ضرورت جذب سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت
 

جذب سرمایه گذاری سالانه ٥٠ میلیارد دلار در صنعت نفت، نیازمند تعامل سازنده با جهان خارج و مشارکت شرکت های توانمند بین المللی است که تحت فشار تحریم ها نباشند وگرنه برنامه ریزی های توسعه ای یا باید از اساس مورد بازنگری قرار گرفته و بر اساس محدودیت ها تعدیل شود یا باید در حسرت تحقق آن ماند.

نزدیک به دو دهه از فعالیتهای توسعه ای قطری‌ها در پارس جنوبی می گذرد و امروزه این کشور با استفاده از ذخایر میدان مشترک پارس جنوبی و قراردادها و سرمایه گذاریهای عظیم انجام شده از سوی شرکتهای ژاپنی ، کره جنوبی و آمریکایی به بزرگترین صادر کننده ( گاز طبیعی مایع) تبدیل شده است.

ایران هم در سال ٢٠٠٢ بهره‌برداری از مخزن بزرگ گازی پارس جنوبی را آغاز و برای بهره‌برداری از بزرگترین مخزن گازی دنیا که حدود ٩ درصد گاز جهان را در خود ذخیره کرده است، ٢٨ فاز طراحی کرد. اما ایران بر خلاف قطری ها و به دلیل تحریم‌های اقتصادی، همچنان در گیر و دار جذب پیمانکاران بزرگ نفتی و تلاش برای جلب سرمایه گذاران خارجی است تا بتواند عقب ماندگی های خود از قطر را جبران کند.

عراق به عنوان دیگر همسایه ایران علی رغم پشت سر گذاشتن سه جنگ بزرگ و برخی اختلافات داخلی بین دولت مرکزی این کشور و اقلیم کردستان، با استفاده از سرمایه های عظیم جذب شده از سوی شرکتهای نفتی آمریکایی، انگلیسی، چینی، کره ای و روسی، به سرعت در حال فعال کردن پتانسیل های موجود در صنایع نفت و گاز خود است.

جـمـهوری آذربـایـجان، ارمنستان، ترکمنستان و افغانستان ازدیگر کشور همسایه‌های ایران هستند که از تحریم های بین المللی و دور شدن ایران از تعاملات بازرگانی در عرصه بین‌الملل منتفع می شوند. در این رابطه این کشورها با استفاده از سرمایه گذاری های عظیم غولهای نفتی و گازی اروپایی، آمریکایی،چینی، کره جنوبی و ژاپنی علاوه بر توسعه روز افزون میادین نفت و گاز حوزه دریای خزر ، به دنبال راه‌هایی برای انتقال نفت و گاز این منطقه به وسیله خطوط لوله غیر عبوری از سرزمین ایران هستند.

عربستان، کویت، امارات، چین و روسیه و دیگر کشورهای نفت خیز همسایه و غیر همسایه ایران هم از دیگر کشورهایی هستند که همگی از موقعیت فوق‌العاده ای که در یک دهه اخیر به جهت ناتوانی صنعت نفت ایران در جذب سرمایه‌گذار و پیمانکاران بزرگ نفتی پیش آمده است، نهایت استفاده را برده اند. البته برخی با جایگزین کردن نفت خود با نفت ایران و تصاحب بازارهای نفتی ایران و برخی دیگر با عقد قراردادهایی با صنعت نفت ایران که عمدتا با تاخیر به تعهدات خود عمل کرده اند، از شرایط موجود بهره لازم را برده اند.

به هر حال صنعت نفت ایران، به خصوص در پارس جنوبی و میادین مشترک ضربه های زیادی را از تحریم ها خورده است و بسته بودن دست پیمانکارها و سرمایه‌گذاران نفتی و گازی اروپایی و آمریکایی برای ورود به بازارهای ایران و همچنین محدودیت در فروش نفت را باید از جمله مواردی دانست که همین امروز هم خسارتهای بزرگی را به کشور وارد کرده است.

صنعت نفت کشور به دلیل طرح های گسترده توسعه ای و نگه‌داشت تولید نیازمند تامین هر چه سریعتر منابع مالی، سرمایه، تکنولوژی روز، دانش فنی، ابزار و تجهیزات و بازارهایی برای فروش است. موضوعی که با بسته بودن بازارهای مالی ، کالایی و صنعتی جهان به روی اقتصاد ایران محقق نخواهد شد و هزینه های بسیاری را به کشور تحمیل کرده است.

برابر برخی مطالعات انجام شده، نیاز صنعت نفت کشور به سرمایه گذاری رقمی بالغ بر ٥٠‌میلیارد دلار در سال برآورد می‌شود و این سرمایه چیزی نیست که بتوان از داخل تامین کرد، بنابراین باید هر چه سریعتر سرمایه‌های خارجی به صنعت نفت وارد شود. تجربه نشان داده که نه تنها اقتصاد ایران، بلکه اقتصاد داخلی هیچ یک از کشورهای نفت خیز منطقه امکان فراهم آوردن این حجم از سرمایه را نداشته و نمی‌تواند در رسیدن به اهداف چشم انداز توسعه صنعت نفت کفایت لازم را داشته باشد.

این نیاز در حالی است که صنعت نفت و گاز ایران علاوه بر آنکه باید وظایف خود را به عنوان پیشران توسعه اقتصادی کشور انجام دهد، بلکه باید همچنان بخش قابل توجهی از بودجه جاری دولت و هزینه های عمرانی آن را تامین کند و بسیاری از صنایع کشور با توجه به انرژی بر بودن، به این بخش وابسته اند.

بر این اساس و در تاکید بر لزوم افزایش سرمایه گذاری ها در صنعت نفت، محسن خجسته مهر معاون وقت امور برنامه ریزی وزارت نفت در خرداد١٣٩٠ در گفتاری تحت عنوان نقش سرمایه‌گذاری در بالادستی نفت و گاز در ارتقاء بهره وری آورده است: ۱۵۰میلیارد دلار سرمایه گذاری در بخش بالادستی نفت و گاز در طول برنامه پنجم توسعه اقتصادی، باعث افزایش درآمد بخش بالادستی نفت و گاز به میزان ۱۷۹میلیارد دلار در سال ۱۳۹۴خواهد شد واین میزان سرمایه گذاری بهره وری سرمایه بالادستی را به میزان ۱۴درصد در پایان برنامه پنجم توسعه ارتقاء خواهد داد.

اما سوال اینجا است که اولا این سرمایه قرار است از چه طریق جذب شود، دوما بعد از جذب سرمایه چه شرکتی قرار است پروژه های مربوطه را به بهره‌برداری برساند، سوم اینکه بعد از اجرایی شدن پروژه ها قرار است محصولات و منابع تولیدی به کجا صادر شود، چهارم، پول حاصل از صادرات قرار است چگونه به کشور باز گردد.

همه اینها نیازمند تعامل سازنده با جهان خارج و ورود و مشارکت سرمایه گذاران و شرکت‌های توانمند و متعهد خارجی و داخلی و عقد قراردادهای هوشمندی است که تحت فشار تحریم ها نباشد وگرنه برنامه ریزی های توسعه ای یا باید از اساس مورد بازنگری قرار گرفته و بر اساس محدودیت ها تعدیل شود یا باید در حسرت تحقق آن ماند.

کل سرمایه گذاری شرکت ملی نفت ایران در طول برنامه پنجم توسعه اقتصادی حدود ۱۵۰میلیارد دلار خواهد بود که از این مقدار حدود ۱۰۰میلیارد دلار از منابع مورد نیاز از محل تسهیلات مالی خارجی و بانکهای داخلی و حدود ۵۰میلیارد دلار هم از محل منابع داخلی شرکت ملی نفت ایران تأمین خواهد شد.

محل مصرف منابع جذب‌شده برای سرمایه گذاری در طول برنامه پنجم توسعه اقتصادی به شکلی است که از مجموع ١٥٠ میلیارد دلار مورد نظر حدود ۳۲میلیارد دلار برای نگهداشت توان تولید و پشتیبانی، حدود ۴میلیارد دلار برای اکتشاف نفت و گاز، حدود ۳۴میلیارد دلار برای توسعه میادین نفتی، حدود ۷۵میلیارد دلار برای توسعه میادین گازی، حدود ۵میلیارد دلار برای توسعه میان دستی در نظر گرفته شده است. به هر حال، در صورت تحقق سرمایه‌گذاری مورد نیاز، ظرفیت تولید نفت خام کشور در برنامه پنجم توسعه (١٣٨٩ تا ١٣٩٤) از حدود ٤ میلیون بشکه در روز به حدود ٤,٧ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و ظرفیت تولید گاز طبیعی هم در طی این دوره از حدود ٦٠٠ میلیون متر مکعب در روز به حدود ١٤٧٠ میلیون متر مکعب در روز افزایش پیدا خواهد کرد.

همچنین ظرفیت تولید میعانات گازی در طی این دوره از حدود ٤٠٠ هزار بشکه در روز به حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت و در این صورت جمع ارزش تولیدات با احتساب نفت خام ١٠٠ دلار در هر بشکه و گاز ،حدود ٠,٢٥ دلار بر متر مکعب و میعانات گازی به ازای ١٠٠ دلار برای هر بشکه از حدود ٢١٧ میلیارد دلار به ٣٥٠ میلیارد دلار افزایش پیدا می کند.بر این اساس، افزایش کل درآمد سالانه در صورت تحقق سرمایه گذاری ها، در طی سالهای برنامه پنجم توسعه بالغ بر ١٧٩ میلیارد دلار خواهد بود.

اما، در صورت تحقق نیافتن سرمایه گذاری مورد نیاز در برنامه پنجم، ظرفیت تولید نفت خام کشور در سال های ١٣٨٩ تا ١٣٩٤ از حدود ٤ میلیون بشکه در روز به حدود ٢,٧ میلیون بشکه در روز کاهش خواهد یافت و ظرفیت تولید گاز طبیعی و میعانات گازی هم در طی این دوره به ترتیب در همان حدود ٦٠٠ میلیون متر مکعب در روز و ٤٠٠ هزار بشکه در روز باقی خواهند ماند و تغییری نخواهد کرد.در این شرایط جمع ارزش تولیدات با نفت خام ١٠٠ دلار درهربشکه و گاز حدود ٠,٢٥ دلار بر متر مکعب و میعانات گازی ١٠٠ دلار برای هر بشکه از حدود ٢١٧ میلیارد دلار به ١٧٢ میلیارد دلار کاهش خواهد یافت که کاهش ٤٥ میلیارد دلاری در کل درآمد سالانه را در پی دارد. همچنین در صورت تحقق نیافتن سرمایه گذاری، سالانه ۲۵۰هزار بشکه در روز افت تولید خواهیم داشت.

علاوه بر این، با وجود این شرایط، ارزش روز دارایی شرکت ملی نفت ایران حدود ٢٠٠ میلیارد دلار باقی خواهد ماند. این در حالی است که در صورت سرمایه گذاری ١٥٠ میلیارد دلاری در طول برنامه پنجم، نه تنها کل دارایی شرکت ملی نفت ایران به ٣٥٠ میلیارد دلار بالغ شده، بلکه بهره‌وری سرمایه در بخش بالادستی نفت هم از ٠,٨٦ به یک افزایش خواهد یافت.

با توجه به آنچه در این گزارش به آن اشاره شد، به نظر می رسد مذاکرات مسئولین وزارت نفت با شرکتهای بین المللی که در حال انجام آن است، می بایست هر چه زودتر به مرحله عملیاتی و عقد قرارداد منجر شود .

باید اشاره داشت:برنامه کوتاه مدت ایران در صنعت نفت وگاز رسیدن به ظرفیت تولید۵ر۸ میلیون بشکه نفت‌و میعانات و تولید ۱۰۲۰ میلیون مترمکعب گاز در روز تا سال ۲۰۱۷ است

در همین زمینه دکتر حسن روحانی رئیس جمهوری در جلسه ای که با حضور صاحبان صنایع و سرمایه گذاران داووس داشت،رسیدن به این هدف را مستلزم سرمایه گذاری ۱۱۰ میلیارد دلاری تا چهارسال آینده درصنعت نفت وگاز اعلام کرد و گفت: این یک فرصت بسیار خوب برای شرکت‌های نفت وگاز دنیاست. از نگاه ما، درها برای ورود سرمایه‌گذاران خارجی به حوزه انرژی کاملاباز است.

در اجلاس جهانی اقتصاد در داووس، وزیر نفت هم با مدیران شرکت های بزرگ نفتی به گفت‌وگودر زمینه صنعت نفت و جذابیت سرمایه گذاری در ایران پرداخت.البته قانع کردن شرکت‌های نفتی برای سرمایه گذاری در صنعت نفت نیاز به تجربه، تسلط کافی‌بر صنعت نفت و استفاده از سیاست برد-برد به عنوان گام‌های اولیه در دیپلماسی انرژی‌دارد که به نظر می‌رسد وزیر نفت در گام نخست در جلسه‌ای که با حضور مدیران شرکت های‌انی، توتال، بریتیش پترولیوم، لوک اویل و گازپروم داشت، توانست نظر موافق آن ها راجلب کند، به نحوی که بیشتر مدیران بعد از اتمام این جلسه آن را مثبت ارزیابی کردند.

ناگفته نماند:معاملات نفتی یکی از تجارت های‌پرسود دنیاست،چراکه تقاضا همیشه در این معاملات وجود داردو این تقاضا رو به افزایش‌بوده واز سوی دیگر منابع کشورهایی که دارای ذخایر نفت وگاز هستند هم رو به کاهش هستند. اینجاست‌که شرکت‌هایی که به سرمایه گذاری در صنعت نفت وگاز می پردازند می توانند در بلندمدت‌عرضه این منابع را در اختیار بگیرند.از این‌رو برای ماندن در این تجارت پرسود راهی جز ورودبه دنیای سرمای‌گذاران و بهره بردن از فناوری آن‌ها نیست.این در حالی است که‌طی۱۰ سال گذشته به دلایل مختلف سقف تولید نفت ایران افزایش نیافته و از سویی تعداد کشورها و شرکت های دارنده فناوری اکتشاف و استخراج نفت هم به‌تعداد انگشتان دست نیست،از این رو طبیعی است که این شرکت‌ها برای تصاحب مخازن نفت وگاز به‌رقابت باهم می پردازند.

این کارشناس اقتصادی می‌گوید:”بعد از تواقفنامه هسته ای وکاهش موانع سیاسی، شرکت‌های بزرگ نفتی دنیا مشکل‌فنی و اقتصادی برای ورود به ایران ندارند، ضمن این که هرگونه سرمایه گذاری در ایراندارای سود دوجانبه هم برای ایران و هم برای شرکت های نفتی‌است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ