به مناسبت سالگرد وفات استاد زرین کوب
زرین‌کوب، سعید امامی و هویت ‏
 

دکتر عبدالحسین زرین کوب(یکی از مغضوبان برنامه هویت) و سعید امامی (سفارش‌دهنده هویت) هر دو در سال ۱۳۷۸ و به فاصله سه ماه از دنیا رفتند، اما عاقبت متفاوتی یافتند، سعید امامی که به دنبال القای هویتی متصلب، تحکمی و تحمیلی بود،‌ سه ماه پیش از درگذشت زرین‌کوب در زندان به عمر خود پایان داد و جز ننگ و نفرت چیزی از خود به یادگار نگذاشت، اما دکتر زرین‌کوب که عمر خود را صرف شناخت و ترویج هویت تاریخی ایران کرد با میراث و آثار جاودانه‌اش جایگاه بی‌بدیل و خدشه‌ناپذیری در تاریخ فرهنگ ایران یافت.

در تابستان و پاییز ۱۳۷۵ هر هفته غروب پنجشنبه برنامه «هویت» از شبکه اول سیما پخش می‌شد. برنامه‌ای متفاوت از سبک و سیاق دیگر برنامه‌های آن زمان تلویزیون. اگر در دیگر برنامه‌های سیاسی و تحلیلی با ایما و اشاره و در لفافه روشنفکران و طیفی از اهالی فرهنگ به غرب‌زدگی و ترویج تهاجم فرهنگی متهم می‌شدند، در «هویت» به صراحت بسیاری از روشنفکران و فعالان سیاسی و فرهنگی اپوزیسیون به عنوان عوامل شبیخون فرهنگی غرب و سرسپرده غرب معرفی شدند. نویسندگان هویت که همان نویسندگان صفحه «نیمه پنهان» روزنامه … بودند، علاوه بر تکرار مطالب پاورقی «نیمه پنهان» اعترافات افرادی چون عزت‌الله سحابی، علی اکبر سعیدی سیرجانی، غلامحسین میرزاصالح، چنگیز پهلوان و… ـ که اغلب آن‌ اعترافات در زندان یا بعد از زندان گرفته شده بود ـ را در برنامه خود گنجانده بودند. در صفحات «نیمه پنهان» بود که برای اولین‌بار از دکتر عبدالحسین زرین‌‌کوب، داریوش شایگان، محمدعلی اسلامی ندوشن، محمدجعفر محجوب، احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، ایرج افشار و… به عنوان تئوریسین‌ها و مجریان تهاجم فرهنگی و شبیخون فرهنگی یاد می‌شد و مجلاتی چون «ایران فردا»، «کلک»، «آدینه»، «گردون» به عنوان تریبون و پایگاه آن‌ها معرفی می‌شد و در برنامه «هویت» این اتهامات به صورت مفصل‌تر تکرار شد. احمد پورنجاتی که در زمان پخش هویت معاونت سیما را برعهده داشت «هویت» را تولید و محصول صداوسیما نمی‌داند بلکه محصول بازار مشترک معرفی می‌کند. بازار مشترکی که به گفته او «بخشی از این بازار مشترک در وزارت اطلاعات بود با محوریت شخص سعید امامی و بخشی دیگر از آن نویسندگان و مسئولان ستون «نیمه پنهان» روزنامه … بودند.» ‏

هنوز چند ماه بیشتر از به پایان رسیدن «هویت» نگذشته بود که در انتخابات ۲ خرداد ۷۶ شگفتی بزرگ رقم خورد و مشخص شد که هدف اصلی سازندگان هویت چه بوده. آن‌ها که زودتر از دیگران از زیرپوست شهر و ذائقه و میل مردم اطلاع داشتند، در واقع با ساختن این برنامه می‌خواستند به زعم خود جلوی سیل را بگیرند ولی انتخاب مردم نشان داد که نتوانسته‌اند کار چندانی از پیش ببرند.‏

با وجود تداوم تلاش‌ها و تکاپوهای هویت‌سازان، اما فضای سیاسی و اجتماعی جامعه بعد از دوم خرداد ۷۶، تغییرات بسیاری کرد و بر مدار و میل هویت‌سازان نمی‌چرخید تا جایی که۲۰ اسفند ۱۳۷۶ مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی مراسم بزرگداشتی برای عبدالحسین زرین‌کوب برگزار کردند.

در این بزرگداشت زمانی که نوبت به سخنرانی دکتر زرین‌کوب رسید، در سخنانش تعریضی هم به برنامه «هویت» زد و گفت:‌ «الدهر یومان، یوم لَک و یوم علیک. یک روز نشسته‌ای از همه جا بی‌خبر به تو خبر می‌دهند که برنامه‌ای به نام «هویت» درست شده و تو را هو کرده‌اند. یک روز دیگر در خانه‌ات هستی و می‌بینی دوستان می‌آیند و با اصرار و الزام از تو می‌خواهند که از تو قدردانی بکنند. یک روز چنان فراق عالم‌سوزیریک روز چنین وصال جان‌افروزی. گویا هر کدام جای خودش را دارد و نه به آن جای اعتراضی هست و نه به این جای افتخاری. از خدا می‌خواهم که در همه حال همان باشم که هستم و از آن بدگویی‌ها و این نکوداشت‌ها در حالم تغییری پیدا نشود. به هر حال من آنم که خود دانم و بلکه در واقع خدای من است که بر نفس من از من داناتر است. دیگران هر چه می‌گویند از پندار خودشان است. [...] عیب‌جویانی دارم، دوستان دلنوازی هم دارم که محبتشان شامل حال من است و به آن‌ها افتخار می‌کنم. به علاوه با وجود محبت این دلنوازان و با همه سخنان دلگرم‌کننده آنها از آنچه عیب‌جویانم می‌گویند، ‌از آنچه که در آن‌چنان برنامه‌ای در حقم اظهار کنند، باکی ندارم و می‌دانم حقیقت آشکار خواهد شد و قدر هر کسی به موقعش معلوم خواهد شد. البته من قدری ندارم و این که عرض می‌کنم از روی تواضع نیست. در حقیقت مدعی هیچ مزیتی نیستم. در واقع این طور احساس می‌کنم که آنجایی که دوستانم مرا در آنجا قرار داده‌اند، من آنجا نیستم. اما در آنجا هم که برنامه‌ای مثل هویت قرارم داده‌‌اند، نیستم و خوشبختانه آنجا هم نمی‌توانند مرا پیدا کنند.»‏

منبع:روزنامه سازندگی

Email this page

نسخه مناسب چاپ