یادداشت سردبیر
ما و رأی لاهه
علیرضا خانی
بالاخره دیوان بین المللی دادگستری موسوم به «لاهه» با صدور حکمی بخشی از تحریم های ایالات متحده آمریکا علیه ایران را غیرقانونی اعلام کرد و از این کشور خواست این تصمیمات را ملغی کند.

پیرو ثبت شکایت دولت جمهوری اسلامی ایران علیه دولت ایالات متحده آمریکا به دلیل اِعمال مجدد تحریم های غیرقانونی یکجانبه علیه ایران و درخواست از دیوان برای صدور قرار موقت، روز ۱۱ مهرماه ۱۳۹۷، دیوان بین المللی دادگستری قرار موقت خود را به اتفاق آراء صادر و طی آن، ضمن احراز صلاحیت خود برای رسیدگی به این دعوا و اینکه قرار صادره الزام آور و لازم الاتباع بوده و موجد تعهدات بین المللی برای مخاطبان آن می باشد، اعلام کرد که دولت ایالات متحده ملزم است طبق تعهدات بین المللی خود وفق عهدنامه ۱۳۳۴ مودت، روابط اقتصادی و حقوق کنسولی، موانع ناشی از اقداماتش به موجب تصمیم ۸ می ۲۰۱۸ (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷) در ارتباط با صادرات اقلام زیر به ایران را برطرف نماید:

- دارو و تجهیزات پزشکی؛

- اقلام غذایی و کشاورزی؛

- قطعات و تجهیزات هواپیما وخدمات تامین و نگهداری لازم برای ایمنی هواپیمایی.

دیوان همچنین در قرار خود ایالات متحده آمریکا را ملزم کرده است تضمین کند تا مجوزهای لازم برای موارد مشمول در بند فوق را صادر و پرداخت ها و معاملات مربوط به آنها انجام شود.

دیوان در قرار خود همچنین با رد ادعاها و نظرات حقوقی دولت آمریکا، به صراحت ذکر کرده است که موارد مورد درخواست ایران در دادخواستی که داده است، منحصرا به نقض های احتمالی عهدنامه ۱۳۳۴ (مستند دعوا از سوی ایران) مربوط بوده و به هیچ یک از مفاد برجام اشاره ندارد. از نظر دیوان، حقوق مورد اشاره از سوی ایران مبتنی بر تفسیر عهدنامه ۱۳۳۴ بوده و برخی از موارد مندرج در تصمیم ۸ می آمریکا (همزمان با خروج از برجام)، به عنوان مثال، فسخ مجوزهای اعطاء شده برای واردات از ایران، محدودیت های اعمال شده بر تعاملات مالی و ممنوعیت اقدامات تجاری، قابلیت تحت تاثیر قراردادن حقوق مورد استناد ایران به موجب عهدنامه ۱۳۳۴ را دارد.

هر چند برخی می گویند این قبیل آرا ضمانت اجرایی ندارند و آمریکا کماکان می تواند به تحریم های خصمانه خود علیه ایران ادامه دهد، اما هرگز نباید فراموش کنیم که ارزش حقوقی و قضایی این رای ، به عنوان یک محکمه بین المللی بی طرف ، در اثبات ظالمانه بودن تحریم ها علیه ملت ایران ، فوق العاده حائز اهمیت است. در واقع یک تیم داوری بین المللی، در روند بررسی قضایی و حقوقی ، که اتفاقا بر مبنای پارادایم حقوق غربی بنا شده است ، حکم داده اند که این تحریم ها غیرقانونی و نامشروع است. هر چند وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد این کشور برای بی اثر کردن رای لاهه از پیمان مودت با ایران خارج می شود اما نخستین خاصیت این حکم آن بود که وزیر خزانه داری آمریکا با عقب نشینی ضمنی اعلام کرد اقلامی که در حکم دادگاه لاهه آمده اساسا در فهرست تحریم ها نبوده است.

به نظر می رسد وزارت امور خارجه باید با استناد موکد به حکم دیوان لاهه ، به همه دنیا نشان دهد که نباید تسلیم درشت گویی های ایالات متحده علیه ایران شوند و این موضوع ، بویژه در تحریم فروش نفت ایران باید پیگیری حقوقی شود. چرا که اولا تحریم نفتی ایران ، خصمانه ترین تحریم آمریکاست که با هدف جلوگیری از دستیابی یک کشور بزرگ و پرجمعیت به درآمدهای مشروع خود اعمال می شود. ثانیا این تحریم در واقع ، تحریم فروش نفت ایران نیست، بلکه تحریم خرید نفت از ایران است که مشمول بقیه کشورهای دنیا می شود. آمریکا کشورها را – علی الاطلاق – تهدید کرده است که در صورت خرید نفت از ایران مشمول مجازات می شوند. این موضوع ، از جنبه حقوقی حائز اهمیت است که آیا کشوری می تواند ، به خاطر خصومت با کشوری دیگر، ممالک دیگر را تهدید یا مجازات کند و آنها را از حق انتخاب منافعشان بازدارد؟ تحریم نفت ایران ، به معنای مجازات کشورهایی است که از ایران نفت می خرند. آیا چنین بدعتی از نظر حقوق بین الملل پذیرفته و مشروع است؟

ثالثا آیا ایالات متحده ، به صرف داشتن اقتدار اقتصادی ، از مشروعیت اعمال نظر و رای سیاسی برخوردار است؟ فردا اگر کشور دیگری ، از نظر اقتصادی جایگاه ایالات متحده را گرفت ، حق دارد با آمریکا یا دیگر کشورها همان رفتار را کند؟

رای دیوان لاهه می تواند نقطه شروعی برای دیپلماسی سیاسی و دیپلماسی عمومی ایران باشد تا به دنیا نشان دهد تحریم های یکجانبه ایالات متحده ، که بر خلاف ادعای حاکمان این کشور، مستقیما علیه «ملت ایران» اعمال می شود ، تا چه پایه ظالمانه ، غیرقانونی و نامشروع است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ