یادداشت/به مناسبت روز ملی مبارزه با سل
چرا هنوز بیماری سل؟
دکتر محمدرضا مسجدی *
 

هنوز و پس از بیش از یکصد و سی سال از کشف باسیل سل در سال ۱۸۸۲ توسط کخ و بیش از ۸۰ سال از معرفی داروها و رژیم‌های درمانی موثر برای درمان این بیماری، سل همچنان مهمترین عامل مرگ در اثر بیماری‌های عفونی در سطح جهانی محسوب می شود.

در سال ۲۰۱۷ حداقل ۱٫۶ میلیون نفر به علت بیماری سل در جهان فوت نمودند که ۳۰۰هزار نفر آنها همزمان مبتلا بهHIVبوده اند.

در واقع بیماری سل مهمترین علت مرگ مبتلایان بهHIVاست و شایع ترین عامل مرگ در اثر میکروب‌های مقاوم به آنتی بیوتیک است (سل مقاوم).

در سال ۲۰۱۷ نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در جهان مبتلا به بیماری سل بودند که ۶٫۴ میلیون نفر آنها (۶۴%) توسط سیستم‌های بهداشتی کشورها تشخیص، ثبت و گزارش دهی شده و ۳٫۶ میلیون نفر آنها (۳۶%) شناسایی نشده یا ثبت و گزارش نشده اند.

بر اساس وضعیت کنونی بیماری سل در سطح جهانی و با تلاش‌های مستمر سازمان بهداشت جهانی، سازمان‌های مردم نهاد در سطح بین المللی برای اولین بار سران و نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل متحد در روز ۲۶ سپتامبر (۴ مهرماه سال جاری) در کنار اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد جلسه ای در مورد کنترل بیماری سل برگزار کردند تا گام‌های عملیاتی برای پایان دادن به بحران سل در جهان به اجرا گذاشته شود. عنوان جلسه «با هم برای پایان بخشی سل، عملکردهای فوری برای کنترل این اپیدمی جهانی» بود. این نشست که در روز دوم جلسات مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار شد، مبتنی بر بیانیه سپتامبر ۲۰۱۵ رهبران کشورهای جهان مبنی بر پذیرش قطعنامه‌های مرتبط با اهداف توسعه پایدار تا سال ۲۰۳۰ و اجلاس نوامبر ۲۰۱۵ مسکو همگی متعهد شدند تا اقدامات هماهنگ و همه جانبه برای پایان بخشیدن به بیماری سل تا ۲۰۳۰ به مرحله اجرا بگذارند.

به طور کلی مهمترین موارد مطرح شده در اجلاس اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد عبارتند از:

امکان دسترسی عمومی به اقدامات پیشگیری، تشخیصی، درمانی و حمایتی مبتلایان به بیماری سل، به منظور پایان بخشیدن به همه‌گیری این بیماری شامل: سل مقاوم وتوجه ویژه و همزمان به بیماری‌ها و عوارض همراه با این بیماری.

بالابردن سقف حمایت‌های مستمر و پایدار مالی و عملیاتی در سطح ملی و بین المللی با توجه جدی به نوآوری در زمینه پژوهش‌های عملی بخصوص در مورد روش‌های نوین تشخیصی، داروهای جدید، واکسن و سایر راهبردهای پیشگیرانه بیماری سل.

دریافت۴۰ میلیون نفر از مبتلایان به سل تا ۲۰۲۲ ازخدمات درمانی و حمایتی مطلوب .

پیشگیری برای۳۰ میلیون نفر برای جلوگیری ازپیدایش موارد جدید .

موافقت شد تا سال ۲۰۲۲ هر سال ۱۳ میلیارد دلار برای برنامه‌های پیشگیری و مراقبت بیماری سل و ۲ میلیارد دلار برای پژوهش‌های مرتبط تخصیص یابد و برنامه‌های جدی تر برای کنترل نوع مقاوم بیماری سل نیز انجام گیرد.

تقویت سیستم بیماریابی، ثبت و گزارش دهی در قالب برنامه‌های ملی کنترل بیماری سل از اولویت‌های ضروری است که همواره باید مورد حمایت دولت‌ها قرار گیرد.

متاسفانه بروز سل مقاوم که همانند سل معمولی از طریق تنفس به دیگران سرایت می کند معضل جدی در سطح جهانی است. در شرایط کنونی به علت کمیابی و گرانی داروهافقط یک چهارم مبتلایان به سل مقاوم درمان موثر و مفید دریافت می کنند و علیرغم هزینه‌های گزاف موفقیت درمان حدود ۵۵% است.

در حال حاضر یک چهارم جمعیت بشر کنونی آلوده به میکروب سل هستند (عفونت سلی) و ۱۰ الی ۱۵% این افراد در طول حیات خود به علت فعال شدن میکروب نهفته و خفته سل، دچار بیماری می شوند.

بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۸ در جمهوری اسلامی ایران با ۸۱ میلیون نفر جمعیت نزدیک به ۱۱هزار مورد بیماری سل وجود داشته که میزان بروز آن معادل ۱۱ در ۱۰۰هزار نفر جمعیت است.

این رقم در سطح جهانی ۱۳۳ و در سطح منطقه مدیترانه شرقی ۱۱۳ در ۱۰۰هزارنفر جمعیت است. میزان کشف و ثبت موارد در ایران ۷۳% که تقریباً ۷۲% آنها سل ریوی است. به علاوه موارد سل مقاوم در ایران ۱٫۷% بوده که متوسط جهانی آن ۷٫۴% است. این ارقام بیانگر تلاش چندین دهه در سطح ملی در چهارچوب برنامه ملی کنترل بیماری سل توسط وزارت بهداشت، درمان و آموز ش پزشکی و با مشارکت فعالانه دانشگاه‌های علوم پزشکی در سراسر کشور است.

البته در کشور ما نقاط داغ و پرخطر از نظر بیماری سل وجود دارد که میزان وفور بیماری سل در آنها چندین برابر ارقام متوسط ملی است که مهمترین آنها استان سیستان و بلوچستان و منطقه داغتر آن ناحیه زابل و اطراف آن است . این منطقه علاوه بر شرایط خاص زیست محیطی و بومی پذیرای بیماران از کشور‌های هم جوار به ویژه از افغانستان نیز است.

باید بدانیم دو کشور همسایه پاکستان و افغانستان جزء مناطق سل خیز دنیا به شمار می آیند و برخی کشور‌های استقلال یافته از شوروی سابق نظیر آذربایجان جزء مناطق گرفتار سل مقاوم هستند و قطعاً این هم جواری بر وضعیت کنترل بیماری سل در کشور ما تاثیر‌گذار است. براساس شرایط ویژه منطقه زابل، خیرین بنیاد نیکوکاری فردوس در دو سال اخیرمجموعه ای بیمارستانی در محدوده مجتمع بیمارستانی امیرالمومنین (ع) دانشگاه علوم پزشکی زابل در حال احداث دارند که به یاری خداوند و کمک‌های جدی معاونت بهداشتی وزارت بهداشت،مدیریت بیماری‌های واگیردار، مراکز علمی مرتبط با این بیماری و دانشگاه علوم پزشکی زابل، این واحد خدماتی و آموزشی پژوهشی در طول چند هفته آینده افتتاح و به مردم منطقه ارائه خدمت خواهد کرد .

لازم به ذکر است که در این مرکز امکانات آزمایشگاهی ضروری و پیشرفته برای تشخیص بیماری سل تدارک دیده شده است تا بتواند به عنوان مرکزی برای آموزش بیماری سل به ویژه در سطح آزمایشگاهی برای کشورهای همجوار در منطقه قرار گیرد.

قول مساعد دفتر سازمان بهداشت جهانی در تهران و عنایت ویژه جناب آقای دکتر‌هاشمی وزیر محترم درمان و آموزش پزشکی، تحقق این برنامه در آینده نزدیک را ممکن می نماید. به امید کنترل و ریشه کنی بیماری سل در کشور و در سطح جهان با همت و مساعدت و همکاری همه مسئولین و خیرین در آینده ای نه چندان دور.

به یاد همه درگذشتگان که برای بیماری سل در سطح ملی تلاش نمودند به ویژه مرحوم دکتر ابوالحسن ضیاء ظریفی که به مناسبت این روز سالانه مقاله ای تهیه می‌کرد و به پاس همه عزیزان خدمت گذار حاضر در عرصه این بیماری که همواره برای سلامت مردم عزیزمان زحمت می کشند.

* استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

Email this page

نسخه مناسب چاپ