بومی سازی؛ بیمه صنعت نفت
 

با وجود خواست و اراده بر توسعه ساخت کالاهای داخلی در صنعت نفت تا به امروز وضعیت ساخت داخل متناسب با توانایی های بالقوه کشور نبوده است که این امر توجه مدبرانه و جدی ترى را در جهت رفع موانع پیش روی توسعه ساخت داخل تجهیزات صنعت نفت طلب می کند. زیرا کشوری که با بیش از ۱۰۰ سال قدمت در صنعت نفت، بیشترین حجم از منابع هیدروکربورى جهان را در اختیار دارد و از طرفى از سطح دانش فنی نسبتاً بالا و نیروی انسانی تحصیلکرده و جویای کار و وجود بازار بسیار بزرگ در داخل و در کشورهای همسایه برخوردار است، باید برای تبدیل شدن به یک ابرقدرت در حوزه نفت و انرژی و همچنین قطب تولید تجهیزات صنعت نفت برنامه ریزی مؤثر کند. اگرچه کشور در حوزه مورد بحث توفیقات خوبی داشته است، امابه نظر می رسد هنوز گام های چندی در این زمینه باقی است.

به علاوه فراموش نکنیم، کشوری نظیر نروژ هنگامی که شروع به توسعه صنعت نفت خود کرد از نظر سطح دانش، فناوری و توانایی ها پائین تر از وضعیت کنونی کشور ایران بود (به عبارت دیگر ایران امروز بسیار توانمندتر از نروژ ۳۰سال گذشته است). لذا ضروری است به این حوزه بسیار جدی تر و به عنوان رکن اصلی توسعه صنعتی کشور نگریسته شود و وضعیت فعلی و گذشته و راهکارهای رفع موانع با کارکارشناسی گسترده عارضه یابی شود.

البته ناگفته نماند: با حمایت دولت از بومی سازی و تولید داخل تجهیزات صنعت نفت که در قالب طرح تولید ۱۰ گروه کالایی پر مصرف نفتی و ممنوعیت بکارگیری تجهیزات خارجی دارای مشابه داخلی جلوه گر شد، زمینه تقویت این صنعت و کاهش آسیب پذیری مقابل فشارها، کارشکنی ها و تهدیدهای خارجی را فراهم کرده است.

به گزارش ایرنا، ناتوانی در تامین تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت در دور پیشین تحریم ها سبب شد بسیاری از بخش های این صنعت با تشدید تحریم ها زمینگیر شود؛ به طوری که ساخت برخی طرح های پتروشیمی و پالایشی متوقف و فعالیت شماری از واحدهای فعال هم مختل شد. اما اکنون شرایط تغییر یافته است، زیرا بومی سازی و انتقال فناوری های جدید باعث شد این صنعت در بسیاری از تجهیزات و کالاها به خودکفایی نسبی برسد.

در این میان، برجام فرصتی را فراهم کرد که همکاری با شرکت های خارجی برای انتقال فناوری های جدید به کشور شتاب بگیرد؛ البته سازندگان داخلی هم با حمایت وزارت نفت تلاش گسترده ای را برای بومی سازی کالاها و تجهیزات نفتی انجام دادند.

** بومی سازی ۱۰ گروه کالای پرمصرف نفت طرح بومی سازی ۱۰ گروه خانواده کالاها و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت با دستور وزیر نفت با هدف تقویت توانمندی های داخلی و اتکای بیشتر صنعت نفت به محصولات سازندگان ایرانی، از اواخر سال ۱۳۹۳ در دستور کار قرار گرفت.

این ۱۰ گروه کالایی شامل تجهیزاتی مانند ساخت تجهیزات سرچاهی و رشته تکمیلی درون چاهی، پمپ های درون چاهی، انواع مته های حفاری (صخره ای، الماسی، مغزه گیری)، انواع شیرهای کنترلی، ایمنی و تجهیزات جانبی، انواع لوله ها (لوله های جداری بدون درز از ۸ر۳ تا ۱۳ اینچ، لوله های جداری با درز از ۲۰ تا ۳۰ اینچ، لوله های مغزی، لوله های حفاری و لوله های جریانی بدون درز بالای ۶ اینچ)، الکتروموتورهای ضد انفجار و دور متغیر، ماشین های دوار (توربین، کمپرسور و پمپ ها شامل پمپ های گریز از مرکز)، فولادهای آلیاژی، ابزارهای اندازه گیری حفاری و ساخت پیگ های هوشمند است.

البته ماجرا به این جا ختم نمی شود و قرار است با شناسایی سایر نیازهای کالایی شمار این گروه ها به ۱۷ گروه کالایی افزایش یابد که در گام های بعدی، افزایش بیشتری هم خواهد یافت.

بر این اساس، پرویز سنگین مدیرکل نظام تامین و تجاری سازی فناوری وزارت نفت از نهایی شدن فهرست دوم کالاها و تجهیزات برای بومی سازی در آینده نزدیک خبر داد.

معاون وزیر نفت در امور مهندسی، پژوهش و فناوری هم چندی پیش با تشریح جزئیات این طرح اعلام کرد: تاکنون ۵۵ قرارداد ساخت داخل معادل یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون یورو با سازندگان داخلی امضا شده است.

حبیب الله بیطرف بیان داشت: برای اجرای طرح بومی سازی ۱۰ گروه کالایی صنعت نفت، نیازها تجمیع شده و تاکنون برای هفت گروه، مناقصه خرید برگزار شده است.

وی ادامه داد: در این قراردادها، برای سازندگان داخلی برنامه انتقال فناوری در نظر گرفته شده است که بر اساس آن باید فناوری را از طریق شرکت های خارجی به داخل منتقل کنند.

در صورت نهایی شدن طرح ساخت گروه های ۱۰ گانه کالای نفت تا ۸۵ درصد تجهیزات صنعت نفت داخلی سازی می شود که به معنای بی نیازی از خارج است. البته باید توجه داشت که در همه صنایع از جمله صنعت نفت، ساخت برخی کالاها صرفه اقتصادی ندارد؛ بنابراین به جای تولید تجهیزات دارای مصرف کم، می توان به سراغ تجهیزات پر مصرف و راهبردی رفت که ضمن تامین نیاز داخل، زمینه اشتغالزایی گسترده ای را در کشور فراهم کند.

چنین رویه ای را اغلب کشورها به کار می گیرند و فعالیت خود را بر تجهیزاتی متمرکز می کنند که دارای صرفه اقتصادی باشد. در واقع، اینکه برخی کالاها را همه کشورها نمی سازند به دلیل فناوری بالای آنها نیست، بلکه تولید آن کالاها صرفه اقتصادی ندارند.

رئیس انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران تصریح می کند: سازندگان داخلی برای تامین کالاها و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت در صورت افزایش فشارها و محدودیت های خارجی توانمندی لازم را دارند.

رضا خیامیان می افزاید: سازندگان داخلی این توانایی را دارند که در مجموع ۷۰ درصد نیاز نفت را تامین کنند که در برخی بخش ها مانند تجهیزات ثابت و مخازن نگاهداری این توانمندی ۱۰۰ درصد است.

وی با اشاره به اینکه در بخش های بالادستی صنعت نفت مانند شیرهای سرچاهی هم سازندگان داخلی رشد قابل توجهی را داشته اند، ادامه می دهد: با وجود افزایش توانمندی در بخش تجهیزات دوار مانند توربین ها، پمپ ها و کمپرسورها هنوز نیاز به تامین برخی تجهیزات از خارج از کشور وجود دارد و در این خصوص سازندگان داخلی می توانند از طریق همکاری با شرکت های کوچک و متوسط اروپایی در بخش هایی که نیاز به فناوری وجود دارد، کارها را جلو ببرند.

رئیس انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت می گوید: این شرکت های کوچک و متوسط اروپایی هیچ همکاری با آمریکا نداشته و به همین دلیل به راحتی می توانند با ما همکاری کنند.

خیامیان ادامه می دهد: برای حمایت از سازندگان داخلی در مقابل نوسان های نرخ ارز، باید در قراردادهای امضا شده، تعدیل شود تا روند تامین نقدینگی سازندگان داخلی دچار اخلال نشود.

ناگفته نماند: صنعت گاز در میان صنایع مختلف نفت در بومی سازی تجهیزات مورد نیاز پیشتاز بوده است؛ به طوری که با تامین ۹۵ درصد تجهیزات، صنعتی خودکفا به شمار می رود که با تکیه بر توان داخلی و بدون اعتنا به فشارهای خارجی می تواند به روند حرکت خود ادامه دهد.

بر اساس گزارش ها، سهم تامین تجهیزات صنعت گاز از تولیدات داخلی کشور در ۱۰ سال گذشته با ۲۵ درصد رشد از ۷۰ درصد به ۹۵ درصد رسیده است.

سعید مومن مدیر گازرسانی شرکت ملی گاز ایران اعلام می کند: ۹۵ درصد تجهیزات مورد نیاز صنعت گاز از داخل تامین می‌شود.

با توجه به اینکه سهم گاز در سبد انرژی کشور به بیش از ۷۰ درصد رسیده است، خودکفایی ۹۵ درصدی در تامین تجهیزات این صنعت اهمیت بیشتری یافته و زمینه تامین پایدار انرژی کشور را فراهم کرده است.

باید اشاره داشت: بخش بالادستی و سرچاهی از مهم ترین بخش های صنعت نفت به شمار می روند که بومی سازی تجهیزات و کالاهای مورد نیاز این بخش در دستور کار قرار گرفته است.

در حالی که پیشتر، حدود نیمی از مواد اولیه مورد نیاز ساخت این تجهیزات از محل واردات تامین می شد، اکنون حدود ۹۵ درصد مواد اولیه ساخت تجهیزات سرچاهی و رشته‎ های تکمیلی درون‎چاهی تولید شده در قالب طرح بومی‎سازی کالاهای پرمصرف صنعت نفت از محل تولیدات داخلی تامین می‎شود.

چندی پیش مدیر پشتیبانی ساخت و تامین کالای شرکت ملی نفت ایران درباره قراردادهای گروه نخست طرح بومی ‎سازی کالاهای پرمصرف صنعت نفت که به ساخت تجهیزات سرچاهی و رشته‎ های تکمیلی درون‎چاهی مربوط می‎شود، می گوید:

در این گروه تاکنون حدود ۲۰ درصد کالاهای موضوع قرارداد آماده و تحویل داده شده است.

رامین قلمبر به تامین ۹۵ درصدی مواد اولیه ساخت تجهیزات سرچاهی و رشته‎ های تکمیلی درون‎چاهی از داخل اشاره کرده و ادامه می دهد: حدود پنج درصد واردات مواد اولیه هم تنها در مواردی صورت گرفته که به هر دلیل، امکان تامین آن از داخل کشور فراهم نبوده است.

ناگفته نماند: در بومی سازی تجهیزات طرح های نگهداشت تولید نفت هم گام های بزرگی در کشور برداشته شده به طوری که بزودی قرار است ۸۰ درصد اقلام و تجهیزات این بخش داخلی سازی شود.

مدیرکل نظام تامین و تجاری سازی فناوری وزارت نفت می گوید: سیاست استفاده حداکثری از توان شرکت‌ های ایرانی به طور جدی در دستور کار وزارت نفت قرار دارد.

پرویز سنگین می افزاید: با دستور وزیر نفت دستکم ۸۰ درصد اقلام و تجهیزات پروژه‌ های نگهداشت و افزایش تولید نفت باید از داخل تامین شود.

ابید خاطرنشان کرد: دغدغه و گلایه همیشگی سازندگان داخلی در طول سال های مختلف،

بی توجهی کارفرمایان به توانمندی های داخلی و علاقه آنها به خرید خارجی بوده است. بر این اساس، وزارت نفت با هدف حمایت از ساخت داخل، اقدام به ممنوع و مسدود کردن خرید آن دسته از کالاهای خارجی کرد که امکان ساخت آنها در داخل کشور وجود دارد و در این خصوص وزارت نفت تاکنون در چندین بخشنامه، واردات این دسته از کالاها را ممنوع کرده است.

همچنین در تازه ترین گام هم وزیر نفت در مرداد در ابلاغیه‌ای، خرید ۸۴ قلم کالا و تجهیزات خارجی مورد نیاز صنعت نفت را که دارای تولید مشابه داخلی هستند، ممنوع کرد.

در این ابلاغیه آمده است: در حمایت از کالای ایرانی قانون «حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی در تامین نیازهای کشور و تقویت آنها در امر صادرات» افزون بر اجرای مصوبات هیات وزیران درباره ممنوعیت خرید کالای خارجی دارای مشابه داخلی، تاکید می‌کند که خرید کالاها و تجهیزات خارجی فهرست پیوست این ابلاغیه هم از سوی شرکت‌های اصلی و تابعه پیمانکاران طرف قرارداد آنها (به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم) ممنوع می‌شود.

در این ابلاغیه تاکید شده است که مدیران‌عامل شرکت‌های اصلی با تعبیه سازوکارهای کنترلی و نظارتی، برای حصول اطمینان خرید کالاهای یادشده از سازندگان داخلی، بر حسن اجرای آن نظارت لازم را به عمل آورند.

تجهیزات سرچاهی و تاج چاه، پکیج نمک‌زدایی، انواع ضدخوردگی، کاتالیست بازیابی گوگرد، تابلوی کنترل سرچاهی و … برخی از ۸۴ قلم کالایی هستند که خرید از خارج آنها ممنوع اعلام شده است.

باید گفت: مواردی که در بالا بدان اشاره شد، فقط گوشه ای از دستاوردهای صنعت نفت در بومی سازی تجهیزات مورد نیاز به شمار می رود که بخش عمده ای از آن در طول فعالیت دولت های یازدهم و دوازدهم به دست آمده است.

با تلاش کارشناسان و متخصصان داخلی ایرانی، در سایر بخش ها هم دستاوردهای مشابهی را شاهدیم که از جمله آنها می توان به بومی سازی کاتالیست های مورد نیاز صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی، ساخت سکو، خطوط لوله دریایی و خشکی، تاسیسات نگهداری و ذخیره سازی و تاسیسات فراساحل اشاره کرد.

دستاوردهایی که در سال های اخیر در قالب ساخت۱۰ گروه کالایی و سایر طرح ها تحقق یافته و سبب شده است آسیب پذیری صنعت نفت و اقتصاد کشور در مقابل تهدیدها و تحریم های احتمالی جدید کاهش یابد و این صنعت بتواند به سلامت از گردنه مشکلات پیشرو عبور کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ