پشت پرده سیاست های اعلانی کاخ سفید
 

مقامات ایالات متحده مدتی است که در سیاست‌های اعلانی خود «تغییر رفتار» ایران را جایگزین «تغییر رژیم» کرده اند؛ تغییر رویکردی نمادین که نه از جهت راهبرد حاکم بر کاخ سفید بلکه بیش از هر عاملی متاثر از افزایش قدرت و بهبود وجهه ایران در نزد جهان است.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، از تیرماه پارسال که «رکس تیلرسون» وزیر امور خارجه وقت آمریکا به تشریح راهبرد دولت جدید این کشور در قبال ایران پرداخت و گفت:باید از عناصری در ایران حمایت شود که می توانند رژیم ایران را بطور صلح آمیز عوض کنند تا به امروز تغییر آشکاری در مواضع مقامات این کشور صورت گرفته است. هر چند با توجه به دشمنی چهار دهه ای ایران و آمریکا، سخنان تیلرسون بیانگر واقعیت بود اما از آن زمان به بعد کاخ سفید تلاش کرد دست کم در سیاست‌های اعلانی خود از بیان چنین مسایلی به شدت بپرهیزد و تنها در سیاست‌های اعمالی بر آن تمرکز داشته باشد.در همین ارتباط در روزهای آغازین مرداد ماه، «جیمز متیس» وزیر دفاع آمریکا با بیان اینکه سیاست تغییر رژیم ایران مدنظر ایالات متحده نیست بار دیگر تاکید کرد که هدف اصلی همچنان تغییر رفتار تهران در منطقه خاورمیانه بوده که از دید واشنگتن تهدید آمیز است.«دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا به دنبال خروج از برجام، بر مسائلی همچون فعالیت‌های موشکی ایران، نفوذ منطقه ای جمهوری اسلامی و پیوند دادن کشورمان با تروریسم تمرکز کرده است تا بلکه اجماعی بین‌المللی علیه سیاست‌های کشورمان ایجاد و از همپیمانان خاورمیانه ای خود را در مقابل جمهوری اسلامی حمایت کند.
تشدید فشارهای اقتصادی بر ایران با از سرگیری تحریم‌های ثانویه از دیگر اهداف آمریکا است که به رغم مخالفت‌های جهانی، با جدیت تمام پیگیری می شود. در همین ارتباط چند هفته پیش «جان کری» وزیر امور خارجه پیشین آمریکا تاکید کرد که «دولت دونالد ترامپ به دنبال تغییر رژیم در ایران است و می ‌خواهد با ضربه به اقتصاد و منزوی کردن ایران، این سیاست را دنبال کند.» به باور کری، آمریکا پیش از این در برنامه‌‌های تغییر حکومت‌‌ها موفق نبوده و همچنین هیچ مقام ایرانی از موضع تسلیم با آمریکا مذاکره نخواهد کرد .«استیون سیمون» و «جاناتان استیونسون» از تحلیلگران مسائل راهبردی در مقاله ای با عنوان «چرا خصومت تاثیری برخلاف خواسته‌های ما به همراه دارد؟» که آگوست ۲۰۱۸ از نشریه «فان افرز» انتشار یافت، باوری مشابه کری داشتند و نوشتند: ترامپ نه تنها به دنبال محدود کردن قدرت ایران است بلکه می خواهد حضور منطقه ای این کشور را کاهش دهد. نفوذ ایران را در مرزهایش محدود کند، آن را خلع سلاح کند و به طور تلویحی رژیم آن را تغییر دهد.
از نگاه این دو کارشناس مسائل بین‌المللی، اسرائیل، عربستان و امارات متحده در یک مبارزه تبلیغاتی مشارکت دارند تا رئیس جمهوری ساده لوح آمریکا را متقاعد کنند که ایران تهدیدی کشنده است که برای به دست گرفتن کنترل چهار پایتخت در خاورمیانه، یعنی بغداد، بیروت، دمشق و صنعا تلاش می کند. هدف آشکار اسرائیلی‌ها، اماراتی‌ها و سعودی‌ها این است که مساله ایران را به یک مساله نامتعارف و پیچیده در سیاست خارجی آمریکا تبدیل کنند و دولت ترامپ را به سوی یک اقدام جنبشی سوق دهند. «تروریسم» بهانه ای دیگر برای برخی کشورها است که با مرتبط دانستن آن با ایران در پی تامین منافع خود برآیند. آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای عرب منطقه که از توانمندی ایران در هراس‌اند و نتوانسته‌اند برنامه هسته‌ای ایران را تهدیدی برای امنیت منطقه و جهان معرفی کنند، بر موج تروریسم سوار شده و ایران را حامی گروه‌های تندرو می دانند. تشکیل «گروه اقدام ایران» طی ماه‌های گذشته در وزارت امور خارجه آمریکا نیز در همین راستا صورت گرفت که چند روز پیش در نخستین گزارش ۴۸ صفحه‌ای خود، مدعی «فعالیت‌های خرابکارانه و تروریستی ایران» شد.
همچنین ۱۲ شهریور بود که «جان بولتون» مشاور امنیت ملی کاخ سفید در نشست خبری به تشریح راهبرد جدید آمریکا برای مقابله با تروریسم پرداخت و مدعی شد که «ایران پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ بانک مرکزی جهانی برای تروریسم بین ‌المللی بوده است»؛ رخدادی که از هفت سال پیش تا کنون برای نخستین بار مطرح می شود و نشانگر آن است که ایالات متحده برای مقابله با ایران بیش از هر ابزاری از تروریسم سود می جوید. اما با رای نمایندگان مجلس شورای اسلامی به الحاق ایران به کنوانسیون بین المللی مقابله با تامین مالی تروریسم(CFT) که مقدمه ای برای ورود ایران به ویژه اقدام مالی(FATF) به شمار می رود، ادعای دشمنان مبنی بر ارتباط تهران با گروه‌های تروریستی رنگ خواهد باخت. ولی فعالیت‌های موشکی ایران موضوعی است که همچنان مقامات کاخ سفید بر آن تمرکز کرده و با استفاده ابزاری از آن سعی در تهدید نشان دادن ایران دارند.
تشدید انزوا؛ ثمره سیاست‌های ترامپ برای آمریکا
پس از انتشار حکم دیوان بین‌المللی دادگستری علیه تحریم‌های آمریکا، مقام‌های این کشور خروج واشنگتن از برخی معاهدات مهم بین المللی دیگر را هم اعلام کردند؛ که به باور برخی از تحلیلگران این اقدام نشانه شکست سیاست‌های واشنگتن و انزوای بیشتر کاخ سفید است.
در دوره ریاست جمهوری «دونالد ترامپ»، واشنگتن خود را از بسیاری از توافق‌های بین المللی خارج ساخته و به نوعی حساب خود را از این سازمان‌ها و جامعه بین المللی جدا کرده است. این روند تقریبا دو ساله با خروج از توافق آب و هوایی پاریس و توافقنامه آسیا-پاسیفیک آغاز شد و سپس به توافق هسته ای سال ۲۰۱۵ میان ایران و گروه ۱+۵ رسید و با خروج واشنگتن از پیمان جهانی مهاجرت همراه شد.
علاوه بر این از چند ماه قبل دولت ایالات متحده همکاری و فعالیت‌های خود را در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و همچنین سازمان علمی و فرهنگی یونسکو به شدت کاهش داده است. به تازگی حتی مقام‌های کاخ سفید از برخی نهادهای حقوقی سازمان ملل متحد هم انتقادهای تندی را ابراز داشتند و از قطع یا کاهش همکاری با آن‌ها سخن گفته‌اند. همین رویکرد مخاصمه‌آمیز با کشورهای جهان و سازمان‌های بین‌المللی باعث شده است تا آمریکا هر روز در انزوای خودساخته جهانی عمیق‌تری فرو برود. روزنامه «واشنگتن پست» در گزارشی موضوع ایران را به عنوان یکی از دلایل شرایط کنونی بیان کرد و از تشدید انزوای جهانی ترامپ سخن گفته است. این روزنامه چنین عنوان کرد که اجرای دوباره تحریم‌ها از سوی ترامپ علیه ایران با پاسخ مثبت جامعه بین المللی روبرو نشده و کاخ سفید تنهاتر از گذشته شده است. این گزارش که تصویر معنی داری از لبخند همزمان روسای جمهوری ایران و فرانسه در سازمان ملل را با عکس نوشته بزرگی با عنوان «هنوز خندان» منتشر کرد، افزود: اگرچه شکایت ایران در دیوان بین المللی دادگستری خواسته تهران در مورد همه تحریم‌های کاخ سفید را برآورده نساخت اما همین حکم الزام آور برای توقف برخی تحریم‌ها به عنوان نمایش کسب یک پیروزی اخلاقی برای ایران کفایت می کند. این روزنامه و بسیاری از رسانه‌های آمریکا و جهان همچنین در گزارش‌هایی اعلام کردند مقام‌های کاخ سفید در واکنش به رای دیوان از خروج آمریکا از برخی کنوانسیون‌های بین المللی و همچنین عهدنامه دوستی با ایران خبر می دهند. واشنگتن پست افزود: وزیر امور خارجه آمریکا خروج از عهدنامه دوستی با تهران را رسانه ای کرد و «جان بولتون» مشاور امنیت ملی ترامپ هم در نشست خبری خود در کاخ سفید از بازبینی واشنگتن در همه توافق‌هایی که ممکن است پای آمریکا را به دادگاه بکشاند سخن گفت.
اوج یکسویه نگری واشنگتن
براساس سخنان مقام‌های آمریکایی، این گونه به نظر می رسد که ایالات متحده از همه معاهدات بین المللی به علت تعارض با منافع کاخ سفید یا متحدان آن خارج می شود. دیدگاه واشنگتن به روابط بین الملل آن است که توافق‌های بین‌المللی باید و حتما منافع آمریکا را تامین کند. حال آنکه همانطور که «وندی شرمن» معاون پیشین وزارت امور خارجه آمریکا و مذاکره کننده هسته‌ای با ایران در دوره اوباما تصریح کرد کشورهای دیگر هم منافعی دارند که باید در عرصه بین‌المللی به آن توجه شود. این تغییر خط مشی‌ها از سوی این مقام سابق وزارت امور خاجه آمریکا هم مورد انتقاد قرار گرفته است. به گفته شرمن، در حالی ترامپ از توافق مودت با ایران خارج می شود که کاخ سفید پیش از آن (در پرونده تسخیر لانه جاسوسی) در طرح دعوای خود علیه تهران در دیوان به آن استناد کرده بود. شرمن اعتقاد دارد جان بولتون دوست ندارد آمریکا در هیچ پیمان بین‌المللی مشارکت داشته باشد. پس از اعلام رای اولیه دیوان دادگستری بین‌المللی در محکومیت بخشی از تحریم‌های کاخ سفید علیه ایران، واشنگتن عنوان داشت علاوه بر اینکه از پیمان مودت سال ۱۹۵۵ با ایران خارج می شود خروج از پروتکل مربوط به کنوانسیون ژنو در مورد روابط دیپلماتیک (سال ۱۹۶۱)را نیز در دست بررسی دارد. پیشتر «جان بولتون» مشاور امنیت ملی ترامپ هم اعلام کرده بود کشورش در زمینه همکاری با دادگاه جنایات جنگی(ICC) تصمیم‌هایی را خواهد گرفت. دادستان دادگاه کیفری بین المللی چندی قبل خواستار تحقیق درباره جنایات جنگی نظامیان و کارشناسان اطلاعاتی آمریکا در جنگ افغانستان شده بود. جالب اینجاست جان بولتون مشاور امنیت ملی ترامپ در سخنرانی چند روز قبل خود بر همکاری با این دادگاه و دیگر نهادهای بین المللی تاکید کرد اما اظهار داشت اجازه اقامه دعوا یا بازداشت شهروندان آمریکایی که از سوی این دادگاه مورد اتهام قرار می گیرند را صادر نمی‌کند. به عبارت دیگر بولتون و دولت آمریکا اجرای قانون را برای همه می پسندد به غیر از شهروندان خلافکار و متهمان آمریکایی. به طور قطع تعبیر همکاری با دیوان از نگاه بولتون تنها شامل تحمیل و اجرای خواسته‌های کاخ سفید علیه کشورهای دیگر می شود.کمتر از یک ماه قبل دونالد ترامپ هم به مقام‌های دادگاه بین المللی کیفری در لاهه هشدار داد در صورتی که بخواهند به پیگیری پرونده شکایت در زمینه جنایات جنگی نظامیان آمریکا در افغانستان ادامه دهند با تحریم‌های آمریکا علیه دیوان و قضات آن روبرو خواهند شد. سپس مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری آمریکا از این تهدیدها به صورت رسمی پرده برداشت و تاکید کرد ایالات متحده از همه ابزار‌های خود برای دفاع و محافظت از شهروندان آمریکا و متحدان آن استفاده می کند و مانع محاکمه آن‌ها از سوی دیوان یا هر نهاد دیگر می شود.
کاخ سفید اکنون دلیل خروج از کنوانسیون روابط دیپلماتیک وین را نیز طرح شکایت از سوی فلسطینیان در مورد انتقال سفارت ایالات متحده از تل آویو به بیت المقدس عنوان داشت. برای مقام‌های آمریکا کاملا روشن است این اقدام که بر خلاف همه قوانین و دستورات موکد شورای امنیت و سازمان ملل انجام شده است از دیدگاه همه موازین و دادگاه‌های بین المللی غیر قابل پذیرش است و به طور قطع واشنگتن بار دیگر مورد شماتت و محکومیت بیشتر جهانی قرار خواهد گرفت. جان بولتون در واکنش به رای دیوان لاهه علیه تحریم‌های ضدایرانی آمریکا حتی عنوان داشت واشنگتن همکاری و حضور در همه توافقنامه‌های بین المللی را مورد بازبینی قرار می دهد و حتی ممکن است از دیوان بین المللی دادگستری نیز در زمینه صدور این رای شکایت کند. یکی از نخستین واکنش‌ها اعلام خروج از «پیمان مودت» با ایران از سوی «مایک پومپئو» وزیر امور خارجه آمریکا بود. روزنامه واشنگتن پست آمریکا اعتقاد دارد ترامپ، بولتون و پومپئو هفته گذشته در نشست سازمان ملل در دیدار با اعضای جامعه جهانی تلاش کردند تا سیاست‌های آمریکا علیه ایران را پیش ببرند اما این اقدامات با پاسخ سرد کشورها روبرو شد. حتی در شورای امنیت هم اعضا به اقدامات ترامپ به ویژه در خروج از توافق هسته ای با ایران انتقاد کردند. بنا بر ارزیابی کارشناسان، حال رای دیوان که بیشتر جنبه نمادین دارد می تواند در حوزه تجارت به تهران کمک کند و از تاثیر تحریم‌های آمریکا بکاهد و به شرکت‌های اروپایی جرات همکاری با ایران را بدهد زیرا اعتبار اقدامات کاخ سفید را به شدت پایین آورده است. برخی تحلیلگران آمریکایی از این موضوع نگران هستند که این روند باعث شود تحریم‌ها نتیجه عکس به همراه داشته باشند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ