال‌های بانفوذ ارتش پاکستان دارد.به گفته تحلیلگران اگر برنامه‌های عمران خان برای سیاست خارجی با برنامه‌های این ژنرال‌ها زاویه پیدا کند او نیز سرنوشتی مشابه با رهبران غیرنظامی سابق پاکستان در برکنار شدن پیدا خواهد کرد.یکی از این تحلیلگران سیاسی به نام عامر احمدخان گفت: در آن صورت آینده او همچون آینده هر رهبر سابق دیگر پاکستان می‌شود. عمران خان برای به دست آوردن کنترل پارلمان مجبور به ائتلاف با احزاب کوچکتر شده و در عین حال مجلس سنای پاکستان همچنان تحت کنترل مخالفان قرار دارد. بنابراین دولت ائتلافی عمران خان به سختی خواهد توانست قوانینش را بدون توافق‌های بزرگ به تصویب برساند.در عین حال قوه قضائیه جسور پاکستان نیز می‌تواند برای او موانع دیگری را به وجود آورد.

با این حال فضای عمومی در پاکستان فعلا همراه با خوش‌بینی از جمله در میان حامیان جوان عمران خان است که فکر می‌کنند او می‌تواند یک پاکستان جدید موفق و عاری از فساد برای جمعیت ۲۰۸میلیون نفری این کشور بسازد.رضا احمد رومی، سردبیر روزنامه دیلی تایمز پاکستان گفت: بزرگترین چالش عمران خان، مدیریت توقع‌ها و انتظارات حامیانش است چون او وعده‌های خیلی بزرگی به آنها داده است.

طی جشن اخیر روز استقلال در پاکستان بسیاری از پاکستانی‌هایی که به خیابان‌های شهر اسلام آباد آمده بودند و پرچم کشورشان را تکان می‌دادند اظهار اطمینان کردند که عمران خان به وعده‌هایش از جمله برای ساخت بیمارستان‌های کلاس جهانی و بهبود وضعیت آموزشی در این کشوری که نرخ بی سوادی بالای ۴۰درصد دارد، عمل خواهد کرد.عده‌ای دیگر نیز از این خوشحال بودند که عمران‌خان بالاخره به تسلط دو خاندان پرسابقه حاکم بر عرصه سیاست پاکستان یعنی خاندان نواز شریف و همچنین خاندان بوتو پایان داده است. شاه سلطان ۳۸ساله که یک دست فروش است، گفت: ما انتظارهای زیادی از عمران خان داریم. ما طبقه پایین جامعه هستیم و من به عمران خان رای دادم چون دیدم که سیاستمداران قبلی با کشور ما چه کار کردند. آنها کشور ما را بدون هیچ چیز به حال خود رها کردند. شیخ فرهاج ۴۰ساله که در زمان کمپین انتخاباتی از فعالان داوطلب حامی حزب عمران خان موسوم به تحریک انصاف پاکستان بود، گفت: من دخترم را از یک مدرسه خصوصی به یک مدرسه دولتی منتقل کردم چون مطمئن هستیم پاکستان در آستانه یک تغییر قرار دارد. با این حال به گفته تحلیلگران دورنمای وخیم تر شدن وضعیت اقتصادی پیش‌روی عمران‌خان قرار دارد که به ویژه وعده او برای ایجاد یک نظام رفاهی ارتقا یافته را مختل خواهد کرد.از ماه دسامبر تاکنون بانک مرکزی پاکستان چهار بار ارزش واحد پول روپیه این کشور را پایین آورده اما همچنان کسری فعلی در حساب‌ها واحد پول این کشور را به سمت یک بحران پیش می‌برد .در عین حال رشد اقتصادی پاکستان نیز با نرخ پایین حدود شش درصد به پیش می‌رود اما پیش‌بینی می‌شود که با تشدید بحران مربوط به کسری بودجه این نرخ رشد به سمت سقوط برود.

دولت عمران خان در وضعیتی قرار گرفته که باید فورا نسبت به درخواست دریافت وام‌های بیشتر از چین تصمیم بگیرد که این به تشدید وابستگی اقتصادی اسلام آباد به این کشور همسایه خود منجر می‌شود یا اینکه این دولت باید از نهاد صندوق بین‌المللی پول درخواست وام کند که این منجر به پانزدهمین وام نجاتی که پاکستان از سال ۱۹۸۰تاکنون از این صندوق دریافت کرده، منجر خواهد شد.در عین حال هر دوی این طرف‌ها برای دادن این وام به پاکستان احتمالا درخواست انضباط مالی بیشتر در این کشور را مطرح کرده و آن را مشروط به کاهش شدید هزینه‌ها خواهند کرد.شفقت محمود، وزیر آموزش جدید دولت عمران خان گفت: معضلات اقتصادی یک مشکل بزرگ برای حزب ما خواهند بود اما حزب ما مصمم است که به وعده‌اش برای برقراری نظام رفاهی و اجرای اصلاحات بسیار مورد نیاز عمل کند.محمود خاطرنشان می‌کند: همه در حزب ما می‌دانند که ما باید بیش از ظرفیت کار کنیم تا این توقعات بسیار بالا را برآورده کنیم.به گفته محمود وجهه عمران خان به عنوان یک سیاستمدار (فعلا) آلوده نشده با اتهام فساد می‌تواند اطمینان را به دولت او افزایش داده و مردم را برای دادن مالیات در کشوری که کمتر از یک درصد مردم مالیات درآمد می‌پردازند بیشتر متقاعد کند .

عمران خان بسیار روی طرح اقتصادی «۱۰۰روزه» خود مانور داده اما بسیاری از اصلاحاتی که حزب تحریک انصاف پیشنهاد می‌دهد اعم از ایجاد تحول در شرکت‌های زیانده دولتی تا اصلاح اداره جمع‌آوری مالیات برای تکمیل شدن به زمان خیلی بیشتری نیاز خواهند داشت.در عین حال عملی شدن وعده او برای پایان دادن سریع فساد در دولت یا بازگرداندن ثروت‌های غارت شده بعید خواهد بود.رومی گفت: حامیان عمران خان دیدگاهی ساده انگارانه دارند، انگار که یک جاروکش در صدر کشور قرار گرفته تا کل دستگاه را تمیز کند! هرگز در هیچ کجای جهان چنین موردی تا به حال پیش نیامده است.

سختگیری‌های ترامپ، پاکستان را به آغوش روسیه می‌اندازد

بروز تنش در روابط با آمریکا، پاکستان را به سوی دشمن دوران جنگ سرد خود یعنی روسیه متمایل کرده است؛ امری که روس‌ها نیز از آن غافل نیستند و به دنبال بهره‌برداری هرچه بیشتر از آن هستند. شبکهNBC در گزارشی به بررسی وضعیت فعلی روابط پاکستان و آمریکا و شرایط مساعد برای بهبود و گسترش روابط مسکو-اسلام‌آباد پرداخته و نوشته است: دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا اسلام‌آباد را به خاطر شکست در مهار فعالیت‌های شبه‌نظامیان تنبیه کرده و کمک‌های مالی نظامی به پاکستان را اوایل سال جاری میلادی قطع کرد.سفیر پاکستان در آمریکا تایید کرد که آمریکا برنامه آموزشی نظامی میان دو کشور را نیز متوقف کرده است. بسیاری از فرماندهان نظامی ارشد پاکستان در این برنامه که کانال مخفی کارآمدی برای دیپلمات‌های آمریکایی هم بود، شرکت داشتند. بنا بود در مجموع ۶۶ افسر نظامی پاکستانی امسال در این طرح حضور داشته باشند.با این اوصاف و ناامید شدن از ترامپ، پاکستانی‌ها به دنبال گسترش روابط با روسیه افتاده‌اند و روس‌ها هم در این راه بیکار ننشسته‌اند. امضای پیمان همکاری نظامی، ارسال هلیکوپتر و تمرین‌های آموزشی برای افسران نظامی همگی بخشی از این پروژه نزدیک شدن روابط است. علاوه بر این، یک شبکه رادیویی روس زبان هم شروع به پخش برنامه در پاکستان کرده است.با شکست ارتش سرخ شوروی در افغانستان در دهه ۱۹۸۰ میلادی که در واقع به دست پاکستان و شبه‌نظامیان تحت حمایت سیا اتفاق افتاد، روسیه و پاکستان در طول جنگ سرد دشمنان قسم خورده یکدیگر بودند.شهزاد چودری، دیپلمات‌ سابق پاکستان و عضو ارشد بازنشسته نیروی هوایی این کشور می‌گوید: پیش‌بینی می‌شود رابطه‌ای جدیدی میان دو دشمن سابق برقرار شود و این تغییر استراتژیک بزرگی خواهد بود.

کمال اعلم، کارشناس پاکستان و خاورمیانه در موسسه”Royal United Services” نیز در خصوص این تغییر اظهار کرد، رویکرد دولت ترامپ موجب بروز ناامیدی در اسلام‌آباد شده است. به نظر می‌رسد ارتش قدرتمند پاکستان به اندازه کافی از تهدیدها و توقف فروش‌ها از سوی آمریکا رنج کشیده است و دیگر تحمل آن را ندارد.در حالی که گفت‌و ‌گوهای استراتژیک، آموزش‌ها و فروش‌های نظامی میان روسیه و پاکستان در مقایسه با یک دهه گذشته افزایش یافته، به نظر می‌رسد ناسازگاری دولت ترامپ در کنار پیروزی عمران در انتخابات پاکستان، فرصتی را برای مسکو ایجاد کرده تا نفوذ خود را به طور چشمگیری در پاکستان افزایش دهد.روسیه از نخستین کشورهایی بود که افسران ارشد نظامی خود را پس از پیروزی عمران خان در انتخابات به این کشور فرستاد. مسکو الکساندر فومین، معاون وزیر دفاع خود را برای گفت‌وگو درباره همکاری‌های امنیتی به اسلام‌آباد فرستاد .روسیه همچنین در تبریک به عمران خان، از آمریکا پیشی گرفت و سفیرش را نزد عمران‌خان فرستاد تا شخصا به او تبریک بگوید.اعلم اظهار داشت، ناامیدی از واشنگتن و آغاز آموزش‌ها و فروش‌های نظامی و اشتراک اطلاعات با روسیه با یکدیگر مصادف شده‌اند.

شکوفایی روابط روسیه و پاکستان همچنین تا حدی واکنشی به نزدیکتر شدن دولت ترامپ به نارندرا مودی، نخست وزیر هند است. هند شریک اصلی دیرین روسیه در جنوب آسیا است. شهزاد چادری، سفیر سابق پاکستان در سریلانکا می‌گوید: با نزدیک‌تر شدن آمریکا و هند، روسیه فضایی پیدا کرده که آزادی عمل بیشتری را در روابط با پاکستان داشته باشد.چودری بر این باور است که تهدید آمریکا برای سایر کشورها از جمله چین، ایران و ترکیه فضایی را ایجاد می‌کند که نفوذ خود را در این منطقه افزایش دهند.چنین تغییری همچنین می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر جنگ ۱۷ ساله افغانستان داشته باشد. ترامپ به طور فزاینده‌ای از این درگیری خسته و ناامید شده و همین موضوع مطرح شدن مساله مذاکرات صلح آمریکا با طالبان را در پی داشته است.

چودری ادامه داد: افغانستان نیز تحت تاثیر این قدرت‌ها قرار خواهد گرفت. این شرایط جدید نه تنها برای پاکستان و روسیه، بلکه برای همه کشورهای منطقه امکانات استراتژیکی را فراهم کرده زیرا مرکز قدرت به طور جهانی و اقتصادی به سمت شرق سوق پیدا می‌کند.علی جهانگیر صدیقی، سفیر پاکستان در آمریکا اما تاکید می‌کند که اکنون برای قطع روابط بسیار زود است. او گفته است: اهمیت روابط با آمریکا طی چندین دهه ثابت شده است و ما برای ترمیم آن در تلاش هستیم.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ