استاد عبدالحسین شهیدی صالحی
مرد تحقیق
حسین‌عسکری
 

حسین عسگری: استاد عبدالحسین شهیدی صالحی (۱۳۱۴ ـ ۱۳۹۳ش) مشهور به شیخ عبود، قرآن پژوه و از نویسندگان اصلی دایرة‌المعارف تشیّع در روز ۲۳ مهر ۱۳۹۳ش در شهر قزوین درگذشت. او در خاندان بَرغانی مقیم کربلا زاده شد. پدرش شیخ حسن صالحی (م۱۳۵۹ش) از روحانیان مبارز حوزه علمیه کربلا و مادرش رقیه خانم شهیدی صالحی (م۱۳۵۸ش) حافظ قرآن کریم بود. پدرش او را در چهار سالگی به مکتب‌خانه شیخ حسن کوسه واقع در شمال غربی آستانه حسینی فرستاد تا خواندن و نوشتن را فراگیرد. پس از جنگ جهانی دوّم و بازگشایی مدارس جدید، به مدرسه سبط انتقال یافت و در کنار فراگیری علوم جدید به علوم اسلامی نیز پرداخت. مقدمات ادبیات عرب را در مدرسه هندی کربلا نزد شیخ جعفر رشتی به پایان رساند؛ سپس فقه و اصول را نزد شیخ محمّدحسین مازندرانی و تفسیر را از آیت‌الله سیّدمحمد حسینی شیرازی (م۱۳۸۰ش) فرا گرفت و در ایامی که آیت‌الله محمّدهادی معرفت (م۱۳۸۵ش) به کربلا می‌آمد، از دانش او هم بهره‌مند میشد. حدیث و تاریخ تشیّع را از شیخ آقابزرگ تهرانی مشهور به صاحب الذریعه (م۱۳۴۸ش) آموخت و به دریافت اجازات شرعی از مراجع کربلا، نجف اشرف و قم نایل شد؛ از جمله اجازه از صاحب الذریعه در سال ۱۳۴۷ش و سه اجازه از آیت‌الله سیّد شهاب‌الدین مرعشی نجفی (م۱۳۶۹ش) شامل سه طریق روایت از امامیه، زیدیه و اهل سنّت.‏
‏ سفرهای علمی و پژوهشی به هند و پاکستان و کشورهای عربی و اروپایی؛ شرکت در کنگره‌های بین‌المللی؛ نگارش مقالاتی به زبان‌های عربی و فارسی در مطبوعات مذهبی ایران، عراق، لبنان و مصر؛ مدیریت هیئت تحریریه هفته‌نامه عرب‌زبان المجتمع و همکاری با استادش شیخ آقابزرگ تهرانی در نگارش کتاب‌های الذریعه الی تصانیف الشیعه و طبقات اعلام الشیعه از جمله فعالیت‌های استاد شهیدی صالحی به هنگام سکونت در عراق است. هفته‌نامه المجتمع با مدیریت استاد حاج جاسم الگلگاوی از ایرانی‌های مقیم کربلا و با روش ادبی، سیاسی و اجتماعی در کربلا منتشر می‌شد. در سال ۱۳۳۸ش به ایران آمد و به دلیل اقامت طولانی در تهران، زبان و ادبیات فارسی را به خوبی فرا گرفت. او در این شهر، شاگرد آیت‌الله سیّدابوالحسن رفیعی قزوینی (م۱۳۵۳ش) بود. در همان سال‌ها، به دلیل فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم پهلوی بازداشت شد و بر اثر شکنجه، بخشی از شنوایی خود را از دست داد. پس از رهایی از زندان، مدّتی پنهانی زندگی کرد.
استاد شهیدی در سال ۱۳۴۰ش از طریق زاهدان به پاکستان گریخت و از آنجا به هند پناه برد. او پس از بازگشت به زادگاهش، در حوزه علمیه کربلا به ادامه تحصیل و پژوهش پرداخت. در یکی از اسناد سازمان اطلاعات و امنیت پهلوی (ساواک) آمده که او در ۲۵ خرداد ۱۳۵۱ش در منزل آیت‌الله حاج میرزا نصرالله شهیدی (م۱۳۵۷ش) در حضور چند نفر، به رژیم انتقاد کرده و از واگذاری بحرین ابراز ناخرسندی کرده است.
در سال ۱۳۵۰ش به هنگام برخورد شدید حزب بعث عراق با شیعیان و حوزه علمیه کربلا، مدتی بازداشت شد و پس از آزادی، ناگزیر به ایران آمد و در شهر قزوین به فعالیت علمی و فرهنگی پرداخت.
او در این شهر، مدتی نزد آیت‌الله سیّدجلیل زرآبادی (م۱۳۷۳ش) فرزند آیت‌الله سیّدموسی زرآبادی قزوینی شاگردی کرد. همکاری و نگارش مقالات متعدد در دایره‌المعارف الاسلامیه الشیعیه (چاپ بیروت)، دایره‌المعارف الحسینیه (چاپ لندن)، دایره‌المعارف تشیّع، دانشنامه جهان اسلام، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی و نشریات حوزه علمیه قم، انتشار بخشی از کتاب «غنیمه المعاد فی شرح الارشاد» نوشته شیخ محمّدصالح برغانی (م۱۲۷۱ق) با عنوان «موسوعه البرغانی فی فقه الشیعه» در هشت جلد، همکاری با سیّدحسن امین (م۱۳۸۱ش) در نگارش مستدرکات اعیان الشیعه، انتشار دو اثر از شیخ محمّدتقی برغانی مشهور به شهید ثالث (م۱۲۶۳ق) و همکاری با کورکیس عواد در نگارش «معجم المؤلفین العراقیین» و شیخ علاءالدین علوی شهیدی (م۱۳۵۳ش) در ترجمه و تعلیق «رسائل اخوان‌الصفا» از جمله فعالیت‌های او در این مقطع زمانی است.
نام آثار چاپ شده و دست‌نویس استاد شهیدی صالحی به این شرح است: الحوزات العلمیه فی الاقطار الاسلامیه (عربی)؛ تلخیص کتاب دور المراقد فی حیات الشعوب (عربی) نوشته شیخ محمّدصادق محمّد الکرباسی؛ آیه المباهله (تفسیر آیه ۶۱ سوره آل‌عمران به زبان عربی)؛ اسباب النزول (عربی)؛ تفسیر و تفاسیر شیعه (در سال ۱۳۸۳ش با عنوان اثر نمونه، مورد تقدیر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت)؛ الشیعه و اسّس التشریع (تفسیر ۵۲۰ آیه فقهی قرآن کریم به زبان عربی)؛ غزوات الرسول فی الکتاب (عربی)؛ لسان التأویل (فارسی)؛ رموز القرآن (فارسی)؛ مفسران شیعه قزوینی (خطّی و به زبان فارسی)؛ قره‌العین علی حقیقتها و واقعها (خطّی و به زبان عربی)؛ کربلا فی حاضرها و ماضیها (خطّی و به زبان عربی در شش جلد)؛ مجموعه مقالات کنگره بزرگداشت شهید ثالث (برگزار شده در شهریور ۱۳۸۷ش در شهرستان ساوجبلاغ)؛ تحقیق و مقدمه کتاب‌های الغدیریه العینیه، تفسیر البرغانی مشهور به تفسیر وسیط نوشته شیخ محمدصالح برغانی و کتاب‌های دیات و مسلک الراشدین نوشته شهید ثالث و کتابهای هکذا قتلوا قره‌‌العین و الفیلسوف الثائر السیّدجمال‌الدین الأفغانی نوشته دکتر علی الوردی (م۱۳۷۴ش) استاد جامعه‌شناسی دانشگاه بغداد. کتابخانه شخصی استاد شهیدی صالحی در قزوین، از جمله کتابخانه‌های ارزشمند ایران است. او در سال ۱۳۵۰ش بسیاری از تألیفات خاندان علمی برغانی در ایران و عراق را گرد آورد. اکنون کتابخانه او شامل دو هزار نسخه خطّی و بیش از ده هزار کتاب چاپی است.
«تداوم شیخیه قزوین در مکتب تفکیک» از جمله دیدگاه‌های او است که در دایره‌المعارف الاسلامیه الشیعیه و برخی آثارش منتشر شده است. دکتر حسن شهیدی صالحی معروف به حیدر (متولد ۱۳۶۰ش) نویسنده کتاب عربی «الفرقان فی فضائل سور القرآن»، فرزند استاد عبدالحسین شهیدی صالحی است. این کتاب در ایران با نام «قرآن‌درمانی» منتشر شده است.‏
منابع: آقابزرگ تهرانی، سیره آل البرغانی (خطّی)؛ سلمان آل‌طعمه، معجم رجال الفکر و الادب فی کربلا، ص ۱۳۶؛ محمدرضا حمیدی، تاریخ مطبوعات قزوین، ص ۳۸۸؛ جاسم عثمان مرغی، الادب العربی المعاصر فی ایران، ص ۲۲۲؛ حسن شهیدی صالحی، قرآن درمانی، ص ۵؛ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج ۲، ص ۱۳۴۳؛ دانشنامه دانش گستر، ج ۱۰، ص ۶۸۹؛ عبدالحسین شهیدی صالحی، تفسیر و تفاسیر شیعه، ص ۳۷۴، ۳۷۶؛ علی شیرخانی، انقلاب اسلامی در قزوین، ص ۱۱۶؛ سعید رشید زمیزم، تاریخ کربلا قدیماً و حدیثاً، ص ۲۴۶؛ رضا صمدیها، کتابخانه‌های قزوین، ص ۶۵، ۱۲۴؛ عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ص ۱۱۹۳٫‏

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ