آمریکا و ماموریت غیرممکن نفتی
 

سفر اخیر وزیر انرژی آمریکا به مسکو و ریاض با هدف همراه ساختن بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان با سیاست‌های تحریمی واشنگتن علیه تهران صورت گرفت؛ سیاستی که تردیدهایی جدی بر کارآمدی آن مطرح است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، «ریک‌پری» وزیر انرژی ایالات متحده در مسکو با همتای روس خود دیدار کرد. چند روز قبل نیز این مقام آمریکایی با وزیر انرژی عربستان سعودی دیدارهایی را انجام داده بود. گفته می شود وی قرار است تا قبل از چهارم نوامبر (زمان آغاز تحریم نفتی علیه ایران) بار دیگر با مقام‌های عربستانی مذاکراتی داشته باشد. پری در گفت وگوهای خود با مقامات مسکو و ریاض از آن‌ها خواسته حجم تولید نفت را بالا نگاه دارند. کاخ سفید به صفر رساندن صادرات نفت ایران تا اواسط آبان ماه را هدفگذاری کرده ولی با این حال برخی کشورها همچون چین، هند و ترکیه اعلام کرده‌اند به خرید نفت از ایران ادامه می دهند. از این رو خبرگزاری «رویترز» ماموریت وزیر انرژی آمریکا در دیدار با «الکساندر نواک» و «خالد الفالح» وزیران انرژی روسیه و عربستان را جبران کمبود نفت ناشی از قطع صادرات ایران در بازار برشمرد. یکی از مهمترین نگرانی‌های کاخ سفید آن است که با کاهش عرضه در بازار و فزونی یافتن تقاضا، قیمت نفت و مشتقات آن افزایش پیدا کند. در واقع این مقام آمریکایی با وزرای دو کشور بزرگ تولیدکننده نفت در داخل و خارج اوپک دیدار کرد تا اهدافی فراتر از اقتصاد و انرژی را پیگیری کند. افزایش بهای نفت و بنزین در جهان و به ویژه در ایالات متحده در آستانه برگزاری انتخابات میاندوره‌ای کنگره از دید بسیاری از ناظران، فاجعه‌ای برای جمهوریخواهان به شمار می‌آید. به همین دلیل موضوع تحریم ایران و احتمال افزایش بهای نفت به یک چالش سیاسی در آمریکا تبدیل شده است زیرا می تواند بر تصمیم گیری رای دهندگان و نوع نگاه آن‌ها به «دونالد ترامپ» و حزب حامی وی تاثیر منفی داشته باشد.

رسانه‌های غربی این دیدار را درست در زمانی که روابط مسکو – واشنگتن با چالش‌های عمیقی روبرو است قابل توجه و شگفت‌آور می‌دانند. چند روز قبل ترامپ تحریم‌ها علیه روسیه را بار دیگر تمدید کرد، از سوی دیگر موضوع حمله به یک جاسوس روسی در بریتانیا نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است. همچنین تنش میان دو طرف در مورد حمله به ادلب سوریه نیز به قوت خود باقی است. به نوشته برخی رسانه‌ها، مسکو تا پیش از این با درخواست کاخ سفید برای افزایش تولید نفت مخالفت کرده بود اما ریاض اعلام داشته که این تقاضای ترامپ را برآورده می‌کند. نکته دیگر اینکه آمریکا پس از ۱۰ سال در حال پشت سرگذاشتن روسیه و کسب عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت است. براساس آمار وزارت انرژی آمریکا، این کشور در ماه گذشته میلادی ۱۰٫۹ میلیون بشکه در روز نفت تولید کرده که حدود ۱۰۰هزار بشکه بیشتر از تولید روسیه در همین بازه زمانی است. البته تولید نفت مسکو به همراه میعانات گازی تا بیش از ۱۱میلیون بشکه افزایش می‌یابد.

به نوشته رویترز اگرچه کاخ سفید کشورهای جهان را تهدید کرده که باید خرید نفت از ایران را به صفر برسانند اما این احتمال وجود دارد که مجبور شود تخفیف‌هایی را برای برخی کشورها در نظر بگیرد. «واشنگتن پست» در این باره نوشته است: حتی با تشدید تحریم ایران از سوی ترامپ، چین به خریدهای نفتی از تهران ادامه می دهد. چین بازار انرژی مهم و بزرگی برای ایران است و تهران می تواند در کنار انرژی به معامله‌های تجاری خود با پکن ادامه دهد. به نوشته این روزنامه اگرچه چین هم در این روابط منافع خود را دنبال خواهد کرد اما پکن فرصت‌های خوبی را به ایران در جهت کم کردن از فشار تحریم‌ها عرضه خواهد داشت. برخی تحلیلگران بازار انرژی اعتقاد دارند در این صورت چین به مشتری انحصاری نفت ایران تبدیل می شود.

از طرف دیگر نشریه «عصرآسیایی» (Asian Age) نیز از تحکیم روابط و ادامه تجارت نفتی هند با ایران خبر می دهد. این نشریه می‌نویسد: هند حدود ۲۳ درصد از نیاز خود به نفت را از طریق ایران تامین می‌کند و پیداکردن نفت مناسب برای پالایشگاه‌های خود را سخت می‌داند. از طرف دیگر تقویت روابط ایران و هند در زمینه همکاری در بندر چابهار نیز مطرح است و حتی به تازگی دیدارهای دوجانبه ای برای تعیین ساختاری تازه جهت ادامه تجارت حتی پس از تحریم‌های آمریکا صورت گرفته است.

به نوشته این روزنامه هندی، دهلی نو هم بارها به واشنگتن اعلام کرده است که به تجارت خود با ایران به ویژه در حوزه انرژی ادامه می دهد. تحلیلگران بر این باورند که شرایط بین المللی به کاخ سفید اجازه نمی دهد تا به هدف خود یعنی به صفر رساندن صادرات نفتی ایران دست پیدا کند. در بدبینانه‌ترین حالت پیش‌بینی می‌شود که تحریم‌ها شاید صادرات نفت ایران را به ۱٫۵ میلیون بشکه نزدیک کند. در این راستا حتی فشار و تهدیدهای آمریکا و هماهنگی‌های بیشتر با تولیدکننده‌های بزرگ نفتی نمی تواند اوضاع را به دوره پیش از امضای برجام باز گرداند.

ترامپ از مذاکره با ایران چه می خواهد

مواضع و رویکردهای ترامپ اینک برای همه آشکار ساخته که رئیس جمهوری آمریکا پس از شکستن پیمانی که به دشواری به دست آمد، اینک در تقلای مذاکره مجدد با ایران است، آما دلیل او برای این اشتیاق سیاسی چیست؟

«حسن روحانی» در مراسم اختتامیه چهاردهمین جشنواره شهید رجایی اظهار داشت آمریکا برای مذاکره با ایران هر روز پیغام می‌فرستد. به گفته روحانی ارسال این پیغام‌های مکرر در حالی صورت می‌گیرد که کاخ سفید از هیچ اقدامی برای فشار و به تسلیم واداشتن مردم ایران فروگذار نمی کند. عدم واکنش دولتمردان آمریکایی به سخنان روحانی خصوصا «دونالد ترامپ» که علاقه وافر خود به جدال لفظی با رئیس جمهوری ایران را آشکار داشته، نشان از این واقعیت دارد که پیام‌های مکرر به طرق گوناگون از واشنگتن راهی تهران شده است.

اوایل مردادماه بود که ترامپ درنشست خبری مشترک با نخست وزیر ایتالیا عنوان داشت حاضر است بدون هیچ پیش شرطی با مقامات تهران گفت وگو کند. البته «مایک پمپئو» وزیر امور خارجه ترامپ اندک زمانی پس از این اظهارات بار دیگر شروط دوازده گانه برای توافق با ایران را یادآور شد؛ شروطی که وی حدود دو هفته پس از خروج آمریکا از برجام یعنی اواخر اردیبهشت ماه اعلام کرد و بخش اعظم آن مطالبه تجدید نظر در سیاست‌های منطقه‌ای تهران بود.

اعلام این مواضع متناقض از سوی رئیس جمهوری و وزیر امور خارجه آمریکا در آن مقطع، مصداق تمثیل «با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن» دیپلماتیک عنوان شد اما پس از آن نیز بارها ترامپ از تمایل خود برای گفت وگو با مسئولان ایرانی سخن گفت. از جمله اواسط شهریورماه ترامپ در حاشیه دیدار با امیر کویت گفت که احتمال دیدار با روحانی در سفر وی به نیویورک به منظور شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل را رد نمی‌کند. آمریکایی‌ها به نوعی از رئیس جمهوری ایران دعوت به عمل آوردند تا در جلسه شورای امنیت که به ریاست ترامپ برگزار خواهد شد شرکت کند و زمینه ایجاد نوعی ارتباط شکل گیرد؛ احتمالی که طی روزهای گذشته به محل بحث و نظرهایی میان صاحبنظران و همچنین نخبگان سیاسی تبدیل شد. اصلی‌ترین انگیزه‌ای که ناظران سیاسی در تبیین تمایل ترامپ برای مذاکره با ایران به آن اشاره دارند، شکل دادن به نسخه بدیلی برای میراث برباد رفته «باراک اوباما» است. از این منظر، ترامپ بخش مهمی از توان تبلیغات سیاسی خود در دوران رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۱۶ را برای انتقاد سرسختانه از اصلی ترین دستاورد دیپلماتیک اوباما یعنی توافق هسته‌ای ایران و ۱+۵ مصروف داشت و خروج از برجام نیز به معنای عمل وی به یکی از مهمترین شعارهای انتخاباتی و به عبارتی اقدامی حیثیتی بود.ضمن اینکه ترامپ با خروج از برجام بیشترین استفاده را به منظور جلب نظر لابی‌های صهیونیستی و دست اندازی چندصد میلیارد دلاری به منابع مالی سعودی‌ها در قالب قراردادهای بی سابقه نظامی صورت داد. در شرایط کنونی ترامپ انتخابات میان دوره ای کنگره را پیش رو دارد و این در حالی است که نه در مذاکره با رهبر کره شمالی به نقطه مشخصی رسیده و نه بر خلاف آنچه ادعا می‌کرد ایرانی‌ها خود برای مذاکره با واشنگتن پیشقدم شده اند. به عبارتی ترامپ بنایی را بدون برنامه‌ای برای بازسازی آن تخریب کرد و بر سر این تصمیم با شرکای اروپایی خود و نیز قدرت‌های شرقی وارد چالش شد.ترامپ حتی اگر بتواند از چالش ایران در انتخابات میان دوره‌ای کنگره که اواسط آبان برگزار خواهد شد عبور کند و اکثریت جمهوریخواهان در سنا و مجلس نمایندگان حفظ شود، با مساله ایران دست به گریبان خواهد بود. از دید برخی صاحبنظران، کشورهایی چون روسیه، چین و حتی شرکای اروپایی که هدف سیاست‌هایی غیردوستانه و جنگ تجاری آمریکا قرار گرفته‌اند، از مجموعه مناسبات خود با ایران به عنوان برگ برنده‌ای در مقابله یا مذاکره با واشنگتن سود خواهد برد. به عبارتی تخاصم واشنگتن با تهران فضای مانور شرکا و رقبای بین المللی آمریکا را افزایش خواهد داد.

از سوی دیگر، دهان کجی دولت‌هایی چون ترکیه یا پاکستان به تحریم‌های آمریکا، صف آرایی سیاسی اعضای اتحادیه اروپا و ناهمخوانی کامل رفتار کشورهایی چون هند و چین با اهداف تحریم‌های ضدایرانی، حیثیت آمریکا را خدشه‌دار می سازد و نوعی مقایسه را بین چند و چون اجماع‌سازی اوباما و ترامپ علیه ایران به وجود می آورد. ترامپ به شدت از ایجاد چنین قیاسی ناخرسند شده و حتی تلاش‌های رقبای دموکرات خود در چاره‌جویی برای کاهش تنش‌ها میان تهران و واشنگتن را برنمی‌تابد. به همین سبب بود که ترامپ پس از اعلان «جان کری» وزیر امور خارجه دولت اوباما مبنی بر رایزنی با همتای ایرانی طی ماه‌های اخیر، بشدت به وی تاخت و او را به انجام اقدامات غیرقانونی در راستای تضعیف دولت و ضربه زدن به مردم آمریکا متهم ساخت. در موقعیت کنونی اطمینان کامل شرکای منطقه‌ای ترامپ از ناهمسازی وی با تهران عایدی چندانی برای رئیس جمهوری آمریکا نخواهد داشت زیرا ترامپ با نگاه داشتن سعودی‌ها و سران رژیم صهیونیستی در موقعیت بیم و امید خواهد توانست منافع اقتصادی و سیاسی بیشتری را از آنان مطالبه کند.

تحلیل دیگر درباره اعلان علاقه وافر ترامپ به مذاکره با ایران ناظر بر خواست وی برای انداختن توپ تقابل در زمین تهران است. از این منظر وی علاوه بر نمایش چهره ای مذاکره طلب و مصالحه‌جو برای شرکای اروپایی، در جامعه ایران نیز در جست وجو شکل دادن به مطالبه‌ای مبنی بر مذاکره با آمریکا است. به بیانی دیگر، اعلان آمادگی برای مذاکره همزمان با تشدید فشارها بر جمهوری اسلامی ایران نوعی جنگ روانی برای به تسلیم کشاندن دولت در برابر خواسته‌های ترامپ است؛ چهره ای که به نظر نمی رسد گزینه و امتیازی برای مذاکره واقعی روی میز داشته باشد و بیشتر بهره جویی سیاسی و تبلیغاتی از پروژه تقابل با تهران را دنبال می کند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ